Η σημασία της εξέλιξης, ωστόσο, υπερβαίνει την πολιτική διαδρομή ενός προσώπου

Στα 50 της χρόνια, η δικηγόρος και πρώην δήμαρχος του Μαρακές έγινε η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός στην ιστορία του Μαρόκου. Η άνοδός της στην εξουσία αποτυπώνει τις αλλαγές που συντελούνται σε μια μουσουλμανική κοινωνία, αλλά και τις αντιφάσεις ενός βασιλείου όπου ο μονάρχης εξακολουθεί να έχει τον τελευταίο λόγο.

Στο Μαρόκο, μια χώρα όπου ο βασιλιάς είναι ταυτόχρονα αρχηγός του κράτους και ανώτατη θρησκευτική αρχή, μια γυναίκα ανέλαβε για πρώτη φορά την πρωθυπουργία. Η Φατίμα Εζάχρα Ελ Μανσούρι, μια 50χρονη δικηγόρος που είχε ήδη καταφέρει να γίνει δήμαρχος του ιστορικού Μαρακές, βρέθηκε στην κορυφή της κυβέρνησης, γράφοντας μια νέα σελίδα στην πολιτική ιστορία του βασιλείου.

Ο διορισμός της στις 29 Σεπτεμβρίου 2026 από τον βασιλιά Μοχάμεντ ΣΤ΄ ήρθε μετά τη νίκη του κόμματός της, του Κόμματος Αυθεντικότητας και Νεωτερικότητας (PAM), στις βουλευτικές εκλογές. Στις 16 Οκτωβρίου ορκίστηκε και η νέα κυβέρνηση συνασπισμού υπό την ηγεσία της.

Η σημασία της εξέλιξης, ωστόσο, υπερβαίνει την πολιτική διαδρομή ενός προσώπου. Αγγίζει ένα από τα πιο σύνθετα ερωτήματα της σύγχρονης μαροκινής κοινωνίας: πόσο μπορεί να αλλάξει η θέση των γυναικών σε ένα κράτος που επιχειρεί να συνδυάσει το Ισλάμ, τη μοναρχία, τις παραδόσεις και τον εκσυγχρονισμό;

Η απάντηση δεν είναι απλή. Γιατί το Μαρόκο της Ελ Μανσούρι είναι ταυτόχρονα μια χώρα που προβάλλει μια εικόνα κοινωνικής προόδου και μια κοινωνία στην οποία η ισότητα των φύλων παραμένει αντικείμενο πολιτικής, θρησκευτικής και οικογενειακής διαπραγμάτευσης.

Από το Μαρακές στην κορυφή της κυβέρνησης

Η Ελ Μανσούρι δεν εμφανίστηκε ξαφνικά στην πολιτική σκηνή. Προέρχεται από οικογένεια με ισχυρές διασυνδέσεις στον κρατικό μηχανισμό. Πατέρας της ήταν ο Αμπντεραχμάν Ελ Μανσούρι, υψηλόβαθμος αξιωματούχος, γεγονός που της εξασφάλισε από νωρίς εξοικείωση με τους θεσμούς και τον κόσμο της εξουσίας.

Σπούδασε νομικά και ακολούθησε τη δικηγορία, προτού στραφεί στην πολιτική. Η καθοριστική στιγμή ήρθε όταν ανέλαβε τη δημαρχία του Μαρακές, μιας από τις πιο αναγνωρίσιμες πόλεις της χώρας, με τεράστια σημασία για τον τουρισμό, την οικονομία και τη διεθνή εικόνα του Μαρόκου.

Η διαδρομή της συνεχίστηκε στην κεντρική πολιτική σκηνή. Ανέλαβε κυβερνητικά καθήκοντα στον τομέα της χωροταξίας και της πολεοδομίας και αναδείχθηκε σε ηγετική φυσιογνωμία του PAM, του κόμματος που συνδέθηκε από την ίδρυσή του με την προσπάθεια συγκρότησης ενός ισχυρού πολιτικού πόλου απέναντι, μεταξύ άλλων, στα ισλαμιστικά κόμματα.

Το 2024 ανέλαβε τον συντονισμό της συλλογικής ηγεσίας του κόμματος. Δύο χρόνια αργότερα, το PAM αναδείχθηκε πρώτη δύναμη στις εκλογές της 23ης Σεπτεμβρίου, εξασφαλίζοντας 97 από τις 395 έδρες της Βουλής.

Η Ελ Μανσούρι είχε πλέον την πολιτική βάση για να διεκδικήσει την πρωθυπουργία. Η τελική απόφαση, όμως, ανήκε στον βασιλιά.

Το Ισλάμ και η εξουσία: Μια γυναίκα πρωθυπουργός σε ένα μουσουλμανικό βασίλειο

Για να κατανοήσει κανείς τη σημασία της ανάδειξης της Ελ Μανσούρι, πρέπει πρώτα να κατανοήσει το ιδιαίτερο πολιτικό σύστημα του Μαρόκου.

Το Ισλάμ αποτελεί επίσημη θρησκεία του κράτους, ενώ ο βασιλιάς Μοχάμεντ ΣΤ΄ φέρει τον τίτλο «Αμίρ αλ Μουμινίν», δηλαδή «Διοικητής των Πιστών». Δεν είναι απλώς ο αρχηγός του κράτους. Είναι και ο θεσμικός εγγυητής της θρησκευτικής τάξης, με εξουσία πάνω στις επίσημες θρησκευτικές ερμηνείες.

Η ιδιαιτερότητα αυτή διακρίνει το Μαρόκο από αρκετές άλλες μουσουλμανικές χώρες. Η θρησκεία δεν λειτουργεί μόνο ως κοινωνική παράδοση, αλλά και ως πηγή νομιμοποίησης της μοναρχίας. Την ίδια στιγμή, το βασίλειο έχει επενδύσει στην εικόνα ενός κράτους που προωθεί μια σχετικά μετριοπαθή εκδοχή του Ισλάμ και επιχειρεί να συμβιβάσει τη θρησκευτική του ταυτότητα με σύγχρονους θεσμούς.

Η ανάδειξη μιας γυναίκας στην πρωθυπουργία δεν σημαίνει, επομένως, ότι το Μαρόκο εγκαταλείπει τις θρησκευτικές του παραδόσεις. Αντιθέτως, η αλλαγή πραγματοποιείται μέσα στο υπάρχον θεσμικό πλαίσιο, με την έγκριση του ίδιου του μονάρχη. Αυτό είναι και το παράδοξο της μαροκινής πολιτικής πραγματικότητας: μια ιστορική εξέλιξη για τη γυναικεία εκπροσώπηση μπορεί να συντελεστεί χωρίς να αμφισβητηθεί ο κεντρικός ρόλος του παλατιού.

Ο βασιλιάς εξακολουθεί να κρατά τα κλειδιά της εξουσίας

Το Μαρόκο είναι συνταγματική μοναρχία, αλλά δεν λειτουργεί όπως οι ευρωπαϊκές κοινοβουλευτικές μοναρχίες, στις οποίες ο μονάρχης έχει κυρίως συμβολικό ρόλο.

Οι συνταγματικές αλλαγές του 2011, που πραγματοποιήθηκαν υπό την πίεση του κύματος διαδηλώσεων της Αραβικής Άνοιξης, ενίσχυσαν τον ρόλο της εκλεγμένης κυβέρνησης. Ο βασιλιάς υποχρεούται πλέον να επιλέγει τον επικεφαλής της από το κόμμα που έρχεται πρώτο στις βουλευτικές εκλογές. Παραμένει, ωστόσο, ο ισχυρότερος παράγοντας του πολιτικού συστήματος, με καθοριστικό λόγο σε τομείς όπως η άμυνα, η εξωτερική πολιτική και η θρησκευτική διοίκηση.

Γι’ αυτό και η Ελ Μανσούρι δεν αναλαμβάνει την εξουσία με την ίδια αυτονομία που θα είχε μια πρωθυπουργός σε ένα αμιγώς κοινοβουλευτικό σύστημα.

Το γεγονός ότι η νέα κυβέρνησή της διατήρησε στα αξιώματά τους υπουργούς κομβικών χαρτοφυλακίων, όπως των Εξωτερικών και των Εσωτερικών, υπογραμμίζει τη συνέχεια του κρατικού μηχανισμού.

Η θέση των γυναικών: Πρόοδος, αλλά όχι ισότητα

Η παρουσία μιας γυναίκας στην πρωθυπουργία αποτελεί αναμφίβολα ιστορικό ορόσημο. Η χώρα έχει πραγματοποιήσει σημαντικά βήματα τις τελευταίες δεκαετίες, ιδιαίτερα στην εκπαίδευση, στην πολιτική συμμετοχή και στη νομοθετική αναγνώριση δικαιωμάτων. Δεν αρκεί, όμως, για να εξαφανίσει τις ανισότητες που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν οι Μαροκινές.

Κομβικό σημείο υπήρξε η μεταρρύθμιση του οικογενειακού κώδικα, γνωστού ως Μουνταουάνα, το 2004. Η αλλαγή αυτή ενίσχυσε τη νομική θέση των γυναικών στον γάμο και στο διαζύγιο, ενώ έθεσε αυστηρότερους περιορισμούς στην πολυγαμία.

Ωστόσο, η εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων δεν είναι ομοιόμορφη. Οι κοινωνικές συνθήκες διαφέρουν αισθητά μεταξύ των μεγάλων αστικών κέντρων και των αγροτικών περιοχών, όπου η οικονομική εξάρτηση, οι παραδοσιακές οικογενειακές δομές και η περιορισμένη πρόσβαση σε ευκαιρίες μπορούν να δυσχεραίνουν την ουσιαστική ισότητα.

Σημαντικές εκκρεμότητες παραμένουν επίσης στο οικογενειακό δίκαιο, ιδίως σε ζητήματα κηδεμονίας και κληρονομικών δικαιωμάτων.

Οι συζητήσεις για περαιτέρω αναθεώρηση της Μουνταουάνα έχουν αναδείξει τη δυσκολία εξισορρόπησης των αιτημάτων των οργανώσεων για τα δικαιώματα των γυναικών με τις θρησκευτικές και κοινωνικές ευαισθησίες της χώρας.

Το παράδοξο: Γυναίκα πρωθυπουργός, αλλά λίγες γυναίκες στην εξουσία

Τα στοιχεία της πολιτικής εκπροσώπησης δείχνουν πόσο μεγάλη απόσταση χωρίζει την ιστορική πρωτιά της Ελ Μανσούρι από την καθημερινή πραγματικότητα.

Οι γυναίκες καταλαμβάνουν περίπου το 27% των εδρών του μαροκινού κοινοβουλίου. Η πλειονότητα των γυναικών βουλευτών εξελέγη μέσω ειδικών περιφερειακών λιστών που αποσκοπούν στην ενίσχυση της εκπροσώπησής τους. Μόλις 17 από τις 107 γυναίκες βουλευτές εξελέγησαν μέσω των τοπικών λιστών.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η σύνθεση της νέας κυβέρνησης. Παρά την ανάδειξη της πρώτης γυναίκας πρωθυπουργού, η γυναικεία παρουσία στα υπουργικά αξιώματα παραμένει περιορισμένη. Σύμφωνα με την ανάλυση της Le Monde, μόνο ένα πλήρες υπουργείο, εκείνο της Ενέργειας, ανατέθηκε σε γυναίκα, έναντι πέντε στην προηγούμενη κυβέρνηση.

Έτσι, η Ελ Μανσούρι καλείται να κυβερνήσει μια χώρα στην οποία η δική της επιτυχία εξακολουθεί να αποτελεί περισσότερο εξαίρεση παρά κανόνα.

Η πολιτικός του παλατιού και οι σχέσεις με τους ισλαμιστές

Η άνοδός της δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το κόμμα που την ανέδειξε. Το PAM ιδρύθηκε το 2008 και θεωρείται πολιτικός σχηματισμός με στενές σχέσεις με το παλάτι. Επεδίωξε να εκφράσει μια ατζέντα εκσυγχρονισμού, με έμφαση στη θεσμική σταθερότητα, στην οικονομική ανάπτυξη και στη συγκρότηση αντίβαρου απέναντι στο ισλαμιστικό Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (PJD).

Το PJD είχε κυριαρχήσει σε προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις και κυβέρνησε για μια δεκαετία, πριν υποστεί σοβαρή εκλογική ήττα το 2021.

Η επικράτηση του PAM το 2026 και η ανάδειξη της Ελ Μανσούρι σηματοδοτούν τη συνέχιση μιας πολιτικής κατεύθυνσης που συνδέει τον εκσυγχρονισμό με τη μοναρχική σταθερότητα.

Η νέα πρωθυπουργός, πάντως, δεν είναι μια πολιτικός που προέρχεται από τα κινήματα αμφισβήτησης του συστήματος. Είναι πρόσωπο με μακρά θητεία στους θεσμούς και με πολιτική διαδρομή που αναπτύχθηκε μέσα στο ίδιο το σύστημα εξουσίας.

Αυτό ενισχύει τις πιθανότητές της να συνεργαστεί με το παλάτι, αλλά δημιουργεί και ένα κρίσιμο ερώτημα: πόσο βαθιές αλλαγές μπορεί να προωθήσει μια κυβέρνηση που στηρίζεται στην πολιτική συνέχεια;

Η νέα γενιά ζητά δουλειές, σχολεία και νοσοκομεία

Η μεγαλύτερη πρόκληση για την Ελ Μανσούρι δεν περιορίζεται στα δικαιώματα των γυναικών. Το Μαρόκο αντιμετωπίζει έντονες κοινωνικές και οικονομικές πιέσεις. Η ανεργία των νέων, οι ανισότητες, το κόστος ζωής και οι αδυναμίες των δημόσιων υπηρεσιών έχουν τροφοδοτήσει τη δυσαρέσκεια, ιδιαίτερα μεταξύ των νεότερων ηλικιών.

Η νέα κυβέρνηση έχει θέσει ως στόχο μέση ετήσια οικονομική ανάπτυξη 5% για την περίοδο 2027-2031, με παράλληλες δεσμεύσεις για ενίσχυση των κοινωνικών παροχών, περιορισμό των πληθωριστικών πιέσεων και αύξηση των επενδύσεων.

Στις προτεραιότητες περιλαμβάνονται η δημιουργία θέσεων εργασίας, η επαγγελματική κατάρτιση και η βελτίωση της εκπαίδευσης και της υγείας.

Το Μαρόκο προετοιμάζεται επίσης να συνδιοργανώσει το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου του 2030 μαζί με την Ισπανία και την Πορτογαλία. Πρόκειται για ένα τεράστιο αναπτυξιακό εγχείρημα, με επενδύσεις σε υποδομές, μεταφορές και τουρισμό.

Αλλά η διοργάνωση δημιουργεί και μια πολιτική δοκιμασία. Η κυβέρνηση θα πρέπει να αποδείξει ότι οι μεγάλες επενδύσεις μπορούν να ωφελήσουν και τους πολίτες που δυσκολεύονται στην καθημερινότητά τους, όχι μόνο τη διεθνή εικόνα της χώρας.

Το ιστορικό βήμα και το πραγματικό στοίχημα

Η Φατίμα Εζάχρα Ελ Μανσούρι έχει ήδη κατακτήσει μια θέση στην ιστορία του Μαρόκου. Πρώτη γυναίκα δήμαρχος του Μαρακές, υπουργός, επικεφαλής ενός μεγάλου πολιτικού κόμματος και πλέον πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός.

Η πορεία της αποδεικνύει ότι μια γυναίκα μπορεί να φτάσει στην κορυφή της κυβερνητικής ιεραρχίας ακόμη και σε ένα πολιτικό σύστημα βαθιά συνδεδεμένο με τη μοναρχία και τη θρησκεία.

Το ερώτημα, ωστόσο, είναι αν η δική της άνοδος θα ανοίξει τον δρόμο και για άλλες γυναίκες. Αν θα συνοδευτεί από ουσιαστική πρόοδο στα δικαιώματα, από μεγαλύτερη εκπροσώπηση στα κέντρα αποφάσεων και από βελτίωση των συνθηκών ζωής. Και αν θα καταφέρει να ανταποκριθεί στις προσδοκίες μιας κοινωνίας που ζητά οικονομικές ευκαιρίες και καλύτερες δημόσιες υπηρεσίες.

Γιατί η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός του Μαρόκου αποτελεί ήδη ένα ισχυρό σύμβολο. Το αν θα γίνει και φορέας βαθύτερης αλλαγής θα κριθεί από τις πολιτικές που θα εφαρμόσει και από τα όρια που θα μπορέσει -ή δεν θα μπορέσει- να υπερβεί.

newmoney.gr