«Είναι σαν να έχεις ατομική βόμβα» – Στρατηγική τομή για το Ιράν το κλείσιμο του Ορμούζ

Ενώ οι περιφερειακές εντάσεις επί μακρόν επικεντρώνονταν στα πυρηνικά ή πυραυλικά προγράμματα του Ιράν

Για δεκαετίες, το Ιράν άφηνε να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να κλείσει το Στενό του Ορμούζ αν οι εχθροπραξίες με τις ΗΠΑ , το Ισραήλ ή τους περιφερειακούς του αντιπάλους κλιμακώνονταν. Ωστόσο, η ευκολία με την οποία τελικά το έκανε εξέπληξε όχι μόνο τους αντιπάλους του αλλά και μέλη του ίδιου του καθεστώτος.

Ενώ οι περιφερειακές εντάσεις επί μακρόν επικεντρώνονταν στα πυρηνικά ή πυραυλικά προγράμματα του Ιράν, αυτό το μέχρι πρότινος μη δοκιμασμένο «όπλο» έχει γίνει το σημαντικότερο σημείο επιρροής του, προκαλώντας τη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση εδώ και δεκαετίες και πλήττοντας άμεσα την παγκόσμια οικονομία.

Ένα άτομο κοντά στο καθεστώς περιέγραψε το κλείσιμο ως στρατηγική τομή για την Ισλαμική Δημοκρατία, η οποία πριν από τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ θεωρούνταν ότι βρισκόταν στο πιο αδύναμο στρατιωτικά σημείο της εδώ και χρόνια.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Τραγωδία στην Κεφαλονιά: Η γκάφα της παρέας της 19χρονης που τους «έκαψε» και έφερε την αλήθεια στο φως

«Είναι σαν να έχεις ατομική βόμβα», είπε το άτομο, προσθέτοντας ότι η επιβολή του κλεισίματος ήταν «πιο εύκολη από το αναμενόμενο» και υποστηρίζοντας ότι δεν θα ανατραπεί «υπό καμία συνθήκη».

Για τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, αυτή η εξέλιξη αποτελεί μια απροσδόκητη πρόκληση. Έχοντας πάει σε πόλεμο με στόχους που κυμαίνονταν από την ανατροπή του καθεστώτος έως την αποτροπή του Ιράν από την απόκτηση πυρηνικών όπλων — κάτι που η Τεχεράνη αρνείται εδώ και καιρό ότι σχεδιάζει — η Ουάσινγκτον βρίσκεται τώρα αντιμέτωπη με ένα πρόβλημα που δεν υπήρχε προηγουμένως.

Ως ένδειξη της απογοήτευσης του Τραμπ, διέταξε το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ να αποκλείσει το στενό, από το οποίο διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ενεργειακών προμηθειών. Αυτό αποσκοπεί στην αποτροπή πλοίων από και προς ιρανικά λιμάνια και στη διακοπή των εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν, εντείνοντας την πίεση στην Τεχεράνη να διαπραγματευτεί μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου και την επαναλειτουργία της θαλάσσιας οδού.

Το Ιράν απειλεί να σταματήσει το εμπόριο στον Κόλπο και την Ερυθρά

Όμως, το ανώτατο στρατιωτικό διοικητικό κέντρο του Ιράν απείλησε την Τετάρτη να χρησιμοποιήσει την «πλήρη ισχύ» της χώρας για να σταματήσει το εμπόριο όχι μόνο στον Κόλπο αλλά και στην Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Ομάν, αν συνεχιστεί ο αποκλεισμός. Και η σκληροπυρηνική εφημερίδα Hamshahri δημοσίευσε μια γελοιογραφία του Τραμπ να παλεύει στο στενό.

«Πνιγμένος στις αποτυχίες», έγραφε ο τίτλος.

Το Ιράν αρνήθηκε να ανοίξει ξανά το στενό ακόμη και μετά από μια εύθραυστη εκεχειρία που ανακοινώθηκε την περασμένη εβδομάδα, υποστηρίζοντας ότι οι βομβαρδισμοί του Ισραήλ στον Λίβανο — όπου μάχεται τη Χεζμπολάχ — παραβίασαν τη συμφωνία. Το άνοιγμα του στενού ήταν ο βασικός όρος του Τραμπ για την εκεχειρία.

Ιρανοί πολιτικοί έχουν διατυπώσει ένα πιο ευρύ όραμα για τον οικονομικό και πολιτικό ρόλο που ελπίζουν ότι θα διαδραματίσει το στενό στο μέλλον της χώρας.

Το Ιράν έχει προηγουμένως δηλώσει ότι αναμένει από τα πετρελαιοφόρα που διέρχονται από το στενό να πληρώνουν έως και 2 εκατομμύρια δολάρια σε κρυπτονόμισμα, ενώ το κοινοβούλιό του καταρτίζει νομοθεσία για τη ρύθμιση της ναυσιπλοΐας, εισάγοντας διόδια και περιορίζοντας την πρόσβαση για πλοία που συνδέονται με «εχθρικά κράτη». Ορισμένα μέλη του ιρανικού κοινοβουλίου έχουν προτείνει ότι η Τεχεράνη χρειάζεται αυτά τα έσοδα για να καλύψει τα κόστη του πολέμου.

Ο Χαμίντ-Ρεζά Χατζιμπαμπαΐ, αντιπρόεδρος της Βουλής του Ιράν, δήλωσε στην κρατική τηλεόραση ότι η θαλάσσια οδός έχει μετατραπεί στο σημαντικότερο σημείο επιρροής της χώρας.

«Όταν έχουμε τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ, καμία άλλη χώρα δεν μπορεί να μας επιβάλει κυρώσεις», ισχυρίστηκε, αναφερόμενος σε δεκαετίες οικονομικών κυρώσεων υπό την ηγεσία των ΗΠΑ. «Σε αυτή την περιοχή, ήμασταν οι μόνοι που αντιμετωπίζαμε κυρώσεις. Τώρα… οποιαδήποτε χώρα αποφασίσουμε θα αντιμετωπίσει κυρώσεις».

Πριν από τον αμερικανικό αποκλεισμό, τα έσοδα του Ιράν από το πετρέλαιο σχεδόν διπλασιάστηκαν καθώς η χώρα συνέχιζε να εξάγει πετρέλαιο, μεγάλο μέρος του οποίου κατευθυνόταν στην Κίνα, σύμφωνα με Ιρανούς αναλυτές. Όμως ο πόλεμος και η απόφαση του Ιράν να κλείσει το στενό έχουν επιφέρει σημαντικό κόστος στο καθεστώς.

Αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ και του Ισραήλ σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις έχουν προκαλέσει ζημιές δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, και οι αναλυτές αναμένουν ότι ο πόλεμος θα επιβαρύνει σημαντικά την ήδη ταλαιπωρημένη οικονομία του. Πριν από την εκεχειρία, ο Τραμπ είχε απειλήσει να καταστρέψει «ολόκληρο τον πολιτισμό» του Ιράν αν δεν ξεμπλόκαρε το στενό.

Η προοπτική ότι το Ιράν θα μπορούσε να συνεχίσει να επιβάλλει διόδια έχει προκαλέσει ανησυχία σε όλο τον κόσμο. Θα μπορούσε να πλήξει όχι μόνο τα γειτονικά κράτη — στα οποία το Ιράν εξαπέλυσε επανειλημμένες επιθέσεις κατά τη διάρκεια του πολέμου — αλλά και σημαντικούς οικονομικούς εταίρους όπως η Κίνα, η οποία εισάγει μεγάλο μέρος του πετρελαίου της από την περιοχή. Τα κράτη του Κόλπου ανησυχούν ότι τώρα που η Τεχεράνη απέδειξε ότι μπορεί να κλείσει το στενό, αυτό αποτελεί ένα όπλο που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει εναντίον τους στο μέλλον.

«Όταν πρόκειται για άσκηση πίεσης, οι Ιρανοί έχουν δείξει ότι μπορούν να το κάνουν ασύμμετρα, πολύ αποτελεσματικά, πολύ γρήγορα, με σχετικά χαμηλό στρατιωτικό κόστος», δήλωσε ο HA Hellyer, ανώτερος συνεργάτης στο think-tank Rusi του Λονδίνου.

«Αλλά με αυτόν τον τρόπο, έχουν καταστρέψει τις σχέσεις τους με σχεδόν ολόκληρη την αραβική περιοχή του Κόλπου… Δεν είναι σαφές αν η σχέση θα ανακάμψει ποτέ πλήρως.» Παράλληλα με τις δύσκολες και μακροχρόνιες προσπάθειες για την επίτευξη συμφωνίας που θα περιορίζει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, η πειθώ της Τεχεράνης να επιτρέψει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα μέσω του στενού έχει καταστεί κεντρικό σημείο τριβής στις συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Ένας αρχικός γύρος συνομιλιών κατέληξε χωρίς αποτέλεσμα στο Ισλαμαμπάντ το Σαββατοκύριακο, και ο Τραμπ δήλωσε την Τρίτη ότι επιπλέον συνομιλίες θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν «τις επόμενες δύο ημέρες». Τα κράτη του Κόλπου φοβούνται ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να συμφωνήσουν σε μια συμφωνία που θα επιτρέπει στο Ιράν να διατηρήσει κάποιο βαθμό ελέγχου στο στενό.

Ιστορικό σημείο καμπής

Η Ισλαμική Δημοκρατία συνεχίζει να επιδεικνύει αδιαλλαξία απέναντι στον αποκλεισμό του Τραμπ, αλλά οι αναλυτές λένε ότι ίσως χρειαστεί να αρχίσει να μειώνει σημαντικά την παραγωγή πετρελαίου μέσα σε δύο εβδομάδες, αν ο αποκλεισμός καταφέρει να σταματήσει τις εξαγωγές της.

Η Τεχεράνη έχει υπονοήσει ότι θα μπορούσε να κλιμακώσει πέρα από το Στενό του Ορμούζ. Ανώτερα στελέχη του καθεστώτος έχουν προτείνει ότι το στρατηγικό σημείο συμφόρησης της Ερυθράς Θάλασσας, το Μπαμπ αλ-Μαντάμπ, θα μπορούσε να στοχοποιηθεί από τους Χούθι που υποστηρίζονται από το Ιράν, οι οποίοι προκάλεσαν χάος στο θαλάσσιο εμπόριο εκτοξεύοντας πυραύλους σε πλοία κατά τη σύγκρουση που ακολούθησε την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 στο Ισραήλ.

Ακόμη κι αν ο αποκλεισμός μπορούσε να προκαλέσει σημαντική ζημιά στην οικονομία του Ιράν, υποστηρικτές του καθεστώτος υποστήριξαν ότι η Ισλαμική Δημοκρατία θα είχε μεγαλύτερη αντοχή στον πόνο από τον Τραμπ, ο οποίος δέχεται πιέσεις να περιορίσει τις εγχώριες οικονομικές επιπτώσεις ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών των ΗΠΑ τον Νοέμβριο. «Για πόσο καιρό μπορούν οι ΗΠΑ να το αντέξουν αυτό για μήνες;» διερωτήθηκε ο άνθρωπος κοντά στο καθεστώς.

Σύμφωνα με άτομα κοντά στην ηγεσία, η απόφαση για το κλείσιμο του στενού ενισχύθηκε μετά τον 12ήμερο πόλεμο του Ισραήλ με το Ιράν τον Ιούνιο — στον οποίο οι ΗΠΑ συμμετείχαν για λίγο βομβαρδίζοντας ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις — καθώς το καθεστώς εκτίμησε ότι βρισκόταν σε μια υπαρξιακή μάχη.

Τα διακυβεύματα εκτείνονται πολύ πέρα από το πετρέλαιο. Το στενό αποτελεί κρίσιμη αρτηρία όχι μόνο για την ενέργεια αλλά και για τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες. Το Ιράν εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το στενό για εισαγωγές, συμπεριλαμβανομένων σιτηρών και άλλων τροφίμων.

Περίπου το ένα τρίτο των παγκόσμιων λιπασμάτων διέρχεται από τη διαδρομή, μαζί με σημαντικές ποσότητες ηλίου, που χρησιμοποιείται στην κατασκευή ημιαγωγών. Ο Αλί Σιρινζάντ, μέλος του κοινοβουλίου, δήλωσε τη Δευτέρα ότι οι ιρανικοί δασμοί θα ισχύουν όχι μόνο για τα πετρελαιοφόρα αλλά και για «οποιαδήποτε πλοία».

Σκληροπυρηνικές φωνές στην Τεχεράνη έχουν παρουσιάσει το κλείσιμο του στενού ως ιστορικό σημείο καμπής για το Ιράν. Ο Φουάντ Ιζαντί, σκληροπυρηνικός σχολιαστής, έγραψε στο X ότι η «διαχείριση του Στενού του Ορμούζ» θα επιτρέψει στο Ιράν να εξουδετερώσει δεκαετίες «καταπίεσης» από τις ΗΠΑ.

Ακόμη και μετριοπαθείς φιγούρες θεωρούν δεδομένο ότι το Ιράν θα επιδιώξει να διατηρήσει την επιρροή του στο στενό. Ο Ματζίντ Χοσεϊνί, μεταρρυθμιστής πολιτικός οικονομολόγος στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης, δήλωσε ότι θεωρεί πως υπάρχουν ελάχιστες πιθανότητες το Ιράν να υποχωρήσει.

«Το Ιράν δεν θα ανοίξει εύκολα το στενό», είπε. «Αυτό είναι το κύριο και ίσως το μοναδικό αποτρεπτικό πλεονέκτημα που διαθέτει τώρα η Ισλαμική Δημοκρατία και λειτουργεί. Ακόμη κι αν οι ΗΠΑ στοχεύσουν υποδομές όπως σταθμούς παραγωγής ενέργειας, η προτεραιότητα για όσους βρίσκονται στην εξουσία είναι να κερδίσουν αυτή τη μάχη με το χαρτί του Ορμούζ».

Πηγή: ieidiseis.gr