Ηράκλειο: Το Ηρώο ξανά στο προσκήνιο – Ένα μνημείο αφημένο στην τύχη του εδώ και δεκαετίες (Φωτο)

Αυθαιρεσίες και εντάσεις δεν αναδεικνύουν την ιστορία – Μόνο η συνεννόηση, οι θεσμοί και η δράση του Δήμου μπορούν να τιμήσουν τη μνήμη των πεσόντων

Τα γεγονότα που σημειώθηκαν πρόσφατα στον χώρο του Ηρώου στο Ηράκλειο επανέφεραν στο προσκήνιο ένα ζήτημα που εδώ και δεκαετίες παραμένει άλυτο: το ιδιοκτησιακό καθεστώς του μνημείου, η θέση των νόμιμων κατόχων και η ευθύνη των δημόσιων φορέων να διαχειριστούν το θέμα με σαφήνεια και θεσμική επάρκεια.

Πέρα από τις εντάσεις, τις συναισθηματικές τοποθετήσεις και τις ερμηνείες που κυκλοφόρησαν δημόσια, το πρόβλημα είναι κυρίως θεσμικό και λιγότερο προσωπικό ή ηθικό.

Η πιο βασική παράμετρος, που πολλές φορές παραβλέπεται στη δημόσια συζήτηση, είναι ότι το οικόπεδο όπου βρίσκεται το Ηρώο είναι ιδιωτικό. Αυτό έχει κριθεί τελεσίδικα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Θρήνος στη Λάρισα: Επιχειρηματίας πέθανε την ώρα που χόρευε σε νυχτερινό μαγαζί

Συνεπώς:

• Η πρόσβαση τρίτων προϋποθέτει συναίνεση, αυτό τουλάχιστον επιτάσσει το άρθρο 17 του Συντάγματος.
• Η προστασία της περιουσίας είναι συνταγματικά κατοχυρωμένη.
• Η είσοδος χωρίς άδεια, ανεξαρτήτως προθέσεων, δημιουργεί νομικά ζητήματα.

Παράλληλα, αποτελεί ιστορική ιδιαιτερότητα το ότι το μνημείο ανεγέρθηκε επί ιδιωτικής γης χωρίς ολοκληρωμένες διαδικασίες, ένα ζήτημα που θα έπρεπε να έχει επιλυθεί θεσμικά δεκαετίες πριν.

Επομένως ακόμη κι αν ο σκοπός είναι πολιτιστικός, η πρόσβαση δεν νομιμοποιείται χωρίς συναίνεση.

Αξίζει να ειπωθεί χωρίς περιστροφές:

Το μνημείο ανεγέρθηκε από τον Δήμο σε ξένη ιδιωτική γη, χωρίς την άδεια των τότε ιδιοκτητών.

Η «αμηχανία» και απορία που προκαλεί σήμερα αυτή η ιστορική αλήθεια δεν μπορεί να οδηγεί στη διαστρέβλωση της πραγματικότητας ακόμη κι αν μιλάμε για ένα γεγονός που έλαβε χώρα το 1930.

Το Ηρώο έχει συμβολικό βάρος για την πόλη.

Ωστόσο, η πολιτιστική σημασία ενός χώρου δεν αντικαθιστά τις προβλεπόμενες διαδικασίες:

1. Χαρακτηρισμός ως μνημείου από το Υπουργείο Πολιτισμού.
2. Απαλλοτρίωση, εφόσον το Δημόσιο το κρίνει αναγκαίο.

Καμία από αυτές τις δύο κινήσεις δεν έχει υλοποιηθεί μέχρι σήμερα.

Αυτός είναι και ο λόγος που η συζήτηση ανακυκλώνεται επί χρόνια χωρίς αποτέλεσμα.

Η πρόσφατη επίσκεψη στον χώρο έγινε χωρίς ολοκληρωμένη θεσμική προετοιμασία:χωρίς προηγούμενη συνεννόηση, σε ώρα λειτουργίας επιχείρησης, και χωρίς τις αναγκαίες διαβεβαιώσεις ασφάλειας.

Σε άλλες πόλεις, τέτοιες δράσεις οργανώνονται με:

• ενημέρωση των ιδιοκτητών,
• τήρηση διαδικασιών,
• μέριμνα για την ομαλή λειτουργία της γύρω δραστηριότητας.

Οι ιδιοκτήτες έχουν δικαιωθεί δικαστικά,δεν έχουν αποτρέψει τη θέαση του μνημείου από τον δημόσιο χώρο και έχουν σταθεί επί δεκαετίες απέναντι σε ένα μνημείο μέσα στην περιουσία τους χωρίς κρατική αποζημίωση ή υποστήριξη.

Η δημόσια εικόνα τους ως «εμποδίου» δεν ανταποκρίνεται στη θεσμική κατάσταση.

Το κράτος είναι αυτό που όφειλε να επιλύσει το θέμα ,όχι οι ιδιώτες.

Αν ο Δήμος επιθυμεί να αναδειχθεί το μνημείο, έχει όλα τα εργαλεία που προβλέπει η νομοθεσία:

• αιτήματα χαρακτηρισμού,
• τεχνικές μελέτες,
• κινήσεις απαλλοτρίωσης.

Αντ’ αυτών, οι παρεμβάσεις υπήρξαν αποσπασματικές και συχνά επικοινωνιακές.

Το αποτέλεσμα ήταν μια σύγκρουση που δεν θα έπρεπε να είχε δημιουργηθεί.

Ο ρόλος του Δήμου και οι κινήσεις που οφείλει να κάνει

Ο Δήμος Ηρακλείου αποτελεί τον φορέα που θεσμικά μπορεί να κινήσει τις διαδικασίες για την οριστική επίλυση του θέματος. Ο ρόλος του δεν είναι μόνο συμβολικός αλλά καθοριστικός:

1. Πρωτοβουλία για χαρακτηρισμό του μνημείου
Ο Δήμος μπορεί να ζητήσει επίσημα από το Υπουργείο Πολιτισμού να εξετάσει τον χαρακτηρισμό του Ηρώου ως νεότερου μνημείου. Αυτή η κίνηση δημιουργεί σαφές θεσμικό πλαίσιο προστασίας.

2. Εκπόνηση τεχνικής μελέτης ανάδειξης
Μια ολοκληρωμένη μελέτη που να περιγράφει την κατάσταση του μνημείου, τις ανάγκες του και τον τρόπο ένταξής του στον αστικό ιστό, αποτελεί προϋπόθεση για οποιαδήποτε επόμενη ενέργεια.

3. Διαπραγμάτευση με τους ιδιοκτήτες
Η συνεννόηση με τους νόμιμους κατόχους είναι αναγκαία — είτε για προσωρινή πρόσβαση, είτε για μελλοντικές λύσεις. Ο διάλογος μπορεί να οδηγήσει σε λύσεις πιο ευέλικτες από μια άμεση απαλλοτρίωση.

4. Απόφαση για πιθανή απαλλοτρίωση
Εφόσον ο Δήμος επιθυμεί την πλήρη ανάδειξη του μνημείου ως δημόσιου χώρου, μπορεί να κινήσει τη διαδικασία απαλλοτρίωσης, με βάση το ισχύον νομικό πλαίσιο και με δίκαιη αποζημίωση προς τους ιδιοκτήτες.

5. Εξασφάλιση πόρων
Ο Δήμος μπορεί να αναζητήσει χρηματοδότηση μέσω προγραμμάτων πολιτιστικής προστασίας, ευρωπαϊκών πόρων ή εθνικών δράσεων. Η εξεύρεση χρηματοδότησης ενισχύει την αξιοπιστία και τον ρεαλισμό του σχεδίου.

6. Δημόσια ενημέρωση και διαφάνεια

Ένα ξεκάθαρο σχέδιο, δημοσιοποιημένο και κατανοητό, μειώνει την πόλωση και ενισχύει τη συναίνεση των πολιτών.

Ο σεβασμός στη μνήμη απαιτεί πρώτα σεβασμό στους θεσμούς

Το Ηρώο αξίζει σοβαρή διαχείριση: όχι μέσω εντάσεων, όχι με αυθαίρετες ερμηνείες, αλλά με καθαρές διαδικασίες και θεσμική συνέπεια.

Ο δημόσιος διάλογος πρέπει να στραφεί όχι εναντίον πολιτών ή ιδιοκτητών, αλλά εκεί όπου πραγματικά βρίσκεται η ρίζα του προβλήματος:στην πολυετή έλλειψη συντονισμού και ευθύνης από τους αρμόδιους φορείς.

Αν θέλουμε να τιμήσουμε τους πεσόντες και την ιστορική μνήμη της πόλης, ο δρόμος είναι ένας: να εφαρμοστούν οι θεσμοί, να υπάρξει συνεννόηση και να ληφθούν επιτέλους αποφάσεις που εκκρεμούν εδώ και δεκαετίες.

Ο σεβασμός στην ιστορία δεν αντιστρατεύεται τον σεβασμό στην ιδιωτική περιουσία.Το πρόβλημα δεν είναι η ιδιοκτησία, ούτε ο ξεναγός, ούτε οι πολίτες που συμμετείχαν.

Το πρόβλημα είναι ένας Δήμος που:
• δεν ενημερώνει,
• δεν συντονίζει,
• δεν προνοεί,
• και τελικά αφήνει την πόλη να πληρώνει το έλλειμμα οργάνωσης.

Η πραγματική «ημέρα ντροπής» δεν ήταν η στιγμή της έντασης, αλλά το γεγονός ότι το Ηράκλειο συζητά ξανά για ένα μνημείο εγκαταλελειμμένο, αφημένο στην τύχη του, και θεσμικά «ορφανό».

Αν θέλουμε να τιμήσουμε την μνήμη των πεσόντων, ας τιμήσουμε πρώτα τη νομιμότητα

Το Ηρώο μπορεί και πρέπει να αναδειχθεί.

Αλλά αυτό δεν θα γίνει με αυθαίρετες εισβολές, ούτε με αναπαραστάσεις «δημόσιου συμφέροντος» χωρίς θεσμική βάση.

Θα γίνει μόνο με σοβαρές διαδικασίες, καθαρές προθέσεις και σεβασμό σε όσους επηρεάζονται άμεσα.

Και αυτό, σε μια δημοκρατική πόλη, ξεκινά πάντα από ένα πράγμα:
τη συνεννόηση.