Γιατί τα παλιά σπίτια της Κρήτης είναι χτισμένα έτσι

Η παραδοσιακή κρητική κατοικία είχε τη δική της λογική

Μια βόλτα σε ένα παλιό χωριό της Κρήτης αρκεί για να παρατηρήσει κανείς ότι πολλά από τα παλαιότερα σπίτια έχουν κοινά χαρακτηριστικά.

Πέτρα, χοντροί τοίχοι, σχετικά μικρά παράθυρα, ξύλινα στοιχεία και αυλές που συχνά βρίσκονται προστατευμένες στο εσωτερικό της κατοικίας.

Τίποτα από αυτά δεν προέκυψε τυχαία. Η παραδοσιακή αρχιτεκτονική του νησιού διαμορφώθηκε από το κλίμα, τα διαθέσιμα υλικά, τις ανάγκες της αγροτικής ζωής αλλά και τις κοινωνικές συνθήκες κάθε εποχής.

Η πέτρα που βρισκόταν δίπλα τους

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Ζώδια σήμερα 9 Οκτωβρίου: Τα 3 ζώδια που πρέπει να προσέξουν μια σημαντική συζήτηση

Οι παλιοί κάτοικοι χρησιμοποιούσαν σε μεγάλο βαθμό ό,τι μπορούσε να τους προσφέρει ο ίδιος ο τόπος.

Η πέτρα αποτέλεσε έτσι ένα από τα βασικότερα οικοδομικά υλικά της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής της Κρήτης. Μαζί με το ξύλο και άλλα τοπικά υλικά επέτρεπε την κατασκευή κατοικιών χωρίς την ανάγκη μεταφοράς πρώτων υλών από μεγάλες αποστάσεις.

Χαρακτηριστικά δείγματα αυτής της αρχιτεκτονικής μπορεί κανείς να συναντήσει μέχρι σήμερα σε πολλούς παραδοσιακούς οικισμούς της Κρήτης.

Γιατί οι τοίχοι ήταν τόσο χοντροί

Οι μεγάλου πάχους πέτρινοι τοίχοι είχαν και πρακτική αξία.

Η μεγάλη θερμική μάζα της πέτρας βοηθά ένα κτίριο να αντιδρά πιο αργά στις μεταβολές της εξωτερικής θερμοκρασίας. Έτσι, σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά της κατασκευής, το εσωτερικό μπορούσε να παραμένει πιο προστατευμένο από τις έντονες μεταβολές ζέστης και κρύου.

Πολύ πριν εμφανιστούν τα κλιματιστικά και τα σύγχρονα συστήματα θέρμανσης, η ίδια η κατασκευή του σπιτιού αποτελούσε μέρος της προσαρμογής στις συνθήκες του τόπου.

Τα μικρά παράθυρα είχαν λόγο ύπαρξης

Σε αρκετές παλιές κατοικίες τα ανοίγματα μοιάζουν μικρά σε σχέση με εκείνα των σύγχρονων σπιτιών.

Τα μικρότερα ανοίγματα περιόριζαν την άμεση έκθεση του εσωτερικού χώρου στον δυνατό καλοκαιρινό ήλιο και παράλληλα μείωναν την έκθεση στον αέρα και στο κρύο κατά τους χειμερινούς μήνες.

Η θέση τους, όπως και ο προσανατολισμός του ίδιου του κτιρίου, μπορούσαν να προσαρμόζονται στις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε περιοχής.

Άλλες ανάγκες είχε άλλωστε ένα σπίτι σε ένα ορεινό χωριό του Ψηλορείτη και διαφορετικές ένα σπίτι κοντά στη θάλασσα.

Η αυλή ήταν κομμάτι του σπιτιού

Η αυλή της παραδοσιακής κατοικίας δεν λειτουργούσε απλώς ως χώρος διακόσμησης.

Ήταν ένας πραγματικός χώρος καθημερινής ζωής.

Εκεί μπορούσαν να πραγματοποιούνται δουλειές του νοικοκυριού, να συγκεντρώνεται η οικογένεια και να βρίσκουν θέση αντικείμενα και δραστηριότητες που συνδέονταν με την αγροτική ζωή.

Σε αρκετές περιπτώσεις η αυλή περιβαλλόταν από τους χώρους της κατοικίας ή προστατευόταν από ψηλούς τοίχους, δημιουργώντας έναν πιο απομονωμένο χώρο από τον δρόμο.

Το σπίτι μεγάλωνε μαζί με την οικογένεια

Ένα ακόμη ενδιαφέρον χαρακτηριστικό αρκετών παραδοσιακών κατοικιών ήταν ότι δεν κατασκευάζονταν απαραίτητα εξαρχής στη μορφή που απέκτησαν αργότερα.

Οι ανάγκες μιας οικογένειας άλλαζαν και μαζί τους μπορούσε να αλλάξει και το σπίτι.

Ένας νέος χώρος μπορούσε να προστεθεί δίπλα ή πάνω από τον προηγούμενο, δημιουργώντας σταδιακά ένα σύνολο διαφορετικό από τη συμμετρική εικόνα που έχουμε συνηθίσει στις νεότερες οικοδομές.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους που στα παλιά χωριά συναντάμε σπίτια με μικρές σκάλες, διαφορετικά επίπεδα, περάσματα και δωμάτια που μοιάζουν να έχουν προστεθεί το ένα μετά το άλλο.

Όταν άνθρωποι και ζώα μοιράζονταν την ίδια στέγη

Η κατοικία στην αγροτική Κρήτη έπρεπε να εξυπηρετεί πολύ περισσότερες ανάγκες από ένα σημερινό σπίτι.

Σε αρκετές περιπτώσεις οι βοηθητικοί χώροι για ζώα, εργαλεία και αγροτικά προϊόντα αποτελούσαν μέρος του ίδιου κτιριακού συνόλου.

Το ισόγειο μπορούσε να χρησιμοποιείται για αποθήκευση ή για τα ζώα, ενώ οι χώροι κατοικίας αναπτύσσονταν σε διαφορετικό επίπεδο.

Το σπίτι ήταν ταυτόχρονα κατοικία, αποθήκη και χώρος εργασίας.

Μια αρχιτεκτονική φτιαγμένη για τον τόπο της

Τα παλιά κρητικά σπίτια μπορεί σήμερα να μοιάζουν γραφικά, όμως δημιουργήθηκαν πρωτίστως για να είναι λειτουργικά.

Οι άνθρωποι έχτιζαν με τα υλικά που είχαν γύρω τους και προσπαθούσαν να προσαρμόσουν την κατοικία τους στο κλίμα, στο έδαφος και στην καθημερινότητά τους.

Γι’ αυτό και η παραδοσιακή αρχιτεκτονική διαφέρει από περιοχή σε περιοχή και αποτελεί μέρος της πολιτιστικής φυσιογνωμίας του νησιού.

Πολλά από αυτά τα κτίσματα και τους οικισμούς επιχειρεί σήμερα να προστατεύσει η πολιτεία μέσα από τον χαρακτηρισμό παραδοσιακών οικισμών και διατηρητέων κτιρίων.

Κοιτάζοντας λοιπόν ένα μικρό παράθυρο, έναν χοντρό πέτρινο τοίχο ή μια παλιά εσωτερική αυλή, δεν βλέπουμε απλώς μια διαφορετική αισθητική.

Βλέπουμε τον τρόπο με τον οποίο ολόκληρες γενιές Κρητικών έμαθαν να χτίζουν προσαρμοζόμενες στον ίδιο τον τόπο τους.