Για την αποτροπή των βιασμών εντός γάμου

Η Γαλλία ετοιμάζεται να κατοχυρώσει νομοθετικά τον τερματισμό των λεγόμενων «συζυγικών καθηκόντων ή δικαιωμάτων», καταρρίπτοντας την αντίληψη ότι ο γάμος συνεπάγεται το καθήκον για σεξουαλική επαφή.

Σχέδιο νόμου που εγκρίθηκε την Τετάρτη από την Εθνοσυνέλευση προσθέτει μια ρήτρα στον Αστικό Κώδικα της χώρας, η οποία αποσαφηνίζει ότι η «συμβίωση» δεν δημιουργεί «υποχρέωση για σεξουαλικές σχέσεις». Παράλληλα, η προτεινόμενη νομοθεσία καθιστά, σύμφωνα με το BBC, αδύνατη τη χρήση της έλλειψης σεξουαλικών σχέσεων ως επιχείρημα σε περιπτώσεις διαζυγίου με υπαιτιότητα.

Αν και η αλλαγή αυτή δεν αναμένεται να επηρεάσει ριζικά τις δικαστικές αποφάσεις, οι υποστηρικτές της ελπίζουν ότι θα λειτουργήσει αποτρεπτικά όσον αφορά τον βιασμό εντός γάμου.

«Επιτρέποντας τη διατήρηση ενός τέτοιου δικαιώματος ή καθήκοντος, εγκρίνουμε συλλογικά ένα σύστημα κυριαρχίας του συζύγου επί της συζύγου», δήλωσε η εισηγήτρια του νομοσχεδίου και βουλευτής των Πρασίνων, Μαρί-Σαρλότ Γκαράν. «Ο γάμος δεν μπορεί να αποτελεί μια “φούσκα” μέσα στην οποία η συναίνεση για σεξ θεωρείται οριστική και ισόβια».

Μια νομική ασάφεια αιώνων

Ο νόμος θα εξαλείψει μια ασάφεια που επιβίωνε επί δεκαετίες, παρόλο που δεν υπήρχε ρητή αναφορά σε «συζυγικό καθήκον» σε κανένα νομικό κείμενο. Μέχρι σήμερα, ο γαλλικός Αστικός Κώδικας όριζε τα καθήκοντα του γάμου ως «σεβασμό, πίστη, στήριξη και βοήθεια», αναφέροντας ότι τα ζευγάρια δεσμεύονται σε μια «κοινή ζωή».

Σε κανένα σημείο των κειμένων δεν γινόταν λόγος για «συζυγικά» (δηλαδή σεξουαλικά) δικαιώματα, καθώς η προέλευση αυτής της αντίληψης εντοπίζεται στο μεσαιωνικό εκκλησιαστικό δίκαιο. Ωστόσο, οι δικαστές σε σύγχρονες υποθέσεις διαζυγίου έδιναν κατά καιρούς μια ευρεία ερμηνεία στην έννοια της «κοινής ζωής», συμπεριλαμβάνοντας σε αυτήν και τις σεξουαλικές σχέσεις.

Η καταδίκη από το ΕΔΔΑ

Το 2019, μια γυναίκα κρίθηκε υπαίτια για το διαζύγιό της επειδή αρνούνταν να συνευρεθεί σεξουαλικά με τον σύζυγό της για αρκετά χρόνια. Η υπόθεση έφτασε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), το οποίο πέρυσι καταδίκασε τη Γαλλία, κρίνοντας ότι η άρνηση για σεξ δεν μπορεί να αποτελεί λόγο έκδοσης διαζυγίου με υπαιτιότητα. Η απόφαση αυτή χαιρετίστηκε ως σημαντική νίκη από τις φεμινιστικές οργανώσεις.

Στη Γαλλία, όπως και στις περισσότερες χώρες, ο βιασμός εντός γάμου αναγνωρίζεται πλέον νομικά. Πριν από το 1990, οι άνδρες μπορούσαν να ισχυριστούν ότι ο γάμος συνεπαγόταν αυτόματα και τη συναίνεση.

Από τον Νοέμβριο του περασμένου έτους, ο νομικός ορισμός του βιασμού στη Γαλλία διευρύνθηκε περαιτέρω για να συμπεριλάβει την έννοια της μη συναίνεσης. Ενώ προηγουμένως ο βιασμός οριζόταν ως σεξουαλική πράξη που τελείται με «βία, καταναγκασμό, απειλή ή αιφνιδιασμό», πλέον θεωρείται οποιαδήποτε πράξη χωρίς «ενήμερη, συγκεκριμένη, προγενέστερη και ανακλήσιμη» συναίνεση. Όπως ορίζει ο νόμος, η σιωπή ή η απουσία αντίδρασης δεν συνεπάγονται συναίνεση.