Το Περιφερειακό Παρατηρητήριο Κοινωνικής Ενταξης αξιοποιεί υποδειγματικά πόρους που προέρχονται από το ΕΣΠΑ της τρέχουσας περιόδου 2021-2027

Το γεγονός ότι η Κρήτη, με βάση τα μέχρι σήμερα στοιχεία, αναδεικνύεται πρωταθλήτρια στην είσπραξη των παράτυπων ευρωπαϊκών ενισχύσεων στη γεωργία και την κτηνοτροφία μέσω του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν σημαίνει ότι αποτελεί και το εν γένει αρνητικό παράδειγμα για την αξιοποίηση των πόρων από τα ευρωπαϊκά ταμεία.

Το Παρατηρητήριο Συνοχής της «Εφ.Συν.» είχε την ευκαιρία να επισκεφτεί την Κρήτη και να διαπιστώσει ότι οι πόροι για την Κοινωνική Συνοχή που προέρχονται από το ΕΣΠΑ της τρέχουσας περιόδου 2021-2027 πιάνουν τόπο σε αρκετά επίπεδα δράσεων. Κι ένα από αυτά που αξιοποιείται με υποδειγματικό τρόπο και από τους κοινωνικούς φορείς της περιφέρειας είναι το Περιφερειακό Παρατηρητήριο Κοινωνικής Ενταξης.

Οι μελέτες του Παρατηρητηρίου μπορούν να φωτίσουν τα μεγάλα ερωτήματα που προκαλούν τα εκτεταμένα φαινόμενα διαφθοράς και διασπάθισης δημόσιου χρήματος και να συμβάλουν στην αποκωδικοποίηση χαρακτηριστικών μιας περιφέρειας που αποτελεί τη συμπυκνωμένη μικρογραφία της ελληνικής οικονομίας, με έντονα υπηρεσιοκεντρικά χαρακτηριστικά.

Μελέτη του ΙΝΕ ΓΣΕΕ που παρουσίασε προ ημερών στο Ηράκλειο ο καθηγητής του ΕΚΠΑ, Γ. Αργείτης, αποτύπωσε ότι ο τριτογενής τομέας της Κρήτης –δηλαδή κυρίως οι υπηρεσίες και ο τουρισμός– συγκεντρώνει περίπου το 77% της συνολικής προστιθέμενης αξίας της περιφέρειας.

Ωστόσο ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της παραμένει και η υψηλή –σε σχέση με τον μέσο όρο– συμμετοχή του πρωτογενούς τομέα, της γεωργίας και της κτηνοτροφίας, καθώς συμμετέχει με 9%, δηλαδή με ποσοστό υπερδιπλάσιο από αυτό που ισχύει για το σύνολο της χώρας που είναι περίπου στο 4%. Το πιο αδύναμο στοιχείο της Περιφέρειας Κρήτης είναι ο δευτερογενής τομέας. Δηλαδή μια αδύναμη βιομηχανική βάση η οποία διαμορφώνεται στο 14%, χαμηλότερα από το 19% που είναι ο μέσος εθνικός όρος.

Πρακτικά η Περιφέρεια Κρήτης χαρακτηρίζεται από ένα μοντέλο διπλής εξάρτησης. Εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από τον τουρισμό και από τον πρωτογενή τομέα, ενώ οι νομοί της ακολουθούν διαφορετικές τροχιές στην εθνική κατάταξη, με το Λασίθι να εμφανίζει εντυπωσιακή άνοδο και τους άλλους τρεις νομούς να καταγράφουν μείωση των εισοδημάτων.

Ειδικότερα, ο νομός Λασιθίου αναρριχήθηκε θεαματικά – από τη 12η θέση το 2009 στην 6η θέση το 2022. Ο νομός Χανίων υποχώρησε από τη 13η στη 16η θέση, ενώ ο νομός Ηρακλείου έπεσε από τη 15η στην 21η θέση, αντανακλώντας τη σημαντική μείωση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ του. Επίσης, ο Ν. Ρεθύμνης ανέβηκε από την 22η στην 20ή θέση.

Οι ανισότητες

Ωστόσο μια άλλη μελέτη που χρηματοδοτήθηκε από το ΕΣΠΑ και έγινε για λογαριασμό του Περιφερειακού Παρατηρητηρίου Κρήτης (Χρ. Παπαθεοδώρου – επιστημονικός υπεύθυνος, Ιωάννης Ζαϊμάκης – καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης, Ζώης-Γεράσιμος Κατσιμίγας – δρ του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του ΕΚΠΑ και Βλάσης Μισσός – ερευνητής του ΚΕΠΕ), διερευνώντας εισόδημα και συνθήκες διαβίωσης των νοικοκυριών στην Κρήτη, διείσδυσε βαθύτερα σε ό,τι αφορά την εισοδηματική ανισότητα και τη διαγενεακή κινητικότητα.

Η ανάλυση έδειξε ότι η Κρήτη παρουσιάζει διαχρονικά χαμηλότερα επίπεδα εισοδηματικής ανισότητας σε σύγκριση με την Ελλάδα, ανεξάρτητα από τον στατιστικό δείκτη που χρησιμοποιείται. Ωστόσο η δυναμική αυτή διακόπηκε μετά το 2019-2020.

Στην Κρήτη, η εικόνα επιδεινώνεται απότομα το 2020, αντανακλώντας την ιδιαίτερη ευαλωτότητα μιας οικονομίας που βασίζεται σε εποχικούς κλάδους, με το χαμηλότερο εισοδηματικό τμήμα να πλήττεται δυσανάλογα. Περαιτέρω, η Κρήτη φαίνεται να επηρεάζεται εντονότερα από διακυμάνσεις στην οικονομική δραστηριότητα. Η μεγαλύτερη διασπορά των δεικτών ανισότητας μεταξύ των ετών καταδεικνύει την επίδραση της εποχικότητας και τον αυξημένο αντίκτυπο εξωγενών διαταραχών, όπως η πανδημία.

Στο Ηράκλειο, όπου η διανομή του εισοδήματος που προέρχεται από την αγορά είναι ιδιαίτερα άνιση, οι κοινωνικές μεταβιβάσεις σε χρήμα παρουσιάζουν την ασθενέστερη αναδιανεμητική επίδραση, με αποτέλεσμα τη διεύρυνση του χάσματος σε σχέση με τις υπόλοιπες περιφερειακές ενότητες ως προς την εισοδηματική ανισότητα.

Αντιθέτως, στο Λασίθι, η συμβολή του συστήματος κοινωνικής προστασίας στη μείωση της ανισότητας κρίνεται σημαντική, καθώς τόσο οι συντάξεις όσο και οι λοιπές κοινωνικές μεταβιβάσεις εμφανίζουν τη μεγαλύτερη αναδιανεμητική επίδραση μεταξύ των περιφερειακών ενοτήτων.

Μάλιστα, το μεγαλύτερο μέρος της ανισότητας οφείλεται κυρίως στη διασπορά των εισοδημάτων εντός της κάθε πληθυσμιακής ομάδας και όχι στις εισοδηματικές διαφορές μεταξύ αυτών.

Εκπαίδευση και επαγγελματική κινητικότητα

Το Παρατηρητήριο της Κρήτης καταδεικνύει ότι τα παιδιά γονέων χαμηλής εκπαίδευσης παραμένουν συχνότερα σε χαμηλά εκπαιδευτικά επίπεδα (34,5% στην Κρήτη έναντι 27,4% στην Ελλάδα) και φτάνουν δυσκολότερα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση (14,8% στην Κρήτη έναντι 21,8% στην Ελλάδα), ενώ για τους απογόνους γονέων υψηλής εκπαίδευσης η αναπαραγωγή του υψηλού επιπέδου (69,6%) είναι εντονότερη σε σχέση με τον εθνικό μέσο όρο (66,5%). Ως προς την επαγγελματική δραστηριότητα, τα ευρήματα κατέδειξαν ακόμη πιο άκαμπτη διαγενεακή δομή. Στο σύνολο της χώρας, οι επαγγελματικές κατηγορίες των γονέων τείνουν σε μεγάλο βαθμό να αναπαράγονται στις επόμενες γενιές, με περιορισμένες μετακινήσεις προς επαγγέλματα υψηλής ειδίκευσης για τους απογόνους γονέων σε χειρωνακτικές (22,3%) ή χαμηλής ειδίκευσης θέσεις (36,4%). Ακόμη και όταν επιτυγχάνεται κάποια ανοδική εκπαιδευτική κινητικότητα, αυτή δεν μεταφράζεται πάντοτε σε αντίστοιχη βελτίωση της επαγγελματικής θέσης.

efsyn.gr

#ΟΠΕΚΕΠΕ