Αύγουστος στην Κρήτη: Γιατί κάποτε ήταν ο πιο δύσκολος μήνας του χρόνου για τους Κρητικούς;

Σήμερα σημαίνει παραλίες, διακοπές και πανηγύρια, όμως για τις παλιές αγροτικές οικογένειες της Κρήτης ο Αύγουστος μπορούσε να σημαίνει ατελείωτες ώρες δουλειάς κάτω από τον ήλιο – Η εποχή που έπρεπε να εξασφαλιστεί μεγάλο μέρος της παραγωγής πριν έρθει ο χειμώνας

Σήμερα ο Αύγουστος στην Κρήτη έχει σχεδόν ταυτιστεί με τις διακοπές.

Οι παραλίες γεμίζουν, τα χωριά ζωντανεύουν, τα πανηγύρια διαδέχονται το ένα το άλλο και χιλιάδες επισκέπτες φτάνουν στο νησί.

Για τις προηγούμενες γενιές όμως η εικόνα ήταν εντελώς διαφορετική.

Σε μια κοινωνία που βασιζόταν πολύ περισσότερο στη γεωργία και στην κτηνοτροφία, το καλοκαίρι δεν ήταν περίοδος ξεκούρασης.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Ποιο είναι το βαθύτερο σημείο της θάλασσας γύρω από την Κρήτη και τι υπάρχει εκεί κάτω;

Ήταν περίοδος δουλειάς.

Και ο Αύγουστος βρισκόταν ακριβώς στην καρδιά μιας εποχής κατά την οποία η οικογένεια έπρεπε να αξιοποιήσει όσα της έδινε η γη.

Η ζωή ακολουθούσε τις εποχές και όχι τις διακοπές

Για μια παλιά αγροτική οικογένεια δεν υπήρχε η σημερινή έννοια της καλοκαιρινής άδειας.

Το ημερολόγιο της καθημερινότητας καθοριζόταν από την παραγωγή.

Κάθε εργασία έπρεπε να γίνει τη σωστή στιγμή.

Αν ένα προϊόν ωρίμαζε, έπρεπε να μαζευτεί.

Αν έπρεπε να αποξηρανθεί, να αποθηκευτεί ή να μεταποιηθεί, υπήρχε συγκεκριμένο χρονικό περιθώριο.

Η καθυστέρηση μπορούσε να σημαίνει απώλεια παραγωγής και επομένως λιγότερα τρόφιμα ή εισόδημα για τους επόμενους μήνες.

Ο ήλιος ήταν ταυτόχρονα εχθρός και εργαλείο

Ο αυγουστιάτικος ήλιος έκανε τη δουλειά στα χωράφια ιδιαίτερα κουραστική.

Οι υψηλές θερμοκρασίες σήμαιναν ότι αρκετές εργασίες ξεκινούσαν πολύ νωρίς το πρωί και μπορούσαν να συνεχιστούν αργότερα μέσα στην ημέρα.

Την ίδια στιγμή όμως ο ήλιος ήταν πολύτιμος.

Ήταν ένα φυσικό μέσο αποξήρανσης και συντήρησης.

Σύκα, σταφύλια και άλλα προϊόντα μπορούσαν να αξιοποιηθούν με τρόπους που επέτρεπαν στις οικογένειες να τα διατηρούν πολύ περισσότερο από όσο θα άντεχαν φρέσκα.

Σε μια εποχή χωρίς σύγχρονα ψυγεία και καταψύκτες, αυτή η δυνατότητα ήταν εξαιρετικά σημαντική.

Τα σύκα έπρεπε να μαζευτούν

Ο Αύγουστος είναι περίοδος ωρίμανσης για πολλές ποικιλίες σύκων.

Τα φρέσκα σύκα όμως έχουν περιορισμένη διάρκεια ζωής.

Γι’ αυτό σημαντικό μέρος της παραγωγής μπορούσε να αποξηρανθεί στον καλοκαιρινό ήλιο.

Η διαδικασία απαιτούσε χρόνο και προσοχή.

Τα φρούτα συλλέγονταν, προετοιμάζονταν και αφήνονταν να χάσουν μεγάλο μέρος της υγρασίας τους, ώστε να μπορούν να αποθηκευτούν για τους μήνες που ακολουθούσαν.

Ένα προϊόν του Αυγούστου μπορούσε έτσι να καταναλωθεί πολύ αργότερα μέσα στον χρόνο.

Τα αμπέλια πλησίαζαν στη μεγάλη στιγμή

Παράλληλα, στα αμπέλια πλησίαζε μία από τις σημαντικότερες αγροτικές εργασίες της χρονιάς: ο τρύγος.

Η εποχή του τρύγου διαφέρει ανάλογα με την περιοχή, την ποικιλία και τις καιρικές συνθήκες, όμως ήδη μέσα στον Αύγουστο η ωρίμανση των σταφυλιών καθόριζε μεγάλο μέρος της δουλειάς των αμπελουργών.

Η σημασία του αμπελιού φαίνεται ακόμη και σε παλιές θρησκευτικές συνήθειες: στις 6 Αυγούστου, στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος, αμπελουργοί συνήθιζαν να μεταφέρουν τα πρώτα ώριμα σταφύλια στην εκκλησία για ευλογία.

Και όταν έφτανε η ώρα του τρύγου, ολόκληρη η οικογένεια μπορούσε να κινητοποιηθεί.

Δεν είναι τυχαία η παλιά φράση «θέρος, τρύγος, πόλεμος», που περιέγραφε ακριβώς την ένταση και τον μόχθο αυτών των εργασιών.

Έπρεπε να ετοιμαστεί ο χειμώνας

Το σημαντικότερο είναι ότι μεγάλο μέρος αυτής της δουλειάς δεν αφορούσε μόνο το παρόν.

Αφορούσε τους μήνες που θα έρχονταν.

Η παραδοσιακή αγροτική οικογένεια έπρεπε να δημιουργήσει αποθέματα.

Ό,τι μπορούσε να αποξηρανθεί, να αποθηκευτεί ή να μετατραπεί σε προϊόν μεγαλύτερης διάρκειας είχε ιδιαίτερη αξία.

Η λογική ήταν απλή: η αφθονία του καλοκαιριού έπρεπε με κάποιο τρόπο να περάσει στον χειμώνα.

Και μέσα σε όλα αυτά ερχόταν ο Δεκαπενταύγουστος

Παρά τον φόρτο εργασίας, ο Αύγουστος είχε και έντονο θρησκευτικό και κοινωνικό χαρακτήρα.

Ο Δεκαπενταύγουστος αποτελούσε μία από τις σημαντικότερες γιορτές του χρόνου.

Τα χωριά συγκεντρώνονταν γύρω από τις εκκλησίες και τα ξωκλήσια, οικογένειες συναντιούνταν και τα πανηγύρια λειτουργούσαν ως πολύτιμη ανάπαυλα από τη σκληρή καθημερινότητα.

Ίσως γι’ αυτό τα πανηγύρια είχαν ακόμη μεγαλύτερη σημασία τότε.

Δεν ήταν απλώς διασκέδαση.

Ήταν μία από τις λίγες ευκαιρίες να σταματήσει για λίγο η δουλειά, να συναντηθούν οι άνθρωποι και να γιορτάσει ολόκληρη η κοινότητα.

Ο Αύγουστος που οι νεότεροι δύσκολα φαντάζονται

Η σημερινή εικόνα του Αυγούστου απέχει πολύ από εκείνη των προηγούμενων γενιών.

Εκεί όπου σήμερα βλέπουμε έναν μήνα παραλίας και ξεκούρασης, οι παλιοί μπορούσαν να βλέπουν ένα στενό χρονικό παράθυρο μέσα στο οποίο έπρεπε να ολοκληρωθούν κρίσιμες δουλειές.

Η παραγωγή δεν περίμενε.

Τα φρούτα ωρίμαζαν, τα αμπέλια πλησίαζαν στον τρύγο και τα αποθέματα του σπιτιού έπρεπε να ετοιμαστούν.

Και ίσως γι’ αυτό ο παλιός Αύγουστος της Κρήτης είχε δύο εντελώς διαφορετικά πρόσωπα.

Από τη μία πανηγύρια, Παναγία και συναντήσεις στα χωριά.

Και από την άλλη, ιδρώτας, χωράφια και αγωνία να μη χαθεί τίποτα από όσα είχε δώσει η γη.

Γιατί πριν γίνει ο μήνας των διακοπών, ο Αύγουστος ήταν για πολλούς Κρητικούς ένας από τους μήνες που δούλευαν περισσότερο ολόκληρη τη χρονιά.