Η χριστουγεννιάτικη εκεχειρία του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου: Η στιγμή που σταμάτησε ο πόλεμος

Η χριστουγεννιάτικη εκεχειρία του 1914 μπορεί να μην άλλαξε τελικά την πορεία του πολέμου, αλλά όπως λέει ο ιστορικός Dan Snow το γεγονός ότι συνέβη είναι θαυμαστό

Κατά τη διάρκεια του ζοφερού χειμώνα του 1914, μέσα στη λάσπη, το αίμα και το χάος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, μια σειρά από εκεχειρίες εμφανίστηκαν αυθόρμητα κατά μήκος του Δυτικού Μετώπου. Τη δεκαετία του 1960 το BBC μίλησε με μερικούς από τους άνδρες που, εκείνη την περίοδο των Χριστουγέννων, αποφάσισαν να καταθέσουν τα όπλα.

Την παραμονή των Χριστουγέννων του 1914, ο τυφεκιοφόρος Graham Williams, της 5ης Ταξιαρχίας Τυφεκιοφόρων του Λονδίνου, βρισκόταν σε σκοπιά και κοιτούσε με αγωνία τα γερμανικά χαρακώματα. Είχε ήδη υπομείνει μήνες από τη βάναυση βία, την αιματοχυσία και την καταστροφή που θα χαρακτήριζαν τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν συνέβη κάτι αξιοσημείωτο.

«Ξαφνικά, φώτα εμφανίστηκαν κατά μήκος του γερμανικού χαρακώματος. Και σκέφτηκα ότι αυτό είναι ένα περίεργο πράγμα. Και τότε οι Γερμανοί άρχισαν να τραγουδούν το ‘Stille Nacht, heilige Nacht’. Και ξύπνησα, και όλοι οι σκοποί έκαναν το ίδιο πράγμα, όλοι ξύπνησαν τους άλλους ανθρώπους για να έρθουν και να δουν αυτό και τι στο καλό συμβαίνει», θυμήθηκε, στη ραδιοφωνική εκπομπή του BBC Witness History.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Φαρμακευτική Σχολή στο Ηράκλειο; Η συζήτηση που ανοίγει νέες προοπτικές για το νησί

Οι φωνές μεταφέρθηκαν στην ερημιά της no man’s land, με γνωστά τραγούδια που γεφύρωναν το φράγμα της γλώσσας, μια μουσική υπενθύμιση της κοινής ανθρωπιάς. «Τελείωσαν τα κάλαντά τους και εμείς τους χειροκροτήσαμε και σκεφτήκαμε ότι έπρεπε να ανταποδώσουμε με κάποιον τρόπο. Έτσι, απαντήσαμε με το The First Noel».

Είναι δύσκολο να προσδιορίσει κανείς την ακριβή προέλευση της χριστουγεννιάτικης εκεχειρίας του 1914. Φάνηκε να προκύπτει αυθόρμητα σε πολλές τοποθεσίες κατά μήκος του Δυτικού Μετώπου. Δεν υπήρξε μια ενιαία χριστουγεννιάτικη εκεχειρία, αλλά μάλλον πολλά τοπικά γεγονότα. Για ορισμένους στρατιώτες στα χαρακώματα, διήρκεσε μερικές ώρες, σε ορισμένες περιοχές μέχρι την Boxing Day και ακόμη και σε μεμονωμένους θύλακες μέχρι την Πρωτοχρονιά. Ενώ σε ορισμένα τμήματα του Δυτικού Μετώπου, δεν συνέβη καθόλου. Περίπου 77 Βρετανοί στρατιώτες εξακολουθούσαν να σκοτώνονται στις μάχες την ημέρα των Χριστουγέννων του 1914.

Για τον συνταγματάρχη Scott Shepherd, τότε κατώτερο αξιωματικό, που πολεμούσε κοντά στην πόλη Armentières στη βόρεια Γαλλία, φάνηκε να αρχίζει σχεδόν τυχαία. Την αυγή του πρωινού των Χριστουγέννων, η no man’s land καλύφθηκε από μια βαριά ομίχλη. «Η ομίχλη ήταν τόσο πυκνή που δεν μπορούσες να δεις το χέρι σου μπροστά σου», θυμήθηκε.

Αποφασίστηκε να εκμεταλλευτούν την κάλυψη που παρείχε ο καιρός για να επισκευάσουν τα ετοιμόρροπα χαρακώματα. Καθώς όμως οι στρατιώτες εργάζονταν γεμίζοντας σάκους άμμου και προσπαθώντας να αποκαταστήσουν το στηθαίο του χαρακώματος, η ομίχλη άρχισε ξαφνικά να διαλύεται.

«Απομακρύνθηκε εκπληκτικά γρήγορα. Και κατά μήκος αυτής της γραμμής μπορέσαμε ξαφνικά να δούμε τους Γερμανούς να κάνουν ακριβώς το ίδιο πράγμα, όλοι έξω στην ύπαιθρο. Και απλώς κοιταζόμασταν μεταξύ μας για κάποιο χρονικό διάστημα και στη συνέχεια ένας ή δύο στρατιώτες πήγαν προς το μέρος τους. Συναντήθηκαν, έδωσαν τα χέρια, αντάλλαξαν τσιγάρα. Μίλησαν. Ο πόλεμος, για εκείνη τη στιγμή, σταμάτησε».

Ο στρατηγός Walter Congreve, ο οποίος ηγήθηκε της ταξιαρχίας Rifles, έγραψε στη σύζυγό του την ημέρα των Χριστουγέννων, περιγράφοντας την κατάπαυση του πυρός ως «μια εξαιρετική κατάσταση πραγμάτων». Επειδή τα χαρακώματα ήταν τόσο κοντά, οι στρατιώτες μπορούσαν να φωνάζουν χαιρετισμούς ο ένας στον άλλο, ξεκινώντας συζητήσεις. «Ένας Γερμανός φώναξε ότι ήθελαν ανακωχή για μια μέρα», έγραψε ο στρατηγός. «Πολύ προσεκτικά ένας από τους άνδρες μας σηκώθηκε πάνω από το στηθαίο και είδε έναν Γερμανό να κάνει το ίδιο. Βγήκαν και οι δύο, μετά κι άλλοι… περπατούσαν όλη μέρα μαζί δίνοντας ο ένας στον άλλο πούρα και τραγουδώντας τραγούδια».

Οι εκεχειρίες επέτρεψαν στους στρατιώτες να ανασύρουν τους νεκρούς τους από τη νεκρή ζώνη και να θάψουν κανονικά τους πεσόντες συντρόφους τους. Άνδρες που λίγες ώρες νωρίτερα προσπαθούσαν να αλληλοσκοτωθούν αντάλλασσαν τσιγάρα, τρόφιμα και αναμνηστικά από την πατρίδα τους. Υπάρχουν αναφορές ακόμη και για αυτοσχέδια παιχνίδια ποδοσφαίρου, με στρατιώτες που έπαιζαν κλωτσιές στον άγονο χώρο μεταξύ των αντίπαλων χαρακωμάτων. Ο συνταγματάρχης Johannes Niemann, ανθυπολοχαγός του 33ου Σαξονικού Συντάγματος, ήταν ένας από τους στρατιώτες που έλαβαν μέρος.

«Ξαφνικά ήρθε ένας Tommy με μια μπάλα ποδοσφαίρου… Και τότε άρχισε ένας ποδοσφαιρικός αγώνας .Σημαδέψαμε τα γκολ μας με τα καπέλα μας. Το ίδιο έκανε και ο Tommy. Και κλωτσήσαμε πολύ. Και μετά, τελικά, οι Γερμανοί κέρδισαν τον ποδοσφαιρικό αγώνα με 3-2».

Ο πόλεμος συνεχίζεται

Τίποτα σαν αυτή την ανακωχή δεν θα συνέβαινε ξανά κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Οι στρατιωτικοί ηγέτες, οι οποίοι είχαν αιφνιδιαστεί από τις εκεχειρίες και την απροσδόκητη συντροφικότητα που άνθισε κατά τη διάρκειά τους, φοβήθηκαν ότι θα διαβρώσουν τη διάθεση των στρατευμάτων τους να πολεμήσουν και θα υπονομεύσουν την πολεμική προσπάθεια.

Και στις δύο πλευρές εκδόθηκαν διαταγές να σταματήσει η «αδελφοποίηση με τον εχθρό» με απειλές για στρατοδικείο. Οι αξιωματικοί διατάχθηκαν να ανοίξουν πυρ κατά των εχθρικών στρατιωτών που πλησίαζαν το χαράκωμα και σταδιακά άρχισαν να ακούγονται και πάλι πυροβολισμοί κατά μήκος της γραμμής. Ο πόλεμος επανήλθε στη βιαιότητά του και καθώς η αδυσώπητη φρίκη του κλιμακώθηκε, η πικρία μεταξύ των αντιμαχόμενων εθνών βάθυνε. Τα επόμενα Χριστούγεννα, τα πυρά των πολυβόλων προγραμματίστηκαν σκόπιμα ώστε να πνίξουν κάθε ήχο από τα κάλαντα, για να μην ξανασυμβούν αυθόρμητες ανακωχές.

Η χριστουγεννιάτικη εκεχειρία του 1914 μπορεί να μην άλλαξε τελικά την πορεία του πολέμου, αλλά όπως λέει ο ιστορικός Dan Snow στο podcast Voices of the First World War του BBC, το γεγονός ότι συνέβη είναι θαυμαστό. «Η εκεχειρία ήταν μια σύντομη βασανιστική λάμψη ατομικής ανθρωπιάς, σε έναν πόλεμο γραφειοκρατίας, μηχανών και εκρηκτικών».

Και είχε βαθιά επίδραση στους άνδρες, όπως ο συνταγματάρχης Scott Shepherd, που την έζησαν. Για μια σύντομη στιγμή, οι στρατιώτες από τις διαφορετικές πλευρές είδαν ο ένας τον άλλον ως πατέρες, αδέρφια και γιους που απλά λαχταρούσαν να γυρίσουν σπίτι και να επιστρέψουν στους αγαπημένους τους, παρά ως απρόσωπους εχθρούς που έπρεπε να σκοτωθούν.

«Αρκετοί από αυτούς μιλούσαν αγγλικά. Μάλλον εξέφρασαν την αντιπάθειά τους… για ολόκληρο τον πόλεμο στην πραγματικότητα. Δεν ήταν καθόλου επιθετικοί. Κάποιοι από αυτούς είπαν ότι είχαν πάει στο Λονδίνο, είχαν πάει στην Αγγλία, στην πραγματικότητα έδωσαν κάθε ένδειξη ότι χάρηκαν που μας συνάντησαν», είπε.

Πηγή: ertnews.gr