Γαλλία: Τι πυροδότησε τις μαθητικές διαδηλώσεις που συγκλονίζουν τη χώρα

Εκατοντάδες αποκλεισμοί σχολείων, βίαιες συγκρούσεις και χιλιάδες συλλήψεις πιέζουν την κυβέρνηση Μακρόν, καθώς οι μαθητές διεκδικούν καλύτερη εκπαίδευση βασιζόμενοι σε μια βαθιά πολιτική παράδοση

Εκατοντάδες σχολεία υπό αποκλεισμό, χιλιάδες συλλήψεις, συγκρούσεις με την αστυνομία και μια κυβέρνηση που βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα από τα μεγαλύτερα κύματα μαθητικών κινητοποιήσεων των τελευταίων ετών. Στη Γαλλία, οι μαθητές έχουν βγει στους δρόμους απαιτώντας καλύτερες συνθήκες εκπαίδευσης. Ωστόσο, πίσω από την οργή τους υπάρχει μια ιστορία πολύ μεγαλύτερη από τις ελλείψεις καθηγητών και τις φθαρμένες σχολικές αίθουσες.

Από τα τέλη Σεπτεμβρίου, μαθητές σε ολόκληρη τη χώρα πραγματοποιούν διαδηλώσεις και αποκλείουν την πρόσβαση σε λύκεια, καταγγέλλοντας την ανεπαρκή χρηματοδότηση της δημόσιας εκπαίδευσης. Οι κινητοποιήσεις, μάλιστα, έχουν πάρει βίαιη τροπή σε αρκετές περιοχές. Εκατοντάδες μαθητές, εκπαιδευτικοί και αστυνομικοί έχουν τραυματιστεί, ενώ χιλιάδες άνθρωποι έχουν συλληφθεί. Ανάμεσά τους βρίσκονται και άτομα που δεν ανήκουν στο μαθητικό κίνημα και συμμετέχουν στα επεισόδια.

Το BBC επιχειρεί να εξηγήσει τι βρίσκεται πίσω από την πρωτοφανή έκταση των διαδηλώσεων και γιατί η μαθητική εξέγερση αποτελεί ιδιαίτερη πρόκληση για τη γαλλική κυβέρνηση.

Τι ζητούν οι μαθητές – Από τις ελλείψεις καθηγητών μέχρι το εξαντλητικό ωράριο

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Τέλος στις δύσκολες μέρες για 3 ζώδια

Στο επίκεντρο των διαμαρτυριών βρίσκονται οι συνθήκες στα γαλλικά λύκεια, τα οποία φοιτούν μαθητές ηλικίας 15 έως 18 ετών. Οι μαθητές καταγγέλλουν σοβαρές ελλείψεις προσωπικού, εγκαταστάσεις που δεν συντηρούνται επαρκώς και σχολικά προγράμματα που τους αφήνουν ελάχιστο ελεύθερο χρόνο.

«Μερικές φορές οι καθηγητές μας απουσιάζουν για αρκετές εβδομάδες χωρίς να αντικαθίστανται», δήλωσε στο BBC η Μανταλένα, μαθήτρια από το Παρίσι, την Τρίτη (06/10), όταν εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι συμμετείχαν στις κινητοποιήσεις. Η ίδια περιέγραψε τις σχολικές εγκαταστάσεις ως αφόρητα ζεστές κατά τη διάρκεια των πρόσφατων κυμάτων καύσωνα.

Οι διαμαρτυρίες, ωστόσο, δεν περιορίζονται στις υποδομές. Ορισμένοι μαθητές αντιδρούν στην απαγόρευση των κινητών τηλεφώνων, ενώ άλλοι διαμαρτύρονται για τα εξαντλητικά σχολικά ωράρια, που σε αρκετές περιπτώσεις φτάνουν μέχρι τις 18.00. «Επιστρέφεις στο σπίτι στις 19.00 και δεν έχεις χρόνο ούτε να κοιμηθείς ούτε να κάνεις τα μαθήματά σου», δήλωσε ένας μαθητής στο France 2.

Ακόμη ένα σημείο έντονης δυσαρέσκειας είναι το Parcoursup, η διαδικτυακή πλατφόρμα μέσω της οποίας κατανέμονται οι θέσεις στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Περίπου το 80% των μαθητών καθε γενιάς αποκτά πλέον το απολυτήριο Baccalauréat, που παρέχει δικαίωμα εισαγωγής στην ανώτατη εκπαίδευση, όχι όμως απαραίτητα στη σχολή που επιθυμούν. Αυτό δημιουργεί έντονο ανταγωνισμό για τα πιο περιζήτητα προγράμματα σπουδών, με πολλούς μαθητές να θεωρούν τη διαδικασία του Parcoursup αδιαφανή.

Είναι πράγματι κακή η κατάσταση στα γαλλικά σχολεία;

Τα παράπονα των μαθητών ανταποκρίνονται σε πραγματικά προβλήματα. Ωστόσο, όπως επισημαίνει το BBC, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν δείχνουν ότι η Γαλλία βρίσκεται απαραίτητα σε χειρότερη θέση από άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), η γαλλική κυβέρνηση δαπανά περισσότερα χρήματα ανά μαθητή λυκείου σε σύγκριση με τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ενωσης για την αντίστοιχη βαθμίδα εκπαίδευσης.

Οι ελλείψεις εκπαιδευτικών είναι πράγματι σοβαρές, αλλά δεν ξεπερνούν εκείνες άλλων χωρών. Μάλιστα, βάσει των μετρήσεων του ΟΟΣΑ, στη Γαλλία παραμένουν ακάλυπτες αναλογικά λιγότερες θέσεις, παρότι οι Γάλλοι εκπαιδευτικοί αμείβονται σχετικά χαμηλά.

Οσο για τα παρατεταμένα σχολικά ωράρια, αποτελούν διαχρονικό χαρακτηριστικό της γαλλικής εκπαίδευσης. Οι μεγάλες μεσημεριανές διακοπές και τα σύνθετα ημερήσια προγράμματα ευθύνονται σε μεγάλο βαθμό για τις καθυστερημένες ώρες αποχώρησης των μαθητών. Δεν πρόκειται, σύμφωνα με το BBC, για αντιστάθμισμα ιδιαίτερα μεγάλων σχολικών διακοπών, καθώς αυτές δεν διαφέρουν σημαντικά από τις αντίστοιχες άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Ανάλογη είναι η εικόνα και στην πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, το 80% έως 90% των νέων ολοκληρώνει τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ενώ ο ανταγωνισμός για τις καλύτερες πανεπιστημιακές σχολές προκαλεί επίσης έντονο άγχος.

Επομένως, τα προβλήματα αυτά πιθανώς δεν αρκούν από μόνα τους για να εξηγήσουν γιατί το γαλλικό μαθητικό κίνημα έχει αποκτήσει τόσο μεγάλη δυναμική.

Ο υπουργός Εσωτερικών Λοράν Νουνιές έχει χαρακτηρίσει τις κινητοποιήσεις «πρωτοφανείς», τόσο ως προς τον αριθμό των σχολείων και των μαθητών που συμμετέχουν όσο και ως προς την έκταση της βίας.

Γιατί οι μαθητές επιλέγουν τους αποκλεισμούς και τις συγκρούσεις

Η έκταση του κινήματος προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη εντύπωση αν ληφθούν υπόψη οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζουν οι συμμετέχοντες.

Στη Γαλλία, ο αποκλεισμός σχολείου ή πανεπιστημίου με τη χρήση απειλών ή βίας είναι παράνομος και οδηγεί σε επέμβαση της αστυνομίας.

Στις κινητοποιήσεις εμφανίζονται επίσης οι λεγόμενοι casseurs (μπαχαλάκηδες), ενώ μαθητές έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με αστυνομικές επιχειρήσεις ελέγχου πλήθους οι οποίες συχνά χαρακτηρίζονται από υπερβολική χρήση βίας.

Ο πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί έχει επιμείνει ότι οι δυνάμεις ασφαλείας δεν έχουν λάβει εντολή να συγκρουστούν με μαθητές λυκείου, αλλά να εφαρμόσουν τον νόμο.

Για να κατανοήσει κανείς, ωστόσο, γιατί οι μαθητές επιλέγουν αυτές τις μορφές κινητοποίησης, πρέπει –σύμφωνα με την ανάλυση του BBC– να εξετάσει μια βαθιά ριζωμένη πολιτική παράδοση.

Στη Γαλλία, η εξουσία δεν ασκείται μόνο μέσα από τους εκλεγμένους θεσμούς. Η πίεση των διαδηλώσεων έχει πολλές φορές αποδειχθεί εξίσου καθοριστική. Και οι μαθητές γνωρίζουν πολύ καλά αυτή την ιστορία.

Από το 1990 μέχρι το 2006: Οταν οι μαθητές ανάγκασαν τις κυβερνήσεις να υποχωρήσουν

Τον Οκτώβριο του 1990, ένας βιασμός σε σχολείο του Σεν Ντενί, περιοχής βόρεια του Παρισιού που βρίσκεται και σήμερα στο επίκεντρο των κινητοποιήσεων, πυροδότησε μαζικές διαδηλώσεις για την υποχρηματοδότηση και τις ελλείψεις προσωπικού. Η κινητοποίηση είχε αποτέλεσμα: η κυβέρνηση διέθεσε για τα λύκεια ποσό που, με σημερινές τιμές, αντιστοιχεί περίπου σε 1,2 δισ. ευρώ.

Οκτώ χρόνια αργότερα, τον Οκτώβριο του 1998, περίπου 500.000 μαθητές διαδήλωσαν σε ολόκληρη τη χώρα με ανάλογα αιτήματα. Οι κινητοποιήσεις οδήγησαν στη διάθεση σχεδόν ενός δισεκατομμυρίου ευρώ για την ανακαίνιση σχολείων και στην πρόσληψη 14.000 επιπλέον εργαζομένων.

Δεν ήταν οι μοναδικές φορές που το μαθητικό και το φοιτητικό κίνημα πέτυχε τους στόχους του. Το 1986 οι φοιτητικές κινητοποιήσεις ανέτρεψαν σχέδιο αναδιάρθρωσης των πανεπιστημίων, ενώ το 1994 αποτράπηκε η εφαρμογή χαμηλότερου κατώτατου μισθού για τους νέους.

Ισως η πιο χαρακτηριστική επίδειξη δύναμης ήρθε το 2006. Τότε, η γαλλική κυβέρνηση επιχείρησε να εφαρμόσει νομοθεσία που θα διευκόλυνε τις προσλήψεις και τις απολύσεις εργαζομένων κάτω των 26 ετών, με στόχο την αντιμετώπιση της νεανικής ανεργίας. Το μέτρο είχε εγκριθεί από το Κοινοβούλιο και είχε υπογραφεί από τον τότε πρόεδρο Ζακ Σιράκ. Ωστόσο, ύστερα από εβδομάδες αποκλεισμών πανεπιστημίων και λυκείων, που συχνά συνοδεύονταν από βίαια επεισόδια, η κυβέρνηση αναγκάστηκε να το αποσύρει.

Η ιστορία αυτή δείχνει ότι στη Γαλλία ακόμη και μια ψηφισμένη μεταρρύθμιση μπορεί να ανατραπεί υπό την πίεση των κινητοποιήσεων.

Από τον Μάη του ’68 στα «Κίτρινα Γιλέκα»

Η επιρροή των διαδηλώσεων στη γαλλική πολιτική δεν περιορίζεται στη νεολαία. Το κίνημα των «Κίτρινων Γιλέκων», που συγκλόνισε τη χώρα το 2018 και το 2019, περιλάμβανε αποκλεισμούς δρόμων, λεηλασίες καταστημάτων και επιθέσεις σε κυβερνητικά κτίρια. Η κυβέρνηση αναγκάστηκε τελικά να εγκαταλείψει τη σχεδιαζόμενη αύξηση των φόρων στα καύσιμα και να εγκρίνει μέτρα δαπανών ύψους 10 δισ. ευρώ.

Βέβαια, οι διαδηλώσεις δεν οδηγούν πάντοτε σε νίκη. Το 1968, χρονιά-ορόσημο για κάθε μεταγενέστερο γαλλικό κίνημα διαμαρτυρίας, η φοιτητική εξέγερση που εξελίχθηκε σε γενική απεργία των Γάλλων εργατών και τελικά οδήγησε σε πολιτική και κοινωνική κρίση, τερματίστηκε με τη διάλυση της γαλλικής Εθνοσυνέλευσης και την προκήρυξη εκλογών.

Παρά τα διαφορετικά αποτελέσματα, οι σημερινοί μαθητές έχουν κληρονομήσει μια πολιτική κουλτούρα στην οποία οι διαδηλωτές διεκδικούν, απέναντι στους εκλεγμένους αξιωματούχους, το δικαίωμα να εκφράζουν τη βούληση του λαού. Αυτό το ιστορικό υπόβαθρο αποτελεί, σύμφωνα με το BBC, βασικό στοιχείο για την κατανόηση του τωρινού ξεσπάσματος.

Το 72% των Γάλλων θεωρεί δίκαια τα αιτήματα

Προς το παρόν, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι μαθητές διαθέτουν σημαντική κοινωνική υποστήριξη. Σύμφωνα με έρευνα για το γαλλικό τηλεοπτικό δίκτυο BFMTV, το 72% των Γάλλων θεωρεί δικαιολογημένα τα αιτήματά τους, ενώ το 55% υποστηρίζει το κίνημα.

Οι διαδηλωτές έχουν επίσης στο πλευρό τους πολλούς εκπαιδευτικούς, εργατικά συνδικάτα και πολιτικούς της Αριστεράς. Οι κινητοποιήσεις συνεχίζονται, με νέα συγκέντρωση προγραμματισμένη για σήμερα, Πέμπτη, το απόγευμα.

Η κυβέρνηση, αντίθετα, βρίσκεται σε εξαιρετικά δύσκολη θέση.

Η πολιτική αδυναμία του Μακρόν και το δίλημμα της κυβέρνησης

Επειτα από εννέα χρόνια στην εξουσία, ο Εμανουέλ Μακρόν βρίσκεται αντιμέτωπος με εξαιρετικά χαμηλή δημοτικότητα και πλησιάζει στο τέλος της προεδρικής του θητείας. Δεν μπορεί να διεκδικήσει νέα συνεχόμενη θητεία στις προεδρικές εκλογές που αναμένονται σε έξι μήνες. Η απόφασή του να προκηρύξει πρόωρες βουλευτικές εκλογές τον Ιούνιο του 2024 έχει οδηγήσει σε ένα βαθιά κατακερματισμένο Κοινοβούλιο, όπου η επίτευξη πολιτικών συμφωνιών είναι ιδιαίτερα δύσκολη.

Ο πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί έχει αυτοχαρακτηριστεί ο «πιο αδύναμος πρωθυπουργός» στη σύγχρονη γαλλική Ιστορία και, σύμφωνα με το BBC, αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες στην προσπάθεια να εξασφαλίσει την έγκριση του προϋπολογισμού. Ωστόσο, η πολιτική αυτή αδυναμία ενδέχεται να αποδειχθεί και πλεονέκτημα στην αντιπαράθεσή του με τους μαθητές.

Η Γαλλία βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξανόμενο κόστος δανεισμού, δημοσιονομικό έλλειμμα που φτάνει το 5,4% του ΑΕΠ και δημόσιο χρέος στο υψηλότερο επίπεδό του από τη δεκαετία του 1940. Αυτό σημαίνει ότι ο Λεκορνί έχει εξαιρετικά περιορισμένα περιθώρια, τόσο πολιτικά όσο και οικονομικά.

Σε αντίθεση με προηγούμενους πρωθυπουργούς, που βρέθηκαν αντιμέτωποι με την πίεση των διαδηλώσεων και επέλεξαν να κάνουν παραχωρήσεις, ο σημερινός επικεφαλής της κυβέρνησης δεν διαθέτει ανάλογη οικονομική ευχέρεια. Κι αυτό είναι κάτι που αναμένεται να παίξει καθοριστικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις. Αν και οι μαθητές εμφανίζονται να έχουν την κοινωνική υποστήριξη και την πολιτική δυναμική με το μέρος τους, απέναντί τους βρίσκεται μια κυβέρνηση τόσο αποδυναμωμένη ώστε ενδέχεται να μην έχει τίποτα να προσφέρει. Ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος…

Πηγή: kathimerini.gr