Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εικόνα για τις συνήθειες και τις εξαρτητικές συμπεριφορές των 16χρονων στην Κρήτη δίνει η μεγάλη πανελλήνια έρευνα ESPAD-Ελλάδα 2024, φέρνοντας στο φως στοιχεία για το κάπνισμα, το αλκοόλ, τις παράνομες ουσίες, τα social media, το gaming αλλά και τον στοιχηματισμό.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από το ΕΠΙΨΥ-ΕΚΤΕΠΝ την περίοδο Μαρτίου–Μαΐου 2024, σε 6.810 μαθητές από 488 σχολεία, με αντιπροσωπευτικότητα τόσο σε επίπεδο χώρας όσο και Περιφέρειας. Επικεντρώνεται στους μαθητές ηλικίας 16 ετών της Α΄ Λυκείου.

Και για την Κρήτη τα ευρήματα μόνο μονοδιάστατα δεν είναι.

Κάπνισμα: Λιγότερο παραδοσιακό τσιγάρο, αλλά το vape κερδίζει έδαφος

Η Κρήτη παρουσιάζει μια μικτή εικόνα στο κάπνισμα. Οι 16χρονοι του νησιού εμφανίζουν από τα χαμηλότερα ποσοστά πρώιμης έναρξης, καθημερινού και «βαριού» καπνίσματος του παραδοσιακού τσιγάρου.

Την ίδια στιγμή, όμως, η εικόνα αντιστρέφεται σε ό,τι αφορά το ηλεκτρονικό τσιγάρο/vape και τον ναργιλέ, όπου η Κρήτη βρίσκεται σε δυσμενέστερη θέση σε αρκετούς δείκτες.

Ενδεικτικά, από τα στοιχεία της έκθεσης προκύπτει ότι 56% των 16χρονων στην Κρήτη έχουν δοκιμάσει ηλεκτρονικό/vape τσιγάρο τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους, ενώ 43% αναφέρουν χρήση μέσα στους τελευταίους 12 μήνες. Το 29% αναφέρει χρήση μέσα στις τελευταίες 30 ημέρες και το 11% καθημερινό άτμισμα.

Στον αντίποδα, το καθημερινό κάπνισμα παραδοσιακού τσιγάρου στην Κρήτη καταγράφεται στο 10%, έναντι 14% πανελλαδικά.

Αλκοόλ: Η ανησυχητική ένδειξη για την πολύ μικρή ηλικία

Στο αλκοόλ, η Κρήτη δεν διαφοροποιείται σημαντικά από την υπόλοιπη Ελλάδα ως προς τη γενική κατανάλωση.

Ωστόσο, η έκθεση εντοπίζει συγκεκριμένες συμπεριφορές που ξεχωρίζουν: οι 16χρονοι στην Κρήτη είναι πιθανότερο να έχουν καταναλώσει αλκοόλ μαζί με ενεργειακά ποτά, αλλά και να έχουν μεθύσει για πρώτη φορά σε ηλικία έως 13 ετών.

Αυξημένα εμφανίζονται επίσης τα ποσοστά εφήβων που δηλώνουν ότι υπήρξαν επιβάτες ή ενεπλάκησαν σε ατύχημα με όχημα του οποίου ο οδηγός είχε καταναλώσει αλκοόλ.

Υπάρχει, πάντως, και η άλλη πλευρά: οι έφηβοι της Κρήτης θεωρούν σε μικρότερο ποσοστό «ακίνδυνη» την καθημερινή κατανάλωση ενός ή δύο ποτών, ενώ είναι λιγότερο πιθανό να αναφέρουν ότι αγόρασαν αλκοόλ από κατάστημα ή χώρο διασκέδασης.

Παράνομες ουσίες: Πού βρίσκεται καλύτερα η Κρήτη και πού «χτυπά καμπανάκι»

Στη χρήση παράνομων και άλλων ουσιών, τα αποτελέσματα για την Κρήτη έχουν επίσης δύο όψεις.

Στα θετικά, η έρευνα καταγράφει χαμηλότερα ποσοστά χρήσης και πρόσβασης σε εισπνεόμενες ουσίες και ηρεμιστικά ή υπνωτικά χωρίς ιατρική συνταγή.

Οι 16χρονοι του νησιού εμφανίζονται επίσης πιο επιφυλακτικοί απέναντι στους κινδύνους από την κάνναβη, το HHC, το έκσταση/MDMA και τις αμφεταμίνες, ενώ αναφέρουν σε χαμηλότερα ποσοστά φίλους που καπνίζουν κάνναβη.

Στην άλλη πλευρά, η έκθεση καταγράφει στην Κρήτη υψηλότερα ποσοστά παρουσίας σε Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών εξαιτίας χρήσης ουσιών, αυξημένη επαναλαμβανόμενη χρήση HHC και κοκαΐνης, καθώς και συχνότερη κατανάλωση κάνναβης αναμεμειγμένης με καπνό.

Social media: Καλύτερη εικόνα για την Κρήτη

Πιο θετική είναι η εικόνα όσον αφορά τον χρόνο που αφιερώνουν οι έφηβοι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Η Κρήτη καταγράφει χαμηλότερα ποσοστά 16χρονων που περνούν τουλάχιστον τέσσερις ώρες την ημέρα στα social media, τόσο τις καθημερινές όσο και τα Σαββατοκύριακα.

Το εύρημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία εάν ληφθεί υπόψη ότι σε πανελλαδικό επίπεδο η πολύωρη ενασχόληση έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια. Η ίδια η έρευνα εξετάζει τα social media ως μία από τις εξαρτητικές συμπεριφορές που βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο της μελέτης του εφηβικού πληθυσμού.

Gaming: Περισσότερο παιχνίδι τα Σαββατοκύριακα

Διαφορετική είναι η εικόνα στο gaming.

Οι 16χρονοι στην Κρήτη συγκαταλέγονται σε εκείνους που παίζουν ηλεκτρονικά παιχνίδια σε υψηλότερο ποσοστό τα Σαββατοκύριακα και τις αργίες.

Το gaming αποτελεί πλέον ξεχωριστό κεφάλαιο της ESPAD, μαζί με τα social media και τα τυχερά παιχνίδια, καθώς η έρευνα εξετάζει όχι μόνο τη χρήση ουσιών αλλά ένα πολύ ευρύτερο φάσμα δυνητικά εξαρτητικών συμπεριφορών.

Στοίχημα: 3 στους 10 16χρονους έχουν παίξει με χρήματα

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα δεδομένα για τα τυχερά παιχνίδια.

Στην Κρήτη, το 29,9% των 16χρονων δήλωσε ότι έπαιξε ή στοιχημάτισε χρήματα τουλάχιστον μία φορά κατά τους προηγούμενους 12 μήνες. Παρότι το ποσοστό είναι χαμηλότερο από το πανελλαδικό 36%, αντιστοιχεί σε σχεδόν τρεις στους δέκα εφήβους.

Το 14,8% αναφέρει ότι έπαιξε ή στοιχημάτισε τουλάχιστον δύο φορές τον μήνα και το 5,9% τουλάχιστον δύο φορές την εβδομάδα.

Το στοιχείο που ξεχωρίζει, ωστόσο, είναι το διαδικτυακό παιχνίδι.

Μεταξύ των 16χρονων της Κρήτης που έπαιξαν ή στοιχημάτισαν τον τελευταίο χρόνο, το 42,6% αναφέρει διαδικτυακό στοίχημα σε αθλήματα ή διαγωνισμούς, έναντι 38,4% πανελλαδικά.

Αντίστοιχα, 32,6% αναφέρει διαδικτυακά φρουτάκια ή ρουλέτα, έναντι 28,9% στο σύνολο της χώρας.

Παρά τις συγκεκριμένες αυξημένες επιδόσεις, η συνολική εικόνα της Κρήτης στον τζόγο είναι καλύτερη σε αρκετούς δείκτες: η έκθεση καταγράφει χαμηλότερη γενική συμμετοχή και συχνότητα, αλλά και λιγότερους 16χρονους με ενδείξεις προβληματικής ενασχόλησης.

Η «ακτινογραφία» μιας γενιάς

Η ESPAD δεν περιορίζεται σε μία μόνο μορφή εξάρτησης. Εξετάζει από το κάπνισμα και το αλκοόλ μέχρι τις παράνομες ουσίες, τον στοιχηματισμό, τα social media και το gaming, με στόχο να αποτυπώσει τις συμπεριφορές των εφήβων και να εντοπίσει τα πεδία στα οποία απαιτούνται παρεμβάσεις πρόληψης.

Για την Κρήτη, η συνολική εικόνα είναι σύνθετη: λιγότερο παραδοσιακό τσιγάρο και μικρότερη πολύωρη χρήση social media, αλλά ισχυρή παρουσία του vape, συγκεκριμένες ανησυχητικές ενδείξεις γύρω από αλκοόλ και ουσίες, περισσότερο gaming τα Σαββατοκύριακα και αυξημένη παρουσία συγκεκριμένων μορφών διαδικτυακού τζόγου.

Και αυτό ίσως είναι το σημαντικότερο μήνυμα της έρευνας: οι συμπεριφορές που συνδέονται με την εξάρτηση στους εφήβους δεν εξαφανίζονται απαραίτητα — αλλάζουν μορφή και μετακινούνται ολοένα περισσότερο προς νέες και ψηφιακές συνήθειες.

Δείτε παρακάτω την έρευνα:

ESPAD_Greece_2024_Full_Report