Γιατί στις διακοπές κοιμόμαστε καλύτερα;

Μερικές ημέρες μακριά από τη δουλειά, τα ξυπνητήρια και την καθημερινή πίεση αρκούν συχνά για να αλλάξει αισθητά ο ύπνος μας. Δεν είναι μόνο το πιο άνετο κρεβάτι ή η θέα στη θάλασσα. Το σώμα και ο εγκέφαλός μας φαίνεται πως αντιδρούν σε μια πολύ πιο βαθιά αλλαγή: επιτέλους, χαλαρώνουν

Έχει συμβεί σχεδόν σε όλους. Τις πρώτες ημέρες των διακοπών ξαπλώνουμε λίγο αργότερα, δεν κοιτάμε συνεχώς το ρολόι και, παρ’ όλα αυτά, ξυπνάμε νιώθοντας πιο ξεκούραστοι.

Ο ύπνος μοιάζει βαθύτερος. Τα νυχτερινά ξυπνήματα μπορεί να μειωθούν και το πρωί δεν συνοδεύεται από εκείνη τη γνώριμη αίσθηση εξάντλησης που μας κάνει να πατάμε ξανά και ξανά το snooze.

Γιατί όμως συμβαίνει αυτό;

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Καλπάζει η εγκληματικότητα στο Ηράκλειο: «Τσεκούρια, συμπλοκές και εμπόριο ναρκωτικών στο κέντρο της πόλης»

Η εξήγηση δεν βρίσκεται μόνο στο γεγονός ότι στις διακοπές έχουμε περισσότερο χρόνο για ύπνο. Βρίσκεται κυρίως στο ότι αλλάζουν, έστω προσωρινά, οι συνθήκες μέσα στις οποίες λειτουργεί ο οργανισμός μας.

Μάλιστα, έρευνα για την επίδραση των διακοπών στην ξεκούραση και την ποιότητα του ύπνου έχει εξετάσει πώς η απομάκρυνση από την καθημερινή εργασιακή ρουτίνα μπορεί να συνδέεται με καλύτερη αποκατάσταση, διάθεση και ποιότητα ύπνου.

Επιτέλους, δεν κοιμόμαστε «με το ρολόι»

Στην καθημερινότητα ο ύπνος μας συχνά δεν καθορίζεται από το πότε πραγματικά νυστάζουμε ή από το πότε το σώμα μας είναι έτοιμο να ξυπνήσει.

Καθορίζεται από τις υποχρεώσεις.

Πρέπει να σηκωθούμε για να πάμε στη δουλειά. Να ετοιμάσουμε τα παιδιά. Να προλάβουμε την κίνηση. Να απαντήσουμε σε μηνύματα. Να χωρέσουμε μέσα σε λίγες ώρες δεκάδες διαφορετικά πράγματα.

Στις διακοπές, αυτός ο αυστηρός χρονικός έλεγχος χαλαρώνει.

Χωρίς ένα πιεστικό ξυπνητήρι να διακόπτει απότομα τον ύπνο, έχουμε συχνά την ευκαιρία να κοιμηθούμε περισσότερο και να ξυπνήσουμε πιο κοντά στον φυσικό ρυθμό του οργανισμού μας.

Και αυτή η αλλαγή μπορεί να γίνει αισθητή ήδη από τα πρώτα πρωινά.

Το άγχος της ημέρας δεν μας ακολουθεί τόσο έντονα στο κρεβάτι

Ένας από τους μεγαλύτερους εχθρούς του καλού ύπνου δεν βρίσκεται απαραίτητα στην κρεβατοκάμαρα.

Βρίσκεται στο μυαλό μας.

Εκκρεμότητες, deadlines, οικονομικές υποχρεώσεις, τηλεφωνήματα, μηνύματα, προβλήματα στη δουλειά και σκέψεις για την επόμενη ημέρα μπορούν να κρατούν τον εγκέφαλο σε εγρήγορση ακόμη και όταν το σώμα είναι κουρασμένο.

Αυτό εξηγεί γιατί πολλοί άνθρωποι αισθάνονται εξαντλημένοι, αλλά μόλις ξαπλώσουν δυσκολεύονται να χαλαρώσουν και να κοιμηθούν.

Στις διακοπές, μεγάλο μέρος αυτής της καθημερινής πίεσης μπορεί να υποχωρήσει.

Το νευρικό σύστημα δεν δέχεται συνεχώς το μήνυμα ότι υπάρχει κάτι επείγον που πρέπει να γίνει. Η ημέρα αποκτά πιο αργό ρυθμό και μαζί της αρχίζει να επιβραδύνει και το μυαλό.

Και όταν ο εγκέφαλος σταματά να «τρέχει», ο ύπνος μπορεί να έρθει πιο φυσικά.

Περισσότερο φυσικό φως, περισσότερη κίνηση

Στις διακοπές περνάμε συνήθως περισσότερο χρόνο έξω.

Περπατάμε περισσότερο, κολυμπάμε, καθόμαστε στην παραλία, εξερευνούμε ένα νέο μέρος ή απλώς δεχόμαστε περισσότερο φυσικό φως από ό,τι όταν περνάμε ολόκληρη την ημέρα ανάμεσα σε ένα γραφείο, ένα αυτοκίνητο και μια οθόνη.

Αυτές οι φαινομενικά απλές αλλαγές μπορούν να επηρεάσουν θετικά τη φυσική ρύθμιση του ύπνου.

Το φως αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν το εσωτερικό βιολογικό μας ρολόι. Σύμφωνα με το National Institute of General Medical Sciences των NIH, οι κιρκάδιοι ρυθμοί του οργανισμού επηρεάζονται σημαντικά από το φως και το σκοτάδι, ενώ παράγοντες όπως η σωματική δραστηριότητα και το στρες μπορούν επίσης να παίζουν ρόλο.

Η έκθεση στο φυσικό φως, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της ημέρας, βοηθά το σώμα να διατηρεί πιο σταθερά τα σήματα που ξεχωρίζουν την ημέρα από τη νύχτα.

Παράλληλα, στις διακοπές κινούμαστε συχνά περισσότερο χωρίς καν να το αντιλαμβανόμαστε ως «άσκηση».

Μια μεγάλη βόλτα, το κολύμπι ή η εξερεύνηση ενός νησιού μπορούν να αυξήσουν τη φυσική δραστηριότητα της ημέρας. Επιστημονικές ανασκοπήσεις έχουν εξετάσει τη σχέση της σωματικής δραστηριότητας με την ποιότητα του ύπνου, με τα δεδομένα να δείχνουν ότι η τακτική κίνηση μπορεί να αποτελεί σημαντικό κομμάτι μιας συνολικά καλύτερης ρουτίνας ύπνου.

Δεν είναι λοιπόν περίεργο που μετά από μια ημέρα με θάλασσα, περπάτημα και περισσότερο χρόνο έξω μπορεί να νιώθουμε μια πιο φυσική υπνηλία το βράδυ απ’ ό,τι μετά από οκτώ ώρες καθισμένοι μπροστά σε έναν υπολογιστή.

Στις διακοπές μειώνεται και η «νοητική υπερφόρτωση»

Στην καθημερινότητα δεν σταματάμε σχεδόν ποτέ να δεχόμαστε πληροφορίες.

Emails. Ειδήσεις. Ειδοποιήσεις. Social media. Μηνύματα. Βίντεο. Εργασιακές συνομιλίες.

Ακόμη και λίγο πριν κοιμηθούμε, ο εγκέφαλος συνεχίζει να επεξεργάζεται νέα ερεθίσματα.

Στις διακοπές, παρότι το κινητό παραμένει συχνά δίπλα μας, η σχέση μας με τον χρόνο μπορεί να αλλάξει.

Υπάρχουν περισσότερες στιγμές χωρίς συγκεκριμένο στόχο: ένα γεύμα που διαρκεί περισσότερο, μια βόλτα χωρίς πρόγραμμα, λίγα λεπτά στην παραλία χωρίς να χρειάζεται να κάνουμε απολύτως τίποτα.

Αυτές οι «κενές» στιγμές δεν είναι απαραίτητα χαμένος χρόνος.

Μπορούν να λειτουργήσουν σαν ένα φυσικό φρένο σε έναν εγκέφαλο που στην καθημερινότητα έχει συνηθίσει να βρίσκεται συνεχώς σε κατάσταση επαγρύπνησης.

Μπορεί απλώς να αναπληρώνουμε ένα μέρος του χαμένου ύπνου

Υπάρχει και μια πιο απλή εξήγηση.

Πολλοί άνθρωποι φτάνουν στις διακοπές ήδη κουρασμένοι.

Για εβδομάδες ή μήνες μπορεί να κοιμούνται λιγότερο από όσο χρειάζονται, να ξυπνούν πολύ νωρίς και να προσπαθούν να αντιμετωπίσουν την κούραση με καφέ, μικρούς υπνάκους ή περισσότερο ύπνο τα Σαββατοκύριακα.

Η στέρηση και η ανεπάρκεια ύπνου, σύμφωνα με το National Heart, Lung, and Blood Institute των NIH, δεν αφορά μόνο το να κοιμάται κάποιος λίγες ώρες. Μπορεί επίσης να αφορά ύπνο σε λάθος ώρες, ύπνο κακής ποιότητας ή ανεπαρκή χρόνο στα διαφορετικά στάδια του ύπνου.

Όταν ξαφνικά δεν υπάρχει πρωινό ξυπνητήρι, το σώμα έχει την ευκαιρία να ξεκουραστεί περισσότερο.

Γι’ αυτό και τις πρώτες ημέρες των διακοπών αρκετοί άνθρωποι μπορεί να κοιμούνται περισσότερο από το συνηθισμένο.

Δεν είναι απαραίτητα τεμπελιά.

Μπορεί απλώς να είναι ένα σώμα που ζητά περισσότερο χρόνο για ξεκούραση μετά από μια απαιτητική περίοδο.

Ο καλός ύπνος είναι πολύ περισσότερα από το να «μη νυστάζουμε»

Ο ύπνος δεν επηρεάζει μόνο το πόσο ξεκούραστοι αισθανόμαστε την επόμενη ημέρα.

Σύμφωνα με το CDC, ο επαρκής και ποιοτικός ύπνος συνδέεται με σημαντικά οφέλη για τη σωματική και ψυχική υγεία, επηρεάζοντας μεταξύ άλλων τη διάθεση, την προσοχή, τη μνήμη και τη συνολική ευεξία.

Γι’ αυτό και η διαφορά που αισθανόμαστε μετά από μερικές ημέρες καλύτερου ύπνου στις διακοπές μπορεί να είναι τόσο έντονη.

Δεν αλλάζει μόνο η ενέργειά μας.

Μπορεί να αλλάζει ο τρόπος που σκεφτόμαστε, η υπομονή μας, η διάθεσή μας και το πόσο «βαριά» μας φαίνεται η καθημερινότητα.

Γιατί όμως μερικοί κοιμούνται χειρότερα στις διακοπές;

Φυσικά, δεν συμβαίνει σε όλους το ίδιο.

Ένα άγνωστο δωμάτιο, διαφορετικό στρώμα, θόρυβος, υψηλή θερμοκρασία, περισσότερο αλκοόλ, αργά και βαριά γεύματα ή μεγάλες αλλαγές στο ωράριο μπορούν να κάνουν τον ύπνο χειρότερο.

Για κάποιους ανθρώπους χρειάζονται μία ή δύο νύχτες μέχρι να προσαρμοστούν στο νέο περιβάλλον.

Υπάρχει επίσης μια μικρή παγίδα: επειδή είμαστε σε διακοπές, μπορεί να αλλάξουμε τόσο πολύ το πρόγραμμά μας ώστε τελικά να απορρυθμίσουμε τον ύπνο μας.

Πολύ αργά βράδια, υπερβολικό αλκοόλ, βαριά γεύματα λίγο πριν τον ύπνο και συνεχόμενες αλλαγές ωραρίου δεν βοηθούν απαραίτητα, ακόμη κι αν δεν έχουμε ξυπνητήρι το επόμενο πρωί.

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι γιατί κοιμόμαστε καλύτερα στις διακοπές

Ίσως το πιο ενδιαφέρον ερώτημα είναι άλλο:

Γιατί χρειάζεται πολλές φορές να φύγουμε από την καθημερινότητά μας για να καταφέρουμε να κοιμηθούμε όπως πραγματικά έχουμε ανάγκη;

Αν στις διακοπές κοιμόμαστε βαθύτερα, ξυπνάμε πιο φυσικά, νιώθουμε λιγότερη ένταση και αποκοιμιόμαστε πιο εύκολα, τότε ίσως το σώμα μας προσπαθεί να μας πει κάτι.

Ότι ο ύπνος δεν εξαρτάται μόνο από το πόσες ώρες περνάμε στο κρεβάτι.

Εξαρτάται και από ολόκληρη τη ζωή που προηγείται πριν ξαπλώσουμε.

Από το πόσο φυσικό φως βλέπουμε.

Από το πόσο κινούμαστε.

Από το πόση πίεση κουβαλάμε.

Από το αν επιτρέπουμε στον εαυτό μας να σταματήσει.

Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο μάθημα που μπορούμε να πάρουμε μαζί μας επιστρέφοντας από τις διακοπές:

Δεν χρειαζόμαστε απαραίτητα ένα δωμάτιο με θέα στη θάλασσα για να κοιμηθούμε καλύτερα. Χρειαζόμαστε, όμως, μια καθημερινότητα που να αφήνει στο σώμα και στο μυαλό μας αρκετό χώρο για να ξεκουραστούν πραγματικά.