Γιατί τα παλιά κρητικά σπίτια είχαν πατητήρια δίπλα στην κατοικία

Τα πέτρινα πατητήρια που σώζονται ακόμη και ο τρόπος που χρησιμοποιούνταν

Σε παλιά σπίτια και αγροτικές εγκαταστάσεις της κρητικής υπαίθρου συναντά κανείς ακόμη κατασκευές που σήμερα μπορεί να μοιάζουν παράξενες: πέτρινες ή χτιστές δεξαμενές, συχνά κοντά σε αποθήκες, αυλές και χώρους κατοικίας.

Πολλές από αυτές ήταν πατητήρια ή ληνοί, χώροι δηλαδή που χρησιμοποιούνταν για την επεξεργασία των σταφυλιών και την παραγωγή του μούστου.

Η θέση τους δεν ήταν τυχαία. Σε μια εποχή όπου μεγάλο μέρος της παραγωγής γινόταν σε οικογενειακό επίπεδο, το κρασί δεν ήταν ένα προϊόν που ερχόταν από κάπου αλλού. Παραγόταν εκεί όπου ζούσε και εργαζόταν η οικογένεια.

Το αμπέλι έχει ιστορία χιλιάδων ετών στην Κρήτη

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Τέλος οι δυσκολίες για αυτά τα 3 ζώδια – Ποια αλλάζουν σελίδα φέτος το φθινόπωρο

Η σχέση της Κρήτης με το αμπέλι και το κρασί πηγαίνει πολύ πίσω στον χρόνο.

Αρχαιολογικά ευρήματα από τη μινωική περίοδο μαρτυρούν την καλλιέργεια αμπέλου και την παραγωγή κρασιού ήδη από την Εποχή του Χαλκού.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το μινωικό πατητήρι στον Βαθύπετρο, κοντά στις Αρχάνες, το οποίο συγκαταλέγεται στα σημαντικά ευρήματα που σχετίζονται με την αρχαία οινοπαραγωγή στην Κρήτη.

Πληροφορίες για τους αρχαιολογικούς χώρους και τα μνημεία του νησιού παρέχει το Υπουργείο Πολιτισμού.

Γιατί το πατητήρι βρισκόταν τόσο κοντά στο σπίτι

Η απάντηση βρίσκεται κυρίως στον τρόπο με τον οποίο ήταν οργανωμένη η αγροτική ζωή.

Σε πολλά νοικοκυριά, κατοικία, αποθήκες και χώροι παραγωγής αποτελούσαν ουσιαστικά ένα ενιαίο σύνολο.

Τα σταφύλια έπρεπε να μεταφερθούν μετά τον τρύγο και να επεξεργαστούν σχετικά γρήγορα. Ένα πατητήρι μέσα στην αυλή ή σε βοηθητικό χώρο δίπλα στο σπίτι έκανε τη διαδικασία πολύ ευκολότερη.

Παράλληλα, ο μούστος μπορούσε να μεταφερθεί άμεσα στα δοχεία όπου θα ακολουθούσε η ζύμωση.

Πώς λειτουργούσε το παραδοσιακό πατητήρι

Τα σταφύλια τοποθετούνταν μέσα στον χώρο του πατητηριού και συνθλίβονταν ώστε να απελευθερωθεί ο χυμός τους.

Ο μούστος συγκεντρωνόταν και μέσω κατάλληλης διαμόρφωσης ή ανοίγματος οδηγούνταν σε χαμηλότερο σημείο ή σε δοχείο συλλογής.

Οι ακριβείς κατασκευές και τεχνικές δεν ήταν ίδιες σε όλες τις περιοχές και σε όλες τις εποχές. Υπήρχαν απλές οικογενειακές εγκαταστάσεις αλλά και μεγαλύτερα συγκροτήματα παραγωγής.

Το κρασί ήταν μέρος της οικονομίας του σπιτιού

Για πολλές αγροτικές οικογένειες, η παραγωγή δεν περιοριζόταν αποκλειστικά στην κάλυψη των αναγκών του σπιτιού.

Το κρασί αποτελούσε προϊόν που μπορούσε να αποθηκευτεί, να προσφερθεί, να ανταλλαχθεί ή να πωληθεί.

Η αμπελουργική παράδοση της Κρήτης συνεχίζεται μέχρι σήμερα, με τον Wines of Crete να καταγράφει τη σύγχρονη οινική ταυτότητα του νησιού, τις γηγενείς ποικιλίες και την ιστορική σχέση της Κρήτης με την αμπελοκαλλιέργεια.

Ο τρύγος ήταν υπόθεση ολόκληρης της οικογένειας

Η διαδικασία δεν τελείωνε στο αμπέλι.

Μετά τη συγκομιδή ακολουθούσε η μεταφορά των σταφυλιών και η επεξεργασία τους. Συγγενείς και γείτονες συχνά συμμετείχαν στις αγροτικές εργασίες, μετατρέποντας τον τρύγο σε μια δραστηριότητα με έντονο κοινωνικό χαρακτήρα.

Το γεγονός ότι το πατητήρι βρισκόταν κοντά στο σπίτι έκανε την αυλή και τους βοηθητικούς χώρους μέρος ολόκληρης της διαδικασίας.

Δεν υπήρχε μόνο το κρασί

Ο μούστος μπορούσε να αξιοποιηθεί και με άλλους τρόπους.

Στην κρητική και γενικότερα στην ελληνική κουζίνα χρησιμοποιήθηκε για παρασκευές όπως η μουσταλευριά και το πετιμέζι, ενώ τα υπολείμματα της οινοποίησης μπορούσαν επίσης να αξιοποιηθούν.

Έτσι, η επεξεργασία των σταφυλιών αποτελούσε έναν ολόκληρο κύκλο παραγωγής και όχι απλώς το πρώτο βήμα για ένα ποτήρι κρασί.

Τα πατητήρια που έμειναν πίσω

Με την εξέλιξη της οινοποίησης, τα σύγχρονα πιεστήρια και τα οργανωμένα οινοποιεία αντικατέστησαν σε μεγάλο βαθμό αυτές τις μικρές οικογενειακές εγκαταστάσεις.

Πολλά παλιά πατητήρια εγκαταλείφθηκαν, άλλα καλύφθηκαν κατά τις ανακαινίσεις και κάποια διατηρούνται ακόμη σε παλιές κατοικίες και αγροτικά κτίσματα.

Σήμερα δεν μας δείχνουν μόνο πώς παραγόταν κάποτε το κρασί.

Μας θυμίζουν μια εποχή κατά την οποία το σπίτι στην κρητική ύπαιθρο δεν ήταν αποκλειστικά χώρος κατοικίας. Ήταν ταυτόχρονα αποθήκη, εργαστήριο και κέντρο μιας μικρής οικογενειακής παραγωγής που ακολουθούσε τον κύκλο των εποχών.