Επίσημη έναρξη ισχύος της Ιστορικής Συμφωνίας “Biodiversity Beyond National Jurisdictio” (BBNJ)

Η BBNJ αποτελεί μια τεράστια ευκαιρία για να επιτευχθεί ο παγκόσμιος στόχος «30×30», δηλαδή η ουσιαστική προστασία του 30% των θαλασσών έως το 2030

H Δρ. Π. Πολυμενάκου είναι ερευνήτρια στον τομέα της Περιβαλλοντικής Μικροβιολογίας με έμφαση στα ακραία οικοσυστήματα.

Μεταξύ των ερευνητικών της ενδιαφερόντων συγκαταλέγονται η Διεθνής Νομοθεσία για τη Διαχείριση της Βιοποικιλότητας και συγκεκριμένα η εφαρμογή του Πρωτόκολλου της Ναγκόγια για την Πρόσβαση στους Γενετικούς Πόρους καθώς και της Συμφωνίας BBNJ των Ηνωμένων Εθνών που αφορά τη διακυβέρνηση στις θαλάσσιες περιοχές πέραν της εθνικής δικαιοδοσίας. (Δρ. Π. Πολυμενάκου, Κύρια Ερευνήτρια στο ΙΘΑΒΒΥΚ-ΕΛΚΕΘΕ polymen@hcmr.gr; Tel: 2810-337855; 6973231052)

Η επίσημη έναρξη ισχύος της Συμφωνίας BBNJ (Biodiversity Beyond National Jurisdiction), της Παγκόσμιας Συνθήκης για την προστασία των Ωκεανών, στις 17 Ιανουαρίου 2026, σηματοδοτεί μια πολύ σημαντική ιστορική στιγμή για την Ανοιχτή Θάλασσα. Μετά το Πρωτόκολλο της Ναγκόγια (Nagoya Protocol) που συνιστά το ρυθμιστικό και νομοθετικό πλαίσιο για το δίκαιο και ισότιμο καταμερισμό των οφελών που προκύπτουν από τη χρησιμοποίηση των γενετικών πόρων μιας χώρας (access and benefit sharing), η Συμφωνία ΒΒΝJ επεκτείνει την προστασία και τη βιώσιμη διαχείριση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας στις περιοχές πέραν της εθνικής δικαιοδοσίας. Η συγκεκριμένη συμφωνία έρχεται να καλύψει ένα κρίσιμο διαχειριστικό κενό στις περιοχές της ανοιχτής θάλασσας που μέχρι πρόσφατα λειτουργούσαν ως “no man’s land”. Οι περιοχές αυτές καλύπτουν περισσότερο από το 60% των ωκεανών του πλανήτη και έχουν έντονο γεωοικονομικό ενδιαφέρον λόγω της ραγδαίας ανάπτυξης της πολύπλευρου τομέα της μπλε οικονομίας. Σε αυτήν περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων η ενέργεια, οι θαλάσσιες μεταφορές και υποδομές, οι κρίσιμες και στρατηγικές πρώτες ύλες, οι θαλάσσιοι γενετικοί πόροι.

Μέχρι σήμερα, η Συμφωνία BBNJ έχει κυρωθεί από περισσότερες από 80 χώρες, μεταξύ των οποίων πολλά κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πολλά Μικρά Νησιωτικά Αναπτυσσόμενα Κράτη (Small Island Developing States), η Νορβηγία και η Τουρκία, γεγονός που επέτρεψε την έναρξη ισχύος της (χώρες με πράσινο χρώμα στον χάρτη). H Ελλάδα προχώρησε στην κύρωση της Συμφωνίας στις 9 Ιουνίου 2025. Αντίθετα, μεγάλες οικονομικές δυνάμεις, όπως οι ΗΠΑ, η Κίνα, η Ινδία, η Ρωσία, η Ιαπωνία, ο Καναδάς και το Ηνωμένο Βασίλειο, έχουν μεν υπογράψει τη συμφωνία, αλλά δεν την έχουν ακόμη κυρώσει (χώρες με πορτοκαλί χρώμα στον χάρτη).

Παγκόσμιος χάρτης συμμετοχής των χωρών στη συμφωνία BBNJ (https://highseasalliance.org/treaty-ratification/map/; 28 Ιανουαρίου 2026)

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Αστρολογία: Τα τυχερά ζώδια μέχρι το τέλος Μαρτίου

Η σημασία της νέας συμφωνίας αναδείχθηκε σε μια επίσημη εκδήλωση με τίτλο BBNJ Roundtable Seminar, που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα στις 16 Ιανουαρίου 2026, στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, με συνδιοργανωτές το Athens Public International Law Center (Athens PIL) και το WMU–Sasakawa Global Ocean Institute. Η ημερίδα συγκέντρωσε κορυφαίους επιστήμονες από το χώρο του διεθνούς δικαίου, της θαλάσσιας πολιτικής και των διεθνών οργανισμών, οι οποίοι ανέλυσαν τα βασικά σημεία της συμφωνίας, τις προκλήσεις εφαρμογής της και τα επόμενα βήματα ενόψει της πρώτης Διάσκεψης των Μερών (COP) που θα πραγματοποιηθεί σύντομα. Το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) συμμετείχε στο σεμινάριο με την ερευνήτρια του Ινστιτούτου Θαλάσσια Βιολογίας, Βιοτεχνολογίας και Υδατοκαλλιεργειών (ΙΘΑΒΒΥΚ) Δρ. Π. Πολυμενάκου.

Γιατί η BBNJ είναι κρίσιμη σήμερα.

Σύμφωνα με τις παρουσιάσεις και τις τοποθετήσεις των συμμετεχόντων στο σεμινάριο, η BBNJ έρχεται σε μια κρίσιμη περίοδο όπου η ισχύς και ο οικονομικός ανταγωνισμός επικρατούν του διεθνούς δικαίου. Ο κόσμος διαμορφώνεται σε τρεις μεγάλες σφαίρες επιρροής, τις ΗΠΑ, την Κίνα και τη Ρωσία, με συνέπεια να υπονομεύεται η πολυμερής συνεργασία στη συλλογική αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων, όπως η κλιματική αλλαγή και η μείωση της βιοποικιλότητας. Η BBNJ αποτελεί μια τεράστια ευκαιρία για να επιτευχθεί ο παγκόσμιος στόχος «30×30», δηλαδή η ουσιαστική προστασία του 30% των θαλασσών έως το 2030.

•  Μεταξύ άλλων, με την παρούσα συμφωνία, τα μέρη που έχουν προβεί στην κύρωσή της: “επιθυμούν να ενεργούν ως θεματοφύλακες των ωκεανών σε περιοχές πέραν της εθνικής δικαιοδοσίας εξ ονόματος των σημερινών και των μελλοντικών γενεών, προστατεύοντας, μεριμνώντας και διασφαλίζοντας την υπεύθυνη χρήση του θαλάσσιου περιβάλλοντος, διατηρώντας την ακεραιότητα των ωκεάνιων οικοσυστημάτων και διατηρώντας την εγγενή αξία της βιοποικιλότητας των περιοχών πέραν της εθνικής δικαιοδοσίας”,
•  “αναγνωρίζουν ότι η παραγωγή, η πρόσβαση και η χρήση ψηφιακών πληροφοριών αλληλουχίας σχετικά με θαλάσσιους γενετικούς πόρους των περιοχών πέραν της εθνικής δικαιοδοσίας, σε συνδυασμό με τον δίκαιο και ισότιμο καταμερισμό των οφελών που προκύπτουν από τη χρήση τους, συμβάλλουν στην έρευνα και καινοτομία και στον γενικό σκοπό της παρούσας Συμφωνίας”,
•  “σέβονται την κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα και την πολιτική ανεξαρτησία όλων των Κρατών”.

Παγκόσμιος χάρτης Εφαρμογής της Συμφωνίας BBNJ Ανοιχτής Θάλασσας (White and Costello, 2014; Plos Biology; /10.1371/journal.pbio.1001826)

H Ανατολική Μεσόγειος και ο ρόλος ενός νέου ωκεανογραφικού σκάφους στην εφαρμογή της Συμφωνίας BBNJ – Η συμβολή του ΕΛΚΕΘΕ

Η Μεσόγειος είναι από τις πιο πλούσιες σε βιοποικιλότητα θάλασσες παγκοσμίως, καθώς φιλοξενεί περίπου το 10% των θαλάσσιων ειδών του κόσμου. Οι θάλασσές μας συγκεντρώνουν όλους τους διαφορετικούς τύπους οικοσυστημάτων που μπορούν να βρεθούν σε παγκόσμια κλίμακα, όπως, βαθιά θαλάσσια φαράγγια και λεκάνες, υδροθερμικά πεδία, υποθαλάσσια ενεργά ηφαίστεια και ηφαίστεια ιλύος καθώς και βαθιές λεκάνες υψηλής αλατότητας. Η μακροχρόνια έρευνα του ΕΛΚΕΘΕ έχει αποκαλύψει μια πλούσια και μοναδική βιολογική ποικιλότητα στις θάλασσες της Ανατολικής Μεσογείου, ανοίγοντας νέες προοπτικές στον τομέα της θαλάσσιας βιοτεχνολογίας. Ενδεικτικά, σε μόλις μισό γραμμάριο ιζήματος μπορούν να ανιχνευθούν μέχρι και 10.000 διαφορετικά και μοναδικά μικροβιακά είδη, με ιδιαίτερα ανθεκτικούς μηχανισμούς και τεράστιες δυνατότητες προσαρμογής. Διαθέτουν μηχανισμούς για την αποτελεσματική αποδόμηση επικίνδυνων ρύπων, την παραγωγή βιοενέργειας, καθώς και την παραγωγή προϊόντων με εφαρμογές στη βιομηχανία τροφίμων, στη φαρμακευτική και στη χημική βιομηχανία.

Τα καράβια του ΕΛΚΕΘΕ «Αιγαίο» και «Φιλία» και το υποβρύχιο τηλεκατευθυνόμενο όχημα maxROVer σε εξερευνητικές αποστολές στο Αιγαίο Πέλαγος

Για την Ελλάδα, λόγω της στρατηγικής της θέσης, η Συμφωνία BBNJ συνιστά έναν πολύ σημαντικό μηχανισμό προστασίας και διαχείρισης αυτής της μοναδικής και πολύτιμης σε παγκόσμια κλίμακα θαλάσσιας βιοποικιλότητας. Η Συμφωνία ΒBNJ προσφέρει το θεσμικό πλαίσιο, αλλά η αποτελεσματική εφαρμογή της προϋποθέτει σύγχρονες ερευνητικές υποδομές που θα μετατρέψουν αυτό το πλαίσιο σε πραγματικότητα. Η μέγιστη προτεραιότητα θα πρέπει να δοθεί στην απόκτηση ενός νέου ωκεανογραφικού σκάφους. Ένα νέο σκάφος για το ΕΛΚΕΘΕ δεν θα αποτελεί απλώς ένα επιστημονικό εργαλείο, αλλά μια στρατηγική επένδυση εθνικής σημασίας καθώς θα μπορεί να εξυπηρετεί “την ανάπτυξη και μεταφορά θαλάσσιας τεχνολογίας” όπου σύμφωνα με την BBNJ “αποτελούν ουσιώδη στοιχεία για την επίτευξη των στόχων της διατήρησης και της βιώσιμης χρήσης της θαλάσσιας βιοποικιλότητας σε περιοχές πέραν της εθνικής δικαιοδοσίας”. Ένα νέο σκάφος θα υποστηρίζει τη λειτουργία προηγμένων ρομποτικών και αυτόνομων συστημάτων (ROVs, AUVs), αποστολές μεγάλης διάρκειας και βάθους, ολοκληρωμένη παρακολούθηση οικοσυστημάτων και φυσικών κινδύνων, καθώς και συλλογή και ανάλυση δεδομένων υψηλής ακρίβειας για τη βιοποικιλότητα, το κλίμα και τους θαλάσσιους πόρους. Το ΕΛΚΕΘΕ, ως ο επίσημος εθνικός φορέας για την θαλάσσια έρευνα στην Ελλάδα, προτίθεται να συνεισφέρει σημαντικά και ουσιαστικά στην υλοποίηση της Συμφωνίας BBNJ. Άλλωστε, εδώ και χρόνια εφαρμόζει αυστηρές διαδικασίες κατά τη συλλογή και αξιοποίηση θαλάσσιων δειγμάτων στο πλαίσιο διεθνών συνεργασιών, σε πλήρη συμμόρφωση με το Πρωτόκολλο της Ναγκόγια, για τη διασφάλιση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας. Η πολύτιμη αυτή εμπειρία μπορεί να αποτελέσει ισχυρή βάση για τη διαμόρφωση μιας σταθερής διαδικασίας εφαρμογής της Συμφωνίας BBNJ.

Το Ινστιτούτο Θαλάσσιας Βιολογίας, Βιοτεχνολογίας & Υδατοκαλλιεργειών (ΙΘΑΒΒΥΚ) είναι ένα από τα τρία ινστιτούτα του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) με έδρα το Ηράκλειο, Κρήτη και εγκαταστάσεις στην Ανάβυσσο, Αττικής και Σούδα, Χανίων. Με προσωπικό 111 ατόμων και 24 τακτικούς ερευνητές, δραστηριοποιείται στην θαλάσσια βιοποικιλότητα, γενετική και γονιδιωματική, και τις υδατοκαλλιέργειες.