6 επαγγέλματα της Κρήτης που παλεύουν να μη χαθούν

Τέχνες που κάποτε αποτελούσαν κομμάτι της καθημερινότητας και σήμερα κρατιούνται ζωντανές από λιγοστούς ανθρώπους

Υπήρξε μια εποχή που σε κάθε πόλη και χωριό της Κρήτης  υπήρχαν άνθρωποι που μπορούσαν να μετατρέψουν ένα κομμάτι ξύλο σε λύρα, το δέρμα σε στιβάνι, το καλάμι σε καλάθι και τον πηλό σε πιθάρι.

Επαγγέλματα που δεν ήταν απλώς ένας τρόπος βιοπορισμού. Ήταν γνώσεις που περνούσαν από γενιά σε γενιά και ήταν άμεσα συνδεδεμένες με τις ανάγκες της ζωής στο νησί.

Η τεχνολογία, η μαζική παραγωγή και η αλλαγή του τρόπου ζωής περιόρισαν σημαντικά αρκετές από αυτές τις δραστηριότητες. Παρ’ όλα αυτά, πολλές παραδοσιακές τέχνες εξακολουθούν να επιβιώνουν στην Κρήτη, όπως καταγράφει και η Περιφέρεια Κρήτης μέσω του Incredible Crete.

1. Ο αγγειοπλάστης

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Ιταλία: 28χρονη μητέρα δύο παιδιών πέθανε από μπουκιά με κομμάτι μπέικον

Ο πηλός έχει ιστορία χιλιάδων ετών στην Κρήτη.

Στο Θραψανό, στις Μαργαρίτες Ρεθύμνου αλλά και στο Κεντρί Λασιθίου, η αγγειοπλαστική παράδοση εξακολουθεί να είναι παρούσα.

Τα μεγάλα πιθάρια που κάποτε ήταν απαραίτητα για την αποθήκευση λαδιού, κρασιού και άλλων προϊόντων έδωσαν σταδιακά τη θέση τους σε σύγχρονα μέσα αποθήκευσης. Η γνώση όμως της επεξεργασίας του πηλού δεν εξαφανίστηκε.

Στις Μαργαρίτες, μάλιστα, η αγγειοπλαστική εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική δραστηριότητα για κατοίκους του χωριού.

2. Ο στιβανάς

Τα περίφημα κρητικά στιβάνια δεν έβγαιναν από μια γραμμή παραγωγής.

Ο τσαγκάρης έπρεπε να γνωρίζει το δέρμα, να πάρει τα μέτρα και να δουλέψει κάθε ζευγάρι ώστε να αντέχει στις δύσκολες συνθήκες της υπαίθρου.

Τεχνίτες που συνεχίζουν την τέχνη των στιβανιών υπάρχουν ακόμη στις πόλεις της Κρήτης αλλά και σε περιοχές όπως τα Ανώγεια.

Από καθημερινό υπόδημα του Κρητικού, το στιβάνι έχει σήμερα συνδεθεί περισσότερο με την παράδοση, τις φορεσιές, τα γλέντια και τις ιδιαίτερες περιστάσεις.

3. Ο μαχαιροποιός

Μια από τις πλέον χαρακτηριστικές τέχνες του νησιού είναι εκείνη του κρητικού μαχαιριού.

Ατσάλι για τη λεπίδα, κέρατο για τη λαβή, ξύλο και μέταλλο για τη θήκη και, πολλές φορές, μια μαντινάδα χαραγμένη επάνω του.

Η μαχαιροποιία είχε γνωρίσει μεγάλη άνθηση στην Κρήτη. Είναι χαρακτηριστικό ότι στο Ηράκλειο υπήρχε κάποτε ολόκληρη συνοικία με εργαστήρια μαχαιροποιίας.

Σήμερα οι τεχνίτες είναι σαφώς λιγότεροι, όμως η τέχνη εξακολουθεί να συναντάται κυρίως στα Χανιά και στο Ηράκλειο.

4. Ο καλαθοπλέκτης

Καλάμι, σκίνος και λυγαριά.

Υλικά που σήμερα πολλοί μπορεί να προσπερνούσαν, κάποτε βρίσκονταν στα χέρια του καλαθοπλέκτη και μετατρέπονταν σε αντικείμενα απαραίτητα για την αγροτική και ποιμενική ζωή.

Η καλαθοπλεκτική θεωρείται μια από τις αρχαιότερες χειροτεχνικές δραστηριότητες της κρητικής λαϊκής τέχνης, όμως έχει περιοριστεί σημαντικά.

Η παράδοση διατηρείται ακόμη σε περιοχές όπως το Μιξόρρουμα Ρεθύμνου, ενώ η συγγενική τέχνη της κανιστροπλεκτικής επιβιώνει σε ελάχιστα σημεία, μεταξύ των οποίων η Νίβριτος κοντά στον Ζαρό και οι Γωνιές Μαλεβιζίου.

5. Ο οργανοποιός

Μια κρητική λύρα μπορεί να ακούγεται σε λίγα δευτερόλεπτα. Για να κατασκευαστεί, όμως, χρειάζεται γνώση που αποκτάται σε βάθος χρόνου.

Παραδοσιακοί τεχνίτες συνεχίζουν να δίνουν στο ξύλο το σχήμα της λύρας και του λαούτου, διατηρώντας μια τέχνη άμεσα συνδεδεμένη με την κρητική μουσική.

Η παράδοση της κατασκευής μουσικών οργάνων καταγράφεται σε περιοχές όπως οι Βώροι, ο Ζαρός, το Ρέθυμνο, η Νεάπολη και η Κριτσά.

6. Η υφάντρα και ο αργαλειός

Για πολλές γενιές γυναικών της Κρήτης ο αργαλειός αποτελούσε μέρος της καθημερινότητας.

Κιλίμια, πατανίες, βούργιες, σεντόνια, πετσέτες και είδη ρουχισμού δημιουργούνταν μέσα στα σπίτια, με σχέδια και τεχνικές που περνούσαν από τη μία γενιά στην επόμενη.

Σημαντικά κέντρα της κρητικής υφαντικής υπήρξαν τα Ανώγεια, τα Σφακιά, ο Κρουσώνας, ο Ζαρός, η Κριτσά και η Βιάννος.

Η υφαντική έχει σήμερα περιοριστεί σημαντικά σε σχέση με το παρελθόν, ωστόσο εξακολουθούν να υπάρχουν άνθρωποι, κυρίως σε ορεινές περιοχές, που κρατούν την τέχνη ζωντανή.

Η Κρήτη που επιμένει να κρατά ζωντανή την παράδοση

Πίσω από κάθε τέτοια τέχνη κρύβεται κάτι περισσότερο από ένα παλιό επάγγελμα.

Κρύβεται ένας διαφορετικός τρόπος ζωής. Μια Κρήτη όπου πολλά από τα αντικείμενα της καθημερινότητας δεν αγοράζονταν έτοιμα, αλλά κατασκευάζονταν από ανθρώπους του ίδιου τόπου.

Γι’ αυτό και η διάσωση αυτών των γνώσεων δεν αφορά μόνο τη νοσταλγία για το παρελθόν. Αφορά ένα κομμάτι της πολιτιστικής ταυτότητας του νησιού, την οποία η ίδια η Περιφέρεια επιχειρεί να καταγράψει μέσα από το Περιφερειακό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Κρήτης.

Οι τεχνίτες μπορεί να έχουν λιγοστέψει. Όσο όμως υπάρχει κάποιος που ξέρει να πλάθει τον πηλό, να δουλεύει το δέρμα, να σμιλεύει το ατσάλι ή να κάθεται μπροστά σε έναν παλιό αργαλειό, ένα κομμάτι της παλιάς Κρήτης εξακολουθεί να μένει ζωντανό.