Η εύθραστη συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν δεν τελειώνει την κρίση και τις εντάσεις – Ποιος κερδίζει πραγματικά;

Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν το μεγαλύτερο διαπραγματευτικό όπλο του Ιράν – Η διαφωνία για τα «τέλη διέλευσης»

Η συμφωνία – πλαίσιο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν έχει ήδη επιτευχθεί, ωστόσο η πραγματική δοκιμασία αρχίζει τώρα, καθώς οι δύο πλευρές εισέρχονται στη δυσκολότερη φάση των τεχνικών διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Παρά τη συμφωνία, οι εντάσεις δεν αναμένεται να εκλείψουν, ενώ περιστασιακά επεισόδια και διαφωνίες στην εφαρμογή των όρων θεωρούνται σχεδόν αναπόφευκτα, εκτίμησε μιλώντας στο ραδιόφωνο του Cretaone 102,3 ο διεθνολόγος Θεόδωρος Τσίκας.

Ο κ. Τσίκας, μιλώντας στην εκπομπή Newsroom και στον Γιάννη Ραψομανίκη, υπενθύμισε ότι ήδη από προηγούμενη παρέμβασή του είχε προβλέψει πως μέχρι τις αρχές Ιουλίου θα είχε ολοκληρωθεί η πρώτη φάση της συμφωνίας, κάτι που όπως σημείωσε, έχει ήδη συμβεί με την υπογραφή ενός μνημονίου κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Όπως εξήγησε o κ. Τσίκας, το μνημόνιο σηματοδοτεί την έναρξη νέων, πολύ πιο απαιτητικών διαπραγματεύσεων που επικεντρώνονται κυρίως στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Εσπευσμένα στο νοσοκομείο ο Γρηγόρης Αρναούτογλου – «Είναι το πιο επώδυνο πράγμα που έχω βιώσει»

Υπογράμμισε μάλιστα ότι αρκετές διατυπώσεις της συμφωνίας παραμένουν σκόπιμα ασαφείς, καθώς πολλές φορές η «δημιουργική ασάφεια», όπως είπε, διευκολύνει την επίτευξη μιας συμφωνίας μεταξύ πλευρών με εκ διαμέτρου αντίθετους στόχους.

Διαφορετικές επιδιώξεις, κοινή ανάγκη αποκλιμάκωσης

Σύμφωνα με τον διεθνολόγο, οι στρατηγικοί στόχοι των δύο χωρών παραμένουν διαφορετικοί. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι αμερικανικές επιδιώξεις και από την άλλη το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν, γεγονός που προμηνύει δύσκολη συνέχεια στις συνομιλίες.

Παρόλα αυτά, όπως επισήμανε, οι εσωτερικές πιέσεις οδήγησαν και τις δύο κυβερνήσεις στην αναζήτηση συμβιβασμού.

Για το Ιράν ανέφερε ότι έχει δεχθεί σημαντικό πλήγμα στη στρατιωτική του μηχανή, αντιμετωπίζει σοβαρά οικονομικά προβλήματα, υψηλό πληθωρισμό, λουκέτα επιχειρήσεων, ανεργία και επανεμφάνιση κοινωνικής δυσαρέσκειας.

Στις ΗΠΑ, αντίστοιχα, ο πόλεμος δεν απολαμβάνει ευρείας λαϊκής υποστήριξης, ενώ όπως τόνισε, οι χειρισμοί του Ντόναλντ Τραμπ συγκεντρώνουν τη χαμηλότερη ίσως αποδοχή που είχε ποτέ Αμερικανός πρόεδρος σε περίοδο πολέμου. Παράλληλα, η Ουάσιγκτον εισέρχεται σε προεκλογική περίοδο ενόψει των εκλογών για Βουλή και Γερουσία τον Νοέμβριο.

Ο Θεόδωρος Τσίκας πρόσθεσε ακόμη ότι και οι δύο πλευρές έχουν καταναλώσει σημαντικό μέρος των στρατιωτικών τους αποθεμάτων, γεγονός που επίσης λειτουργεί αποτρεπτικά για μια νέα γενικευμένη σύγκρουση.

Για τον λόγο αυτό εκτίμησε ότι, παρά τις κατά καιρούς εντάσεις, ούτε η αμερικανική ούτε η ιρανική ηγεσία επιθυμούν την επιστροφή σε πολεμική αναμέτρηση αντίστοιχη με εκείνη των τελευταίων τριών μηνών.

Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν το μεγαλύτερο διαπραγματευτικό όπλο του Ιράν

Ο διεθνολόγος θεωρεί ότι σημαντικότερη πηγή προστριβών θα συνεχίσουν να αποτελούν τα Στενά του Ορμούζ. Όπως εξήγησε, οι Ηνωμένες Πολιτείες υποστηρίζουν την πλήρη αποκατάσταση του καθεστώτος ελεύθερης ναυσιπλοΐας, όπως προβλέπει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας για τα διεθνή στενά.

Αντίθετα, το Ιράν αντιλαμβάνεται ότι ο έλεγχος των Στενών αποτελεί πολύ ισχυρότερο διαπραγματευτικό χαρτί από οποιοδήποτε άλλο στρατιωτικό μέσο διαθέτει και επιδιώκει να διατηρήσει αυξημένο ρόλο στη διέλευση των πλοίων.

Σύμφωνα με τον κ. Τσίκα, η πρόσφατη ένταση προέκυψε ακριβώς από διαφορετικές ερμηνείες της συμφωνίας. Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι δεν θα επιβάλει οικονομικές επιβαρύνσεις για όσο διαρκούν οι διαπραγματεύσεις, ζητεί όμως από τα διερχόμενα πλοία να την ενημερώνουν εκ των προτέρων, να λαμβάνουν άδεια και να ακολουθούν διαδρομές που θα υποδεικνύουν οι ιρανικές αρχές.

Οι ΗΠΑ θεωρούν ότι κάτι τέτοιο παραβιάζει την αρχή της ελεύθερης ναυσιπλοΐας

Ο διεθνολόγος περιέγραψε ότι πρόσφατα ιρανικές δυνάμεις παρενόχλησαν εμπορικά πλοία που επιχείρησαν να διέλθουν, με αποτέλεσμα αμερικανικά πλήγματα σε αποθήκες πυραύλων του Ιράν, ακολουθούμενα από ανταποδοτικές κινήσεις, πριν οι δύο πλευρές συμφωνήσουν να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με τη διαμεσολάβηση του Πακιστάν και συνέχιση των συνομιλιών στο Κατάρ.

Η διαφωνία για τα «τέλη διέλευσης»

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στο ζήτημα των οικονομικών επιβαρύνσεων στα Στενά του Ορμούζ. Όπως σημείωσε, το Δίκαιο της Θάλασσας απαγορεύει την επιβολή διοδίων για τη διέλευση από διεθνή στενά. Ωστόσο, επιτρέπει την παροχή επί πληρωμή υπηρεσιών, όπως πλοηγοί, περιβαλλοντικές υπηρεσίες, εφοδιασμός ή ελλιμενισμός.

Σύμφωνα με τον κ. Τσίκα, το Ιράν επιχειρεί να κινηθεί σε αυτή τη «γκρίζα ζώνη», κάνοντας λόγο για τέλη που συνδέονται με υπηρεσίες και όχι με τη διέλευση καθαυτή, ενώ παράλληλα αφήνει να εννοηθεί ότι βρίσκονται σε εξέλιξη συνεννοήσεις με το Ομάν για τη διαχείριση των Στενών.

Όπως σημείωσε, όλα αυτά δημιουργούν ερμηνευτικές διαφορές που δύσκολα θα επιλυθούν άμεσα.

Κανένας απόλυτος νικητής

Απαντώντας στο ερώτημα ποιος τελικά βγαίνει κερδισμένος από τη σύγκρουση, ο Θεόδωρος Τσίκας υποστήριξε ότι η απάντηση εξαρτάται από το κριτήριο που χρησιμοποιεί κανείς.

Όπως ανέφερε, το Ιράν υπέστη σαφή στρατιωτική ήττα, έχοντας χάσει σημαντικό μέρος των βαλλιστικών πυραύλων του, στρατιωτικές υποδομές και οικονομικές δυνατότητες.

Ωστόσο, το ίδιο το καθεστώς επιβίωσε. Επομένως, εάν κριτήριο αποτελεί η διατήρηση της εξουσίας, τότε η Τεχεράνη δεν μπορεί να θεωρηθεί ηττημένη.

Από την άλλη πλευρά, οι Ηνωμένες Πολιτείες απέδειξαν την κυριαρχία τους στην περιοχή και την ικανότητά τους να επιβάλουν στρατιωτική πίεση, ακόμη και μέσω ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών.

Παράλληλα όμως, όπως εξήγησε, το μνημόνιο κατανόησης προσφέρει διαφορετικά οφέλη στις δύο πλευρές.

Το Ιράν αποκομίζει άμεσα πρακτικά κέρδη, καθώς προβλέπεται σταδιακή άρση περιορισμών στις εξαγωγές πετρελαίου, γεγονός που αναμένεται να ενισχύσει σημαντικά τα κρατικά του έσοδα.

Οι ΗΠΑ, αντίθετα, προσδοκούν κυρίως μελλοντικά οφέλη, μέσα από μια συμφωνία που θα περιορίζει και θα ελέγχει αποτελεσματικά το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.

Η πολιτική διάσταση για τον Ντόναλντ Τραμπ

Ο κ. Τσίκας εκτίμησε ότι ο Ντόναλντ Τραμπ θα επιχειρήσει να αξιοποιήσει πολιτικά τη στρατιωτική επιτυχία των ΗΠΑ, προβάλλοντας την ισχύ των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων.

Ταυτόχρονα όμως, θεωρεί ότι θα επιδιώξει να αφήσει να περάσει χρόνος ώστε να υποχωρήσουν οι αρνητικές οικονομικές συνέπειες του πολέμου, όπως οι αυξημένες τιμές των καυσίμων, πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές.

Υπενθύμισε ότι οι δημοσκοπήσεις εμφανίζονται αρνητικές για τους Ρεπουμπλικανούς, με τη Βουλή να θεωρείται ιδιαίτερα δύσκολη εκλογική μάχη και τη Γερουσία να παραμένει αμφίρροπη.

Ο Λίβανος ως νέα πιθανή εστία κρίσης

Ο Θεόδωρος Τσίκας επισήμανε τέλος ότι νέα πεδία έντασης δημιουργεί και η κατάσταση στον Λίβανο.

Όπως ανέφερε, το μνημόνιο κατανόησης προβλέπει παύση των εχθροπραξιών, χωρίς όμως να απαιτεί την αποχώρηση των ισραηλινών στρατευμάτων από περιοχές του νοτίου Λιβάνου που εξακολουθούν να ελέγχουν.

Κατά την εκτίμησή του, όσο ισραηλινές δυνάμεις παραμένουν στην περιοχή, η Χεζμπολάχ θα συνεχίσει να τις στοχοποιεί, προκαλώντας ισραηλινές απαντήσεις. Παράλληλα, επειδή το Ισραήλ δεν αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος στο μνημόνιο κατανόησης, δημιουργούνται επιπλέον περιθώρια διαφορετικών ερμηνειών και αλληλοκατηγοριών περί παραβίασης της εκεχειρίας.

Καταλήγοντας, ο κ. Τσίκας επανέλαβε ότι οι συγκρούσεις χαμηλής έντασης, οι πολιτικές τριβές και οι διαφορετικές ερμηνείες της συμφωνίας θα συνεχίσουν να χαρακτηρίζουν το επόμενο διάστημα τις σχέσεις ΗΠΑ – Ιράν, χωρίς όμως, κατά την εκτίμησή του, να οδηγούν αναγκαστικά σε μια νέα γενικευμένη πολεμική σύγκρουση.