Ο Ιωάννης Καποδίστριας ως σύμβολο αυτοθυσίας, η Ρωξάνδρα Στούρτζα ως ψυχή της αφήγησης και μια βαθιά προσωπική κατάθεση από τον Γιάννη Σμαραγδή

Αν και είχε προγραμματιστεί να είναι έτοιμη το 2021, για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση, η νέα ταινία του Γιάννη Σμαραγδή «Καποδίστριας» φτάνει στις αίθουσες τέσσερα χρόνια αργότερα. Οι οικονομικές δυσκολίες, αλλά και το βαρύ προσωπικό πένθος του σκηνοθέτη, καθυστέρησαν το έργο. Όμως τα Χριστούγεννα αποδεικνύονται ιδανική στιγμή για την πρεμιέρα μιας ταινίας που δεν είναι απλώς ιστορική, αλλά βαθιά υπαρξιακή.

Μια μορφή αυτοθυσίας

Για τον διεθνώς αναγνωρισμένο δημιουργό («Καβάφης», «El Greco», «Καζαντζάκης»), ο Ιωάννης Καποδίστριας δεν είναι μόνο ο πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας. Είναι μια μορφή που ενσαρκώνει την αυτοθυσία. Ο ίδιος ο Σμαραγδής τον παραλληλίζει ανοιχτά με τον Ιησού Χριστό: έναν άνθρωπο που ήρθε σε δύσκολους καιρούς και πλήρωσε με τη ζωή του.

Στην ταινία, έντονη είναι και η παρουσία της Παναγίας, που εμφανίζεται ως όραμα στον βαθιά θρησκευόμενο Καποδίστρια. Τον ρόλο ερμηνεύει η Ναταλία Καποδίστρια, απόγονος του Κυβερνήτη, προσδίδοντας έναν ισχυρό συμβολισμό συνέχειας και μνήμης.

Οι γυναίκες στο κέντρο της αφήγησης

Παρότι η ταινία βασίζεται στη ζωή ενός κορυφαίου άνδρα της Ιστορίας, οι γυναίκες κατέχουν κεντρικό ρόλο. Πρωτίστως η Ρωξάνδρα Στούρτζα, συγγραφέας, φιλάνθρωπος και κυρία επί των τιμών στην αυλή του Τσάρου Αλέξανδρου Α’, ο ανεκπλήρωτος έρωτας του Καποδίστρια.

Ο Σμαραγδής δεν κρύβει ότι η Ρωξάνδρα λειτουργεί και ως alter ego της γυναίκας της ζωής του, της Ελένης Σμαραγδή. Η ταινία είναι, στην ουσία, μια επιστολή αγάπης προς εκείνη.

Η Ελένη Σμαραγδή και το προσωπικό αποτύπωμα

Η Ελένη Σμαραγδή, πολυβραβευμένη παραγωγός και επί δεκαετίες συνοδοιπόρος του σκηνοθέτη, υπήρξε καταλυτική για τη γέννηση της ταινίας. Όπως λέει ο ίδιος: «Τα θέματα μάς επιλέγουν. Εκείνη με ώθησε να κάνω τον “Καποδίστρια”».

Έφυγε από τη ζωή πριν από τρία χρόνια, λίγο πριν ολοκληρωθεί το έργο. Ωστόσο πρόλαβε να δουλέψει το σενάριο – το οποίο γράφτηκε περισσότερες από 60 φορές – και να κάνει τις τελευταίες διορθώσεις. «Μου είπε: “Αυτή θα είναι η καλύτερή μας ταινία, Γιάννη”. Και έφυγε».

Η Ρωξάνδρα ως Ελένη

Η σχέση Καποδίστρια – Στούρτζα αποδίδεται με ιερότητα, χωρίς σωματική έκφραση, γεμάτη σιωπή και πνευματική ένταση. Ο Σμαραγδής παραδέχεται ότι στις σκηνές του αποχωρισμού έβλεπε τη δική του Ελένη και δεν μπορούσε να συγκρατήσει τα δάκρυά του. «Τα γεγονότα είναι ιστορικά. Τα συναισθήματα είναι του καλλιτέχνη».

Η γυναίκα ως κεντρική δύναμη

Ο σκηνοθέτης τοποθετεί ξεκάθαρα τη γυναίκα στο επίκεντρο της δημιουργίας και της Ιστορίας: «Η κεντρική δύναμη του Σύμπαντος, αυτό που λέμε Θεός, είναι η Θεός. Η γυναίκα γεννά, ωθεί, εμπνέει».

Αυτή η αντίληψη διαπερνά όλη την ταινία: από τη Ρωξάνδρα, έως τη Μαντώ Μαυρογένους, την οποία ο Καποδίστριας στηρίζει όταν εκείνη έχει θυσιάσει τα πάντα για την Επανάσταση και καταλήγει πάμπτωχη.

Η επιλογή των ηθοποιών

Τη Ρωξάνδρα υποδύεται η Ηλέκτρα Φραγκιαδάκη, την οποία ο Σμαραγδής επέλεξε ύστερα από μια διαδικασία βαθιάς «βύθισης» στον ψυχισμό του ρόλου:

«Δεν βγάζει λύπη, αλλά μια αξιοπρεπή αποδοχή της μοίρας. Πόνο με ανωτερότητα».

Τον Ιωάννη Καποδίστρια ενσαρκώνει ο Αντώνης Μυριαγκός, αποδίδοντας την αριστοκρατικότητα, τη θλίψη και τη συνειδητή πορεία προς τη θυσία.

Μια ταινία για το σήμερα

Για τον Γιάννη Σμαραγδή, ο «Καποδίστριας» δεν αφορά το παρελθόν, αλλά το παρόν:«Μόνο ένας Καποδίστριας θα μπορούσε να ξαναφέρει την Ελλάδα στον δρόμο που της αξίζει».

Πιστεύει βαθιά ότι ο κινηματογράφος είναι η πιο «επικίνδυνη» τέχνη, γιατί μπορεί να αλλάξει συνειδήσεις – και οι συνειδήσεις οδηγούν στις πράξεις.

Πηγή:marieclaire.gr