Η ψυχολόγος Μαρία Παναγιωτάκη μιλά στην εκπομπή «Μεταξύ μας» με τη Μαρίνα Μανωλακάκη για τα συναισθήματα της πρώτης ημέρας, το άγχος αποχωρισμού και τον καθοριστικό ρόλο της οικογενειακής ασφάλειας.

Με αφορμή την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, η ψυχολόγος Μαρία Παναγιωτάκη φιλοξενήθηκε στην εκπομπή «Μεταξύ μας» με τη Μαρίνα Μανωλακάκη, αναλύοντας τις προκλήσεις της προσαρμογής και τα συναισθήματα που συνοδεύουν την επιστροφή στα σχολικά έδρανα για παιδιά και γονείς.

Φυσιολογικά τα αρνητικά συναισθήματα της επιστροφής

Όπως επεσήμανε η κ. Παναγιωτάκη, το άγχος, η στενοχώρια για το τέλος του καλοκαιριού και η αγωνία της επιστροφής είναι απόλυτα φυσιολογικά συναισθήματα που βιώνουν τόσο οι ανήλικοι όσο και οι ενήλικες. Η πρώτη μέρα του σχολείου, αν και σηματοδοτεί την αποχαιρετιστήρια ανάπαυλα του καλοκαιριού, αποτελεί ταυτόχρονα μια όμορφη αφετηρία για την επιστροφή σε μια ενδιαφέρουσα ρουτίνα γνώσης, κοινωνικών επαφών και συναντήσεων με φίλους και εκπαιδευτικούς.

Ωστόσο, δίπλα στην ανυπομονησία και τη λαχτάρα για το καινούριο, ειδικά για τα παιδιά που φοιτούν για πρώτη φορά, υπάρχει συχνά μια έκδηλη αγωνία. «Η ίδια η πραγματικότητα μας παρασύρει με τη ροή της και τα συναισθήματα αυτά διαχειρίζονται γρήγορα», σημείωσε η ψυχολόγος, διευκρινίζοντας πως πολλές φορές το άγχος ταλανίζει περισσότερο τους γονείς παρά τα ίδια τα παιδιά.

Το άγχος αποχωρισμού και οι σωματικές αντιδράσεις

Αναφερόμενη στα παιδιά που δυσκολεύονται να αποχωριστούν το οικογενειακό περιβάλλον ή αντιδρούν με κλάματα, η κ. Παναγιωτάκη εξήγησε ότι αυτό σχετίζεται συχνά με την προετοιμασία που έχει προηγηθεί στο σπίτι. Σε ένα υπερπροστατευτικό πλαίσιο, το παιδί ενδέχεται να νιώσει ανασφάλεια απέναντι στο άγνωστο.

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι το άγχος μπορεί να μην εκδηλωθεί μόνο λεκτικά, αλλά και μέσω σωματοποίησης. Κάποιες ενδείξεις που οι γονείς δεν πρέπει να αγνοούν είναι οι διαταραχές στον ύπνο ή τη διατροφή, οι πόνοι στην κοιλιά ή στο κεφάλι, η συχνοουρία χωρίς να υπάρχουν οργανικά αίτια.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο γονιός καλείται να αφουγκραστεί τα σημάδια και να προσφέρει σταθερότητα και εμπιστοσύνη προς το νέο σχολικό πλαίσιο.

Ο καθοριστικός ρόλος και η ψυχραιμία των γονέων

Η στάση των ενηλίκων λειτουργεί ως «καθρέφτης για τα παιδιά». Εάν ο γονιός εκπέμπει σιγουριά, ενθαρρύνει το παιδί για τις νέες εμπειρίες και αποφεύγει την αμφισβήτηση ή την αρνητική κριτική προς τους εκπαιδευτικούς, το παιδί θα νιώσει ασφάλεια. Αντίθετα, η αμφιβολία και η κριτική δημιουργούν «σαθρό έδαφος».

Η κ. Παναγιωτάκη τόνισε ότι πολλοί γονείς, υποσυνείδητα, δυσκολεύονται οι ίδιοι να αποχωριστούν τα παιδιά τους, καθώς επιζητούν την επιβεβαίωση του ρόλου τους μέσα από την αποκλειστική εξάρτηση του παιδιού από την οικογένεια. Ωστόσο, η ανάπτυξη φιλιών και η κοινωνικοποίηση εκτός σπιτιού είναι απαραίτητα στάδια για τη σταδιακή αυτονομία και την ενηλικίωσή τους.

Λάθη στην επικοινωνία: Πιεστικές ερωτήσεις και σχολικό άγχος

Απαντώντας στο ποιες «αθώες» συμπεριφορές των γονέων μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά τα παιδιά, η ψυχολόγος υπενθύμισε τη ρήση του Φρόιντ ότι, «δεν υπάρχει τέλειος γονιός».

Μεταξύ των συχνών λαθών που κάνουν οι γονείς, ξεχωρίζουν οι βομβαρδιστικές ερωτήσεις και η απαίτηση να μάθει ο γονιός κάθε λεπτομέρεια της ημέρας, κάτι που μπορεί να πιέσει το παιδί. Αντί για γενικές ερωτήσεις «Πώς πέρασες;», προτείνονται πιο στοχευμένες και ευχάριστες ερωτήσεις, «Με ποιους έπαιξες;», «Ποιο ήταν το πιο αστείο συμβάν σήμερα;», ενώ πρέπει να δίνεται χώρος στο παιδί όταν δεν έχει διάθεση να μιλήσει.

Ακόμη ένα συχνό λάθος των γονιών είναι η εμμονή με τα μαθήματα. Η άμεση πίεση για το διάβασμα και η βιαστική απόδοση ετικετών όπως «τεμπελιά» σε περιπτώσεις άρνησης, συχνά κρύβουν άλλες δυσκολίες π.χ. προβλήματα στις φιλικές σχέσεις, αλλά και η αυστηρή αντιμετώπιση του λάθους. Το λάθος πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ευκαιρία μάθησης και όχι με φωνές ή επικρίσεις.

Η ανάγκη αποφόρτισης των γονέων

Αναγνωρίζοντας τις πιεστικές συνθήκες της σύγχρονης καθημερινότητας, όπου πολλοί γονείς αναγκάζονται να κάνουν περισσότερες από μία δουλειές, η κ. Παναγιωτάκη υπογράμμισε πως οι γονείς χρειάζονται στήριξη και προσωπικό χρόνο αποφόρτισης π.χ. άσκηση, μουσική, ξεκούραση.

Ωστόσο, η κόπωση δεν πρέπει να γίνεται «άλλοθι» για ξεσπάσματα στο σπίτι. Τα παιδιά έχουν απόλυτη ανάγκη την αποδοχή και την προσοχή των γονέων τους. Εάν ένας γονέας δυσκολεύεται να διαχειριστεί την ένταση, οφείλει να φροντίσει τον εαυτό του, απευθυνόμενος ακόμη και σε κάποιον ειδικό, ώστε να αναπτύξει την απαραίτητη ψυχική ανθεκτικότητα.

Η σημασία της βιωματικής μάθησης και της προστασίας

Η ψυχολόγος επισήμανε ότι είναι λάθος η τάση των γονιών να προστατεύουν τα παιδιά από κάθε δυσκολία ή στενοχώρια «βάζοντας τα σε μια γυάλα». Τα εμπόδια, η απογοήτευση και οι δυσκολίες είναι μέρος της ζωής και μέσα από αυτά τα βιώματα τα παιδιά θωρακίζονται και ωριμάζουν. Ο ρόλος του γονιού είναι να προσφέρει το πλαίσιο ασφάλειας ώστε το παιδί να μάθει να διαχειρίζεται τα δύσκολα.

«Λιγότερα λόγια, περισσότερο παιχνίδι»

Κλείνοντας, η κ. Παναγιωτάκη έδωσε μια βασική συμβουλή προς τους γονείς ανεξαρτήτως της ηλικίας του παιδιού: να ακούν περισσότερο και να μιλάνε λιγότερο, αποφεύγοντας τον ρόλο του δασκάλου που κουνά το δάχτυλο.

«Η σχέση δεν δένεται όταν βάζω το παιδί απέναντι και του κάνω παρατηρήσεις, αλλά όταν κάτσω στη μοκέτα να παίξουμε, να γελάσουμε και να χαζολογήσουμε», τόνισε χαρακτηριστικά.

Η συζήτηση ολοκληρώθηκε με το συμπέρασμα ότι ένα σταθερό και ασφαλές οικογενειακό περιβάλλον αποτελεί τη μεγαλύτερη εγγύηση, ώστε το παιδί να διαχειριστεί την όποια ανασφάλεια και να πραγματοποιήσει μια ομαλή και επιτυχημένη μετάβαση στη νέα σχολική χρονιά.