Η γεωπολιτική σκακιέρα της Μέσης Ανατολής: Γιατί τα Στενά του Ορμούζ υποβαθμίζουν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν

Η εύθραυστη εκεχειρία που επικρατούσε από τότε που οι ΗΠΑ και το Ιράν υπέγραψαν μια προσωρινή συμφωνία τον περασμένο μήνα φαίνεται πλέον να έχει οδηγήσει σε νέα σύρραξη

Ωστόσο, το μεγαλύτερο σημείο τριβής είναι η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ. Το Ιράν καθιστά και πάλι σαφές ότι ο έλεγχος του ζωτικού θαλάσσιου διαδρόμου αποτελεί κόκκινη γραμμή που δεν μπορεί να παραβιαστεί ούτε με στρατιωτική, αλλά ούτε και με οικονομική και διπλωματική πίεση.

Ο Ντόναλντ Τραμπ αντιμετωπίζει τις δικές του πολιτικές και οικονομικές πιέσεις, οι οποίες ενδέχεται να οδηγήσουν την ομάδα του πίσω στις διαπραγματεύσεις, όσο σποραδικές κι αν είναι αυτές.

Η κρίση που προκάλεσε το κλείσιμο αυτού του κρίσιμου διαδρόμου – ένα ζήτημα που δημιουργήθηκε από αυτόν τον πόλεμο – είχε ως αποτέλεσμα να μην υπάρξει σχεδόν καμία συζήτηση για το βασικό θέμα: τη μορφή του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν.

Το χρονικό περιθώριο των 60 ημερών που προβλέπει το Μνημόνιο για εντατικές διαπραγματεύσεις, το οποίο δεν ήταν ποτέ ρεαλιστικό, αποτελεί ακόμη ένα σημείο αδυναμίας.

Οι διαφορετικές ερμηνείες από ΗΠΑ και Ιράν

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Γιάννης Τριανταφυλλίδης: «Ο αστυνομικός δεν μπορεί να καλείται να δράσει σε δευτερόλεπτα και να κρίνεται χωρίς σύγχρονους κανόνες συμπλοκής»

Η Τεχεράνη βρήκε στήριξη για αυτή τη δήλωση στις εξαιρετικά ασαφείς λεπτομέρειες της συμφωνίας -γνωστής ως Μνημόνιο Κατανόησης- η οποία συντάχθηκε βιαστικά τον Ιούνιο. Από την αρχή, οι δύο πλευρές την ερμήνευσαν διαφορετικά.

Το Ιράν θεωρεί το πέμπτο σημείο του σχεδίου των 14 σημείων ως «πράσινο» φως, το οποίο του παρέχει επιρροή στη διαχείριση αυτού του κρίσιμου θαλάσσιου διαδρόμου. Το πέμπτο σημείο αναφέρει: «Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα λάβει τα απαραίτητα μέτρα, καταβάλλοντας κάθε δυνατή προσπάθεια, για την ασφαλή διέλευση των εμπορικών πλοίων».

Οι ΗΠΑ το ερμηνεύουν ως απαίτηση προς την Τεχεράνη να ανοίξει τα Στενά στην ελεύθερη ροή των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και άλλων ζωτικών εμπορευμάτων, συμπεριλαμβανομένων των πρώτων υλών για την παραγωγή λιπασμάτων.

Η κόκκινη γραμμή της Τεχεράνης

Σε ένα σύστημα όπου οι Φρουροί της Επανάστασης διαδραματίζουν πλέον κυρίαρχο ρόλο, η αδιαπραγμάτευτη κόκκινη γραμμή του Ιράν είναι ότι τα πλοία πρέπει πλέον να τηρούν τις καθορισμένες διαδρομές.

Η απόλυτη έλλειψη εμπιστοσύνης του Ιράν στις υποσχέσεις των ΗΠΑ, που τροφοδοτείται από τις επαναλαμβανόμενες εκρήξεις πολέμου ή απειλές κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, έχει εδραιώσει την αποφασιστικότητά της.

Ο έλεγχος των Στενών δεν θεωρείται απλώς ως διαπραγματευτικό ατού σε αυτό το αδιέξοδο, αλλά και ως νέο μέσο πίεσης, μια νέα μορφή αποτροπής, καθώς και ως οικονομική σανίδα σωτηρίας – σε περίπτωση που οι κυρώσεις δεν αρθεί ποτέ και τα περιουσιακά του στοιχεία σε όλο τον κόσμο παραμείνουν δεσμευμένα.

Ωστόσο, η αποφασιστικότητα της Τεχεράνης να αναδιαμορφώσει τους κανόνες στην περιοχή προκαλεί επίσης εντάσεις με τους γείτονές της, συμπεριλαμβανομένου του Κατάρ, ενός από τους κύριους μεσολαβητές στην κρίση αυτή, καθώς και του μακροχρόνιου παραδοσιακού συμμάχου του Ιράν, του Ομάν, ο οποίος διαδραματίζει ρόλο πίσω από τα παρασκήνια εδώ και δεκαετίες.

Χώρες όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν καταστήσει απολύτως σαφές ότι τα σχέδια του Ιράν να διαδραματίσει ρόλο ελέγχου, συμπεριλαμβανομένης της επιβολής κάποιας μορφής «τελών υπηρεσιών», είναι απαράδεκτα και δημιουργούν ένα επικίνδυνο προηγούμενο.

«Δεν νομίζω ότι υπάρχουν εξαιρετικές λύσεις, αλλά η ιδανική λύση θα μπορούσε να είναι κάποια ρύθμιση σύμφωνα με την οποία δεν θα επιβάλλονται διόδια στα πλοία που διέρχονται από το Ορμούζ, αλλά θα μπορούσαν να υπάρχουν κάποιου είδους ναυτιλιακά τέλη που θα επιτρέπουν στο Ιράν να δείξει ότι διατηρεί την εξουσία του», δήλωσε ο πρώην ανώτερος Βρετανός διπλωμάτης Σάιμον Γκας, ο οποίος συμμετείχε στην βρετανική ομάδα κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για τη συμφωνία του 2015.

Πέρα από αυτή τη διαμάχη, υπάρχει μια θεμελιώδης παρερμηνεία από κάθε πλευρά.

«Το Ιράν αντέχει, αλλά με τι κόστος;»

Και οι δύο πιστεύουν ότι βγήκαν νικητές από αυτόν τον πόλεμο και ότι ο άλλος θα αναγκαστεί, λόγω των δικών του αδυναμιών, να υποχωρήσει πρώτος.

Πάντα επισημαίνεται ότι το Ιράν διαθέτει την ικανότητα «να αντέχει τον πόνο». Κατάφερε πράγματι να εκμεταλλευτεί το παράθυρο που άνοιξε η εν λόγω συμφωνία – το οποίο έχει πλέον κλείσει από τις ΗΠΑ – κατά το οποίο οι κυρώσεις για την εξαγωγή πετρελαίου του είχαν προσωρινά αρθεί.

Ωστόσο, το BBC αναφέρει ότι κατά τη διάρκεια πρόσφατων επισκέψεων στο Ιράν, έγινε φανερό πόσο οδυνηρή είναι η βαθιά οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση που βιώνει η χώρα.

Ο πληθωρισμός εκτινάσσεται σε επίπεδα που αγγίζουν το συγκλονιστικό 80%, ενώ εκατομμύρια θέσεις εργασίας έχουν χαθεί, όχι μόνο λόγω αυτής της σύγκρουσης, αλλά και εξαιτίας μιας από τις μακροβιότερες διακοπές πρόσβασης στο διαδίκτυο στην ιστορία.

Με πληροφορίες από BBC