Δεκαπενταύγουστος στην Κρήτη: Οι «Δεκαπεντάρηδες» που άφηναν τα σπίτια τους για 15 μέρες – Το έθιμο που σχεδόν χάθηκε

Ολόκληρες οικογένειες εγκατέλειπαν προσωρινά τα σπίτια τους και εγκαθίσταντο κοντά σε μοναστήρια και προσκυνήματα της Παναγίας μέχρι τον Δεκαπενταύγουστο – Μια ιδιαίτερη κρητική παράδοση που σήμερα ελάχιστοι γνωρίζουν

Για τους περισσότερους σήμερα ο Δεκαπενταύγουστος σημαίνει μία ημέρα γιορτής.

Εκκλησία το πρωί, οικογενειακό τραπέζι, πανηγύρι στο χωριό και για πολλούς μια μικρή καλοκαιρινή απόδραση.

Κάποτε όμως, σε περιοχές της Κρήτης, η προετοιμασία για τη μεγάλη γιορτή της Παναγίας μπορούσε να διαρκέσει ολόκληρο το πρώτο δεκαπενθήμερο του Αυγούστου.

Ήταν η παράδοση των «Δεκαπεντάρηδων», ανθρώπων που άφηναν το σπίτι τους από το τέλος Ιουλίου και εγκαθίσταντο προσωρινά σε μοναστήρια ή κοντά σε ιερά προσκυνήματα αφιερωμένα στην Παναγία, παραμένοντας εκεί μέχρι τις 15 Αυγούστου. Η πρακτική είναι γνωστή και ως «δεκαπεντάρισμα» ή «δεκαπέντισμα».

Ποιοι ήταν οι «Δεκαπεντάρηδες»

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Τραγωδία στην Πάτρα: 60χρονη εντοπίστηκε νεκρή στο σπίτι της

Δεν επρόκειτο για κάποιο οργανωμένο τάγμα ή ιδιαίτερη θρησκευτική ομάδα.

Ήταν απλοί πιστοί.

Άνδρες, γυναίκες και σε ορισμένες περιπτώσεις ολόκληρες οικογένειες που επέλεγαν να περάσουν τις ημέρες πριν από την Κοίμηση της Θεοτόκου κοντά σε έναν τόπο λατρείας.

Σύμφωνα με τις καταγραφές του εθίμου, μπορούσαν να φύγουν από τα σπίτια τους την τελευταία ημέρα του Ιουλίου και να παραμείνουν στον χώρο του προσκυνήματος μέχρι το απόγευμα της 15ης Αυγούστου.

Για 15 ημέρες άλλαζε ολόκληρη η καθημερινότητά τους

Για να καταλάβει κανείς τη σημασία του εθίμου, πρέπει να μεταφερθεί σε μια εντελώς διαφορετική εποχή.

Η μετάβαση σε ένα μοναστήρι δεν γινόταν με ένα σύγχρονο αυτοκίνητο μέσα σε λίγα λεπτά.

Για αρκετούς η διαδρομή μπορούσε να είναι δύσκολη, ενώ η πολυήμερη παραμονή μακριά από το σπίτι απαιτούσε προετοιμασία.

Έπρεπε να πάρουν μαζί τους όσα χρειάζονταν για τις ημέρες που θα ακολουθούσαν και να προσαρμόσουν ολόκληρη την καθημερινότητά τους στη ζωή γύρω από το προσκύνημα.

Γιατί έμεναν εκεί τόσο πολύ;

Το δεκαπενθήμερο πριν από την Κοίμηση της Θεοτόκου έχει ιδιαίτερη σημασία στην ορθόδοξη παράδοση.

Από την 1η έως τη 14η Αυγούστου προηγείται περίοδος νηστείας και πνευματικής προετοιμασίας.

Για τους «Δεκαπεντάρηδες», όμως, αυτή η προετοιμασία δεν περιοριζόταν στο σπίτι.

Η ίδια η παραμονή κοντά στην εκκλησία ή το μοναστήρι αποτελούσε μέρος της εμπειρίας.

Η προσευχή, οι ακολουθίες και η συμμετοχή στη ζωή του προσκυνήματος καθόριζαν τις ημέρες μέχρι τη μεγάλη γιορτή.

Ένα τάμα μπορούσε να βρίσκεται πίσω από την απόφαση

Για κάποιους η πολυήμερη παραμονή είχε χαρακτήρα τάματος.

Μια δύσκολη περίοδος, μια προσωπική επιθυμία ή η ευγνωμοσύνη για κάτι που θεωρούσαν βοήθεια της Παναγίας μπορούσε να οδηγήσει έναν πιστό σε μια τέτοια απόφαση.

Η έντονη σχέση των Κρητικών με τα μοναστήρια, τα ξωκλήσια και τα τοπικά προσκυνήματα έχει δημιουργήσει άλλωστε πλήθος παραδόσεων που διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή.

Δεν ήταν μόνο θρησκευτική εμπειρία

Η πολυήμερη παραμονή δημιουργούσε αναπόφευκτα και μια μικρή προσωρινή κοινότητα.

Άνθρωποι από διαφορετικά χωριά συναντιούνταν στον ίδιο χώρο, έτρωγαν, συζητούσαν και περνούσαν μαζί πολλές ημέρες.

Έτσι, το «δεκαπεντάρισμα» αποκτούσε και κοινωνικό χαρακτήρα.

Σε μια εποχή χωρίς αυτοκίνητα, κινητά τηλέφωνα και εύκολες καθημερινές μετακινήσεις, τέτοιες συναντήσεις είχαν πολύ μεγαλύτερη σημασία από όση μπορούμε ίσως να φανταστούμε σήμερα.

Η μεγάλη ημέρα της Παναγίας

Όλες αυτές οι ημέρες προετοιμασίας οδηγούσαν στη 15η Αυγούστου.

Η Κοίμηση της Θεοτόκου αποτελούσε την κορύφωση της παραμονής.

Μετά τη λειτουργία και τις εκδηλώσεις της ημέρας, οι «Δεκαπεντάρηδες» μπορούσαν πλέον να πάρουν τον δρόμο της επιστροφής.

Έπειτα από περίπου δύο εβδομάδες, επέστρεφαν στα σπίτια και στην κανονική καθημερινότητά τους.

Γιατί χάθηκε το έθιμο;

Η αλλαγή του τρόπου ζωής έκανε μια τέτοια παράδοση πολύ δυσκολότερη.

Η εργασία, οι σύγχρονες οικογενειακές υποχρεώσεις και η ευκολία των μετακινήσεων άλλαξαν ριζικά τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι συμμετέχουν στα θρησκευτικά προσκυνήματα.

Σήμερα μπορεί κάποιος να επισκεφθεί ένα μοναστήρι το πρωί και λίγες ώρες αργότερα να βρίσκεται ξανά στο σπίτι του.

Η ανάγκη για πολυήμερη εγκατάσταση δεν είναι πλέον η ίδια.

Έτσι, το «δεκαπεντάρισμα» περιορίστηκε σημαντικά, παρότι η μνήμη του εθίμου εξακολουθεί να επιβιώνει.

Μια διαφορετική εικόνα του παλιού Αυγούστου

Οι «Δεκαπεντάρηδες» θυμίζουν πόσο διαφορετικά βίωναν κάποτε οι άνθρωποι τις μεγάλες γιορτές.

Ο Δεκαπενταύγουστος δεν ήταν απλώς μία κόκκινη ημέρα στο ημερολόγιο ούτε μόνο το μεγάλο πανηγύρι του χωριού.

Για κάποιους ήταν δεκαπέντε ολόκληρες ημέρες προετοιμασίας, προσευχής και ζωής μακριά από το σπίτι.

Και πίσω από το σχεδόν ξεχασμένο αυτό έθιμο κρύβεται ένα κομμάτι της παλιάς Κρήτης: μια εποχή όπου η μεγάλη γιορτή της Παναγίας μπορούσε να αλλάξει για δύο εβδομάδες ολόκληρη την καθημερινότητα μιας οικογένειας.