8 μέρη της Κρήτης που το όνομά τους γεννήθηκε από έναν μύθο – Τι λέει η παράδοση και τι γνωρίζουμε πραγματικά

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες περιπτώσεις βρίσκεται στα νότια του Ηρακλείου

Στην Κρήτη ένας χάρτης μπορεί να διαβαστεί και σαν βιβλίο μυθολογίας.

Βουνά, σπήλαια, νησίδες και χωριά κουβαλούν ονόματα που εδώ και αιώνες συνδέονται με τον Δία, τους Κουρήτες, τον Τάλω και άλλες μορφές της αρχαίας παράδοσης.

Υπάρχει όμως μια σημαντική διαφορά: άλλο η πραγματική ετυμολογία ενός τοπωνυμίου και άλλο ο μύθος που δημιουργήθηκε γύρω από αυτό.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Η ΕΛ.ΑΣ. ξεκαθαρίζει στον Δημήτρη Γιαννακόπουλο: «Κανείς υπεράνω του νόμου»

Και σε αρκετές περιπτώσεις τα δύο έχουν μπλεχτεί τόσο πολύ, ώστε σήμερα είναι δύσκολο να τα χωρίσουμε.

1. Αστερούσια – Ένα όνομα που φτάνει μέχρι τους θεούς

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες περιπτώσεις βρίσκεται στα νότια του Ηρακλείου.

Για την προέλευση του ονόματος «Αστερούσια» έχουν διατυπωθεί διαφορετικές εκδοχές. Μία το συνδέει με τον Αστερίωνα, μορφή της κρητικής μυθολογικής παράδοσης, ενώ άλλη με τη λατρεία του Διός Αστερίωνος.

Το βέβαιο είναι ότι το όνομα είναι παλιό. Η απόλυτη ετυμολογική διαδρομή του, όμως, δεν είναι τόσο απλή όσο ένας μύθος.

2. Τα Ταλαία Όρη – Στη σκιά του Τάλω

Τα Ταλαία Όρη της βόρειας Κρήτης έχουν συνδεθεί με τον Τάλω, τον μυθικό χάλκινο φύλακα του νησιού.

Η σχέση είναι ακόμη πιο ενδιαφέρουσα επειδή το «Ταλαιός» απαντά ως προσωνύμιο του Δία στην Κρήτη, ενώ η ετυμολογία του ίδιου του ονόματος Τάλως παραμένει αντικείμενο ερμηνειών.

3. Ντία – Το νησί που ο μύθος θέλει να είναι ένα πετρωμένο τέρας

Η Ντία βρίσκεται λίγα ναυτικά μίλια απέναντι από το Ηράκλειο.

Μία εντυπωσιακή τοπική παράδοση λέει ότι ο Δίας χρησιμοποίησε δύο «παξιμάδια» για να παρασύρει ένα θαλάσσιο τέρας που απειλούσε την Κρήτη και στη συνέχεια το πέτρωσε με κεραυνό.

Έτσι, σύμφωνα με τον μύθο, δημιουργήθηκαν η Ντία και οι γειτονικές νησίδες. Πρόκειται φυσικά για μυθολογική αφήγηση και όχι γεωλογική εξήγηση της δημιουργίας τους.

4. Κουρούτες – Οι Κουρήτες ή… οι κουρούνες;

Εδώ η ιστορία γίνεται ακόμη καλύτερη.

Μια παλιά και ιδιαίτερα δημοφιλής εκδοχή συνδέει το χωριό Κουρούτες του Αμαρίου με τους μυθικούς Κουρήτες, τους πολεμιστές που σύμφωνα με τον μύθο προστάτευαν τον μικρό Δία.

Υπάρχει όμως ισχυρή εναλλακτική ετυμολογική προσέγγιση που συνδέει το όνομα με τις «κορώνες», δηλαδή τις κουρούνες, και την εξέλιξη της λέξης μέσα στους αιώνες.

5. Ιδαίο Άντρο – Το σπήλαιο του Δία

Στον Ψηλορείτη βρίσκεται ένας από τους πλέον μυθολογικά φορτισμένους τόπους της Κρήτης.

Σύμφωνα με μία παράδοση, εκεί προστατεύθηκε και ανατράφηκε ο Δίας από τον Κρόνο, με τους Κουρήτες να χτυπούν τα όπλα τους ώστε να καλύπτουν το κλάμα του βρέφους. Άλλη εκδοχή τοποθετεί τη γέννηση στο Δικταίο Άντρο και την ανατροφή στο Ιδαίο.

Το «Ιδαίο» πάντως προέρχεται από την αρχαία ονομασία της Ίδης· δεν μπορούμε να πούμε ιστορικά ότι ο μύθος του Δία δημιούργησε από μόνος του την ονομασία.

6. Δικταίο Άντρο – Ο δεύτερος διεκδικητής της γέννησης του Δία

Στην άλλη πλευρά της Κρήτης, στο Λασίθι, υπάρχει ο μεγάλος «αντίπαλος» του Ιδαίου.

Το Δικταίο Άντρο συνδέθηκε επίσης με τη γέννηση και την ανατροφή του Δία, ενώ παραλλαγές της παράδοσης το συνδέουν και με την Ευρώπη.

Και εδώ, όμως, η μυθολογική σύνδεση του τόπου δεν σημαίνει ότι αποτελεί αποδεδειγμένη ετυμολογία του ονόματος.

7. Ζωνιανά – Ο Δίας μπαίνει ακόμη και στην ετυμολογία

Για τα Ζωνιανά έχουν καταγραφεί διαφορετικές λαϊκές ερμηνείες, ορισμένες από τις οποίες επιχειρούν να συνδέσουν την παλιότερη ονομασία της περιοχής ακόμη και με τον Δία.

Ακριβώς αυτή η περίπτωση δείχνει πόσο εύκολα ιστορία, γλωσσική εξέλιξη και προφορική παράδοση μπορούν να γίνουν ένα.

8. Γαύδος – Είναι πράγματι η Ωγυγία της Καλυψώς;

Η Γαύδος έχει συνδεθεί επί μακρόν με την Ωγυγία, το μυθικό νησί της Καλυψώς όπου παρέμεινε ο Οδυσσέας.

Η ταύτιση είναι γοητευτική, αλλά δεν αποτελεί αρχαιολογικά αποδεδειγμένο γεγονός. Ακόμη και η σύνδεση του ονόματος Γαύδος με την Ωγυγία αποτελεί ετυμολογική πρόταση και όχι βεβαιότητα.

Εκεί όπου ο χάρτης συναντά τον μύθο

Αυτό είναι τελικά το πιο ενδιαφέρον.

Δεν χρειάζεται κάθε παράδοση να είναι κυριολεκτικά αληθινή για να αποτελεί μέρος της ιστορίας ενός τόπου.

Στην Κρήτη ο μύθος δεν έμεινε μόνο στα αρχαία βιβλία. Κόλλησε πάνω στα βουνά, στα σπήλαια και στα χωριά — και σε ορισμένες περιπτώσεις είναι πλέον σχεδόν αδύνατο να κοιτάξεις το όνομα στον χάρτη χωρίς να θυμηθείς την ιστορία που το συνοδεύει.