Γιάννης Τριανταφυλλίδης: «Ο αστυνομικός δεν μπορεί να καλείται να δράσει σε δευτερόλεπτα και να κρίνεται χωρίς σύγχρονους κανόνες συμπλοκής»

Ο πραγματογνώμονας σε θέματα όπλων και βαλλιστικής, Ιωάννης Α. Τριανταφυλλίδης, μιλά στο Cretaone για το θεσμικό κενό στη χρήση πυροβόλων όπλων από αστυνομικούς, με αφορμή το περιστατικό στο Άργος

Με αφορμή το σοβαρό περιστατικό στο Άργος, όπου ένας 20χρονος τραυματίστηκε και έχασε τη ζωή του από πυρά αστυνομικών κατά τη διάρκεια καταδίωξης και οι εμπλεκόμενοι αστυνομικοί βρέθηκαν αντιμέτωποι με σοβαρή ποινική και πειθαρχική διερεύνηση, το Cretaone συνομίλησε με τον Ιωάννη Α. Τριανταφυλλίδη, πραγματογνώμονα της Εισαγγελίας Ηρακλείου σε θέματα όπλων και βαλλιστικής.

Ο κ. Τριανταφυλλίδης ξεκαθαρίζει ότι σε τέτοιες υποθέσεις δεν μπορούν να υπάρχουν βιαστικά συμπεράσματα πριν ολοκληρωθούν όλες οι απαραίτητες έρευνες, ενώ παράλληλα αναδεικνύει ένα ευρύτερο ζήτημα που αφορά το θεσμικό πλαίσιο χρήσης πυροβόλων όπλων από την Ελληνική Αστυνομία.

Σύμφωνα με τον ίδιο, κάθε περιστατικό χρήσης όπλου πρέπει να εξετάζεται με βάση τα πραγματικά στοιχεία που προκύπτουν από τις βαλλιστικές, εγκληματολογικές, ιατροδικαστικές και δικαστικές διαδικασίες.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Κατηγορηματική διάψευση απο τον ΟΦΗ!

«Το πρώτο και βασικό είναι ότι δεν πρέπει να προδικάζουμε. Σε ένα περιστατικό χρήσης πυροβόλου όπλου, ειδικά όταν υπάρχει σοβαρός τραυματισμός, τα κρίσιμα στοιχεία είναι τεχνικά και πραγματογνωμονικά», αναφέρει.

Όπως εξηγεί, πρέπει να απαντηθούν συγκεκριμένα ερωτήματα: πού βρέθηκαν οι κάλυκες, ποια ήταν η φορά των βολίδων, αν υπήρξε ευθεία βολή ή εξοστρακισμός, ποια ήταν η απόσταση, ποια ήταν η θέση του σώματος, ποια ήταν η θέση των αστυνομικών, ποια ίχνη υπάρχουν στον χώρο και τι προκύπτει από την ιατροδικαστική εξέταση.

«Μέχρι να απαντηθούν αυτά, κάθε απόλυτη κρίση είναι επικίνδυνη. Αυτό όμως δεν αναιρεί το θεσμικό πρόβλημα: ο αστυνομικός που κάνει χρήση όπλου βρίσκεται αμέσως στο επίκεντρο ποινικής, πειθαρχικής και δημόσιας πίεσης», υπογραμμίζει.

«Η χρήση όπλου πρέπει να ελέγχεται, αλλά όχι έξω από την πραγματικότητα»

Ο πραγματογνώμονας ξεκαθαρίζει ότι η χρήση πυροβόλου όπλου από αστυνομικό δεν μπορεί να μένει ανεξέλεγκτη.

«Κάθε χρήση πυροβόλου όπλου από αστυνομικό πρέπει να ελέγχεται αυστηρά. Αυτό είναι αναγκαίο σε ένα κράτος δικαίου. Δεν μπορεί να υπάρχει ανεξέλεγκτη χρήση όπλου από κανέναν, πόσο μάλλον από κρατικό όργανο», σημειώνει.

Ωστόσο, όπως τονίζει, το ζήτημα είναι ο τρόπος με τον οποίο γίνεται αυτός ο έλεγχος.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η αξιολόγηση πρέπει να βασίζεται σε αντικειμενικά τεχνικά δεδομένα, στη γνώση των πραγματικών επιχειρησιακών συνθηκών και σε ένα σαφές νομοθετικό πλαίσιο.

«Δεν μπορεί ο αστυνομικός να κρίνεται μόνο εκ των υστέρων, με άνεση χρόνου, όταν ο ίδιος κλήθηκε να αποφασίσει μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα», αναφέρει χαρακτηριστικά.

«Ο Ν. 3169/2003 δεν ανταποκρίνεται πλέον στις σύγχρονες ανάγκες»

Ο κ. Τριανταφυλλίδης εντοπίζει το βασικό πρόβλημα στο υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο βασίζεται στον Ν. 3169/2003.

Όπως αναφέρει ο κ. Τριανταφυλλίδης, πρόκειται για έναν νόμο που θεσπίστηκε πριν από 23 χρόνια, σε μια διαφορετική εποχή, όταν οι συνθήκες αστυνόμευσης, οι μορφές εγκληματικότητας, η ταχύτητα των περιστατικών, τα μέσα καταγραφής, η κοινωνική πίεση και οι επιχειρησιακές απαιτήσεις ήταν διαφορετικές.

Ο νόμος προβλέπει κατηγορίες χρήσης πυροβόλου όπλου, όπως ο εκφοβιστικός πυροβολισμός, ο πυροβολισμός κατά πραγμάτων, η ακινητοποίηση και η εξουδετέρωση. Παράλληλα προβλέπει προϋποθέσεις, την αρχή της αναλογικότητας, την προειδοποίηση και την εξάντληση ηπιότερων μέσων.

«Όλα αυτά είναι σωστά ως γενικές αρχές. Το πρόβλημα είναι ότι δεν επαρκούν πλέον ως σύγχρονο και ολοκληρωμένο πλαίσιο χρήσης βίας και πυροβόλου όπλου», σημειώνει.

Όπως εξηγεί, η πραγματική επιχειρησιακή συνθήκη απέχει πολύ από μια θεωρητική εφαρμογή κανόνων.

«Η αστυνομική πραγματικότητα δεν είναι θεωρητικό διάγραμμα. Είναι κίνηση, σκοτάδι, οχήματα, καταδίωξη, στρες, ασύμμετρη πληροφόρηση, απειλή, πιθανό όπλο, άγνωστο περιβάλλον, πολίτες στον χώρο και ελάχιστος χρόνος αντίδρασης», αναφέρει.

Η ανάγκη για σύγχρονους κανόνες εμπλοκής και χρήσης βίας

Σύμφωνα με τον πραγματογνώμονα, οι κανόνες εμπλοκής και χρήσης βίας πρέπει να είναι σαφείς, γραπτοί και προσαρμοσμένοι στην πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν καθημερινά οι αστυνομικοί.

Όπως εξηγεί, πρέπει να καθορίζουν πότε ένας αστυνομικός μπορεί να κλιμακώσει τη χρήση βίας, πότε μπορεί να προτάξει το όπλο του, πότε μπορεί να πραγματοποιήσει προειδοποιητικό πυροβολισμό, πότε επιτρέπεται βολή ακινητοποίησης και πότε μπορεί να χρησιμοποιηθεί θανατηφόρα βία.

Παράλληλα, θεωρεί απαραίτητα ειδικά πρωτόκολλα για καταδιώξεις με οχήματα, επιθέσεις με αυτοκίνητο, πεζή διαφυγή μετά από επικίνδυνη καταδίωξη, αστικό περιβάλλον, νυχτερινές επιχειρήσεις, χρήση replica ή αεροβόλων, παρουσία τρίτων προσώπων, αλλά και περιπτώσεις όπου ο αστυνομικός δεν έχει καθαρή εικόνα της απειλής που αντιμετωπίζει.

«Υπάρχει νομικό πλαίσιο, αλλά είναι γενικό, παλαιό και ανεπαρκές για τις σημερινές ανάγκες. Δεν αρκεί να λες στον αστυνομικό “εφάρμοσε την αναλογικότητα” και μετά να τον αφήνεις μόνο του να εξηγήσει εκ των υστέρων γιατί ενήργησε όπως ενήργησε μέσα σε μια ακραία συνθήκη», υπογραμμίζει.

Οι προτάσεις για τον εκσυγχρονισμό του θεσμικού πλαισίου

Ο κ. Τριανταφυλλίδης παρουσιάζει συγκεκριμένες προτάσεις, οι οποίες, όπως υποστηρίζει, μπορούν να εκσυγχρονίσουν ουσιαστικά το πλαίσιο χρήσης βίας από την Ελληνική Αστυνομία.

Πρώτον, ζητά τη συνολική αναθεώρηση του Ν. 3169/2003 και τη θέσπιση ενός σύγχρονου πλαισίου κανόνων εμπλοκής (Rules of Engagement), προσαρμοσμένου στις σημερινές επιχειρησιακές συνθήκες.

Δεύτερον, θεωρεί απαραίτητο η Ελληνική Αστυνομία να αποκτήσει ένα πλήρες φάσμα μέσων μειωμένης θανατηφόρου ικανότητας (less-lethal weapons), όπως συσκευές ηλεκτρικής ακινητοποίησης (TASER), σύγχρονα μέσα εκτόξευσης κινητικής ενέργειας και άλλα ενδιάμεσα μέσα κλιμάκωσης, τα οποία χρησιμοποιούνται ευρέως στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες και στις Ηνωμένες Πολιτείες.

«Σήμερα ο αστυνομικός βρίσκεται πολλές φορές αντιμέτωπος με ένα επιχειρησιακό κενό, όπου οι επιλογές του είναι περιορισμένες ανάμεσα στη λεκτική εντολή και στη χρήση πυροβόλου όπλου», σημειώνει.

Παράλληλα, υπογραμμίζει την ανάγκη εκσυγχρονισμού των πρωτοκόλλων καταδιώξεων και τον εξοπλισμό των επιχειρησιακών μονάδων με μέσα ασφαλούς ακινητοποίησης οχημάτων, όπως οι ταινίες ακινητοποίησης (spike strips), ώστε να μειώνεται η ανάγκη χρήσης πυροβόλου όπλου κατά τη διάρκεια επικίνδυνων καταδιώξεων και να προστατεύονται τόσο οι πολίτες όσο και οι ίδιοι οι αστυνομικοί.

Επιπλέον, επισημαίνει ότι απαιτείται ουσιαστική επανεκπαίδευση των αστυνομικών μέσα από δυναμικά επιχειρησιακά σενάρια και όχι μόνο στατική σκοποβολή.

«Η λήψη αποφάσεων υπό πίεση είναι δεξιότητα που πρέπει να καλλιεργείται συνεχώς», αναφέρει.

Στις προτάσεις του περιλαμβάνεται επίσης η καθιέρωση καμερών σώματος (body-worn cameras) στις επιχειρησιακές μονάδες υψηλού κινδύνου.

«Οι κάμερες προστατεύουν τόσο τον πολίτη όσο και τον αστυνομικό, καθώς παρέχουν αντικειμενική καταγραφή των πραγματικών συνθηκών κάθε περιστατικού»

Παράλληλα, ζητά κάθε σοβαρό περιστατικό χρήσης πυροβόλου όπλου να συνοδεύεται από άμεση και ανεξάρτητη βαλλιστική, εγκληματολογική και ιατροδικαστική διερεύνηση, με πλήρη αναπαράσταση του συμβάντος όπου απαιτείται.

Τέλος, επαναλαμβάνει ότι πρέπει να θεσμοθετηθεί άμεση υπηρεσιακή νομική υποστήριξη για κάθε αστυνομικό που κάνει χρήση όπλου κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του.

«Θεσμική προστασία δεν σημαίνει ασυλία. Σημαίνει ότι ο αστυνομικός δεν εγκαταλείπεται από την Πολιτεία πριν ακόμη διαπιστωθεί αν ενήργησε νόμιμα ή παράνομα».

«Θεσμική προστασία δεν σημαίνει ασυλία»

Αναφερόμενος στη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην προστασία του αστυνομικού και την ασυλία, ο κ. Τριανταφυλλίδης υπογραμμίζει ότι η διαφορά είναι ξεκάθαρη.

«Θεσμική προστασία δεν σημαίνει ότι ο αστυνομικός δεν ελέγχεται. Σημαίνει ότι ελέγχεται δίκαια, τεχνικά, θεσμικά και όχι επικοινωνιακά», αναφέρει.

Όπως εξηγεί, ασυλία θα ήταν να μη διερευνάται τίποτα, κάτι που δεν μπορεί να συμβεί σε ένα κράτος δικαίου.

«Θεσμική προστασία όμως είναι να μη μετατρέπεται κάθε αστυνομικός που έκανε χρήση όπλου σε δημόσιο αποδιοπομπαίο τράγο πριν ολοκληρωθεί η έρευνα», σημειώνει.

«Η Ελλάδα χρειάζεται ένα νέο, σύγχρονο πλαίσιο χρήσης βίας»

Καταλήγοντας, ο Ιωάννης Α. Τριανταφυλλίδης υπογραμμίζει ότι η χώρα χρειάζεται ένα νέο πλαίσιο χρήσης πυροβόλων όπλων και κανόνων συμπλοκής για την Ελληνική Αστυνομία.

«Η Ελλάδα δεν χρειάζεται περισσότερη ή λιγότερη χρήση βίας. Χρειάζεται καλύτερους κανόνες χρήσης βίας. Χρειάζεται σύγχρονους κανόνες εμπλοκής, σύγχρονη εκπαίδευση, σύγχρονο εξοπλισμό και πραγματική θεσμική προστασία των αστυνομικών που ενεργούν νόμιμα. Μόνο έτσι προστατεύονται ταυτόχρονα οι πολίτες, οι ένστολοι και το ίδιο το κράτος δικαίου».