Φόδελε: Το χωριό της Κρήτης που ζει ανάμεσα σε πορτοκαλιές, νερά και τον μύθο του El Greco

Μόλις 28 χιλιόμετρα από το Ηράκλειο, κρύβεται ένα από τα πιο πράσινα χωριά της Κρήτης

Υπάρχουν χωριά στην Κρήτη που δεν χρειάζονται εντυπωσιακές συστάσεις. Αρκεί να αφήσεις για λίγο την εθνική οδό και μέσα σε λίγα λεπτά το τοπίο να αλλάξει εντελώς.

Ένα από αυτά είναι το Φόδελε, περίπου 28 χιλιόμετρα δυτικά του Ηρακλείου και μόλις λίγα χιλιόμετρα από τις ακτές του Κρητικού Πελάγους. Χτισμένο στο εσωτερικό μιας κατάφυτης κοιλάδας, το χωριό είναι στενά δεμένο με τα εσπεριδοειδή, τα νερά και τη γεωργική ζωή της περιοχής, όπως αναφέρει και ο Δήμος Μαλεβιζίου.

Το άλλο πρόσωπο της Κρήτης

Για αρκετούς επισκέπτες η Κρήτη του καλοκαιριού σημαίνει θάλασσα και παραλία. Στο Φόδελε, όμως, η εικόνα είναι διαφορετική.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Έρχεται νέο επίδομα «έκπληξη» στους συνταξιούχους

Πορτοκαλιές, ελιές και πυκνή βλάστηση περιβάλλουν τον οικισμό, ενώ το νερό αποτελεί διαχρονικό κομμάτι της ταυτότητας της περιοχής. Ιστορικές αναφορές από την περίοδο της Ενετοκρατίας κάνουν λόγο για τον ποταμό του Φόδελε και για τα άφθονα νερά που κινούσαν μύλους στην περιοχή.

Δεν είναι τυχαίο ότι το πορτοκάλι έχει μετατραπεί σε ένα από τα σήματα κατατεθέντα του χωριού. Η τοπική Γιορτή Πορτοκαλιού αποτελεί πλέον θεσμό και είναι αφιερωμένη στο προϊόν που για δεκαετίες έχει σημαδέψει την οικονομία και την καθημερινότητα της περιοχής.

Ένα όνομα που εμφανίζεται εδώ και αιώνες

Η ιστορία του Φόδελε πηγαίνει πολύ πίσω.

Το τοπωνύμιο καταγράφεται ήδη από τον 13ο αιώνα, ενώ κατά τη διάρκεια της Βενετοκρατίας το όνομα του χωριού εμφανίζεται επανειλημμένα σε ιστορικά έγγραφα.

Στις απογραφές της εποχής το Φόδελε καταγράφεται ως οργανωμένος οικισμός, αποδεικνύοντας ότι η ανθρώπινη παρουσία και η ζωή στην περιοχή έχουν βαθιές ρίζες.

Ακόμη παλαιότερα ίχνη έχουν εντοπιστεί στην ευρύτερη περιοχή, όπου αρχαιολογικά ευρήματα μαρτυρούν ανθρώπινη δραστηριότητα ήδη από πολύ παλαιότερες περιόδους.

Η ιδιαίτερη σχέση με τον El Greco

Το όνομα που έχει κάνει το Φόδελε γνωστό πολύ πέρα από τα όρια της Κρήτης είναι εκείνο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου – El Greco.

Η παράδοση του χωριού το συνδέει στενά με τον μεγάλο Κρητικό ζωγράφο, αν και η ακριβής γενέτειρά του έχει αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης μεταξύ ιστορικών και μελετητών.

Ανεξάρτητα από τη συγκεκριμένη ιστορική συζήτηση, η παρουσία του Θεοτοκόπουλου παραμένει έντονη στο Φόδελε.

Περίπου ένα χιλιόμετρο έξω από τον οικισμό, στη θέση Θεοτοκιανά, βρίσκεται το Μουσείο Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, σε ένα σημείο που έχει ταυτιστεί με την παράδοση γύρω από τον μεγάλο ζωγράφο.

Στο μουσείο ο επισκέπτης μπορεί να δει αντίγραφα έργων του El Greco, καθώς και υλικό που αφορά τη ζωή και την καλλιτεχνική του πορεία.

Η Παναγία που στέκει εκεί εδώ και αιώνες

Λίγα μέτρα από το Μουσείο βρίσκεται ένα ακόμη σημαντικό κομμάτι της ιστορίας της περιοχής.

Η βυζαντινή Εκκλησία της Παναγίας χρονολογείται στον 11ο αιώνα και έχει ανεγερθεί πάνω στα κατάλοιπα παλαιότερης βασιλικής.

Πρόκειται για ένα μνημείο που προσθέτει ακόμη μία ιστορική διάσταση σε έναν τόπο όπου διαφορετικές εποχές της Κρήτης συναντώνται μέσα σε ελάχιστη απόσταση.

Και λίγο πιο έξω, ένα ιστορικό μοναστήρι

Στην ευρύτερη περιοχή του Φόδελε βρίσκεται και η Μονή Αγίου Παντελεήμονα, λίγα χιλιόμετρα νότια του χωριού.

Η ιστορία της φτάνει πολλούς αιώνες πίσω, ενώ το μοναστήρι συνδέθηκε και με δύσκολες περιόδους της κρητικής ιστορίας, γνωρίζοντας καταστροφές και λεηλασίες.

Παρά τις περιπέτειες των αιώνων, η Μονή εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό θρησκευτικό και ιστορικό σημείο αναφοράς για την περιοχή.

Από τις πορτοκαλιές στη θάλασσα μέσα σε λίγα λεπτά

Το Φόδελε, όμως, δεν τελειώνει στα όρια του χωριού. Μόλις περίπου τρία χιλιόμετρα μακριά βρίσκεται το παραλιακό του μέτωπο, δίνοντας στην περιοχή ένα εντελώς διαφορετικό πρόσωπο.

Η παραλία του Φόδελε απλώνεται δίπλα στην εθνική οδό Ηρακλείου–Χανίων, μέσα σε έναν φυσικό κόλπο που σχηματίζεται ανάμεσα στο ακρωτήριο του Σταυρού στα ανατολικά και τον λόφο Κάστελο στα δυτικά. Πρόκειται για μεγάλη αμμώδη ακτή, με χοντρό βότσαλο σε ορισμένα σημεία.

Ένας μικρός βραχώδης λόφος χωρίζει ουσιαστικά την ακτή σε ανατολικό και δυτικό τμήμα. Στη δυτική πλευρά υπάρχουν οργανωμένες υποδομές, ενώ στην περιοχή λειτουργούν χώροι εστίασης και αναψυχής. Στα ανατολικά της παραλίας βρίσκεται και το μικρό πετρόκτιστο εκκλησάκι του Αγίου Βασιλείου.

Περισσότερες πληροφορίες για την παραλία Φόδελε παρέχει η επίσημη τουριστική ιστοσελίδα του Δήμου Μαλεβιζίου.

Αυτό ακριβώς κάνει το Φόδελε ξεχωριστό: μέσα στην ίδια μικρή περιοχή ο επισκέπτης μπορεί να ξεκινήσει ανάμεσα σε πορτοκαλεώνες, πλατάνια και βυζαντινά μνημεία και λίγα λεπτά αργότερα να βρίσκεται μπροστά στο Κρητικό Πέλαγος.

Είναι δύο διαφορετικές εικόνες της Κρήτης που εδώ βρίσκονται σχεδόν δίπλα-δίπλα.

Ένα χωριό που αξίζει να μην προσπεράσεις

Ίσως αυτό να είναι και το μεγαλύτερο πλεονέκτημα του Φόδελε.

Βρίσκεται τόσο κοντά στο Ηράκλειο και στον ΒΟΑΚ, ώστε χιλιάδες οδηγοί περνούν σε μικρή απόσταση από αυτό χωρίς ποτέ να γνωρίσουν πραγματικά την περιοχή.

Κι όμως, μέσα σε λίγα μόλις χιλιόμετρα, το Φόδελε καταφέρνει να συγκεντρώνει διαφορετικές εικόνες της Κρήτης: πορτοκαλεώνες, τρεχούμενα νερά, βυζαντινά μνημεία, ιστορία, παραδοσιακό χωριό αλλά και θάλασσα.

Από τη σκιά των δέντρων και τα στενά του οικισμού μέχρι το παραλιακό μέτωπο και το Κρητικό Πέλαγος, το Φόδελε είναι ένας τόπος που μπορεί να προσφέρει πολύ περισσότερα από μια σύντομη στάση.

Δεν χρειάζεται ολόκληρες ημέρες για να το γνωρίσεις. Χρειάζεται απλώς να βγεις για λίγο από τον κεντρικό δρόμο και να του δώσεις τον χρόνο που αξίζει.