Η Κρήτη είχε κάποτε περισσότερες από 100 πόλεις – Πού εξαφανίστηκαν και ποιες βρίσκονται κάτω από τις σημερινές μας διαδρομές

Πριν από χιλιάδες χρόνια ο χάρτης της Κρήτης ήταν γεμάτος μικρές και μεγάλες πόλεις – Κάποιες εξελίχθηκαν, άλλες εγκαταλείφθηκαν και πολλές άφησαν τα ίχνη τους δίπλα σε σημερινούς οικισμούς, δρόμους και παραλίες

Σήμερα κοιτάζουμε τον χάρτη της Κρήτης και βλέπουμε το Ηράκλειο, τα Χανιά, το Ρέθυμνο, τον Άγιο Νικόλαο, την Ιεράπετρα και δεκάδες μικρότερες πόλεις και χωριά.

Αν όμως μπορούσαμε να ανοίξουμε έναν χάρτη του νησιού πριν από δύο ή τρεις χιλιάδες χρόνια, δύσκολα θα τον αναγνωρίζαμε.

Η Κρήτη διέθετε ένα εντυπωσιακά πυκνό δίκτυο οικισμών και πόλεων.

Ήδη στην Ιλιάδα, η Κρήτη περιγράφεται ως «ἑκατόμπολις», δηλαδή ως τόπος με εκατό πόλεις, ενώ στην Οδύσσεια γίνεται λόγος για ενενήντα πόλεις. Οι αριθμοί αυτοί ανήκουν βέβαια στον ποιητικό κόσμο του Ομήρου και δεν αποτελούν κυριολεκτική αρχαιολογική απογραφή. Δείχνουν όμως πόσο βαθιά ριζωμένη ήταν από την αρχαιότητα η εικόνα μιας Κρήτης γεμάτης οικιστικά κέντρα.

Ένας χάρτης πολύ διαφορετικός από τον σημερινό

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Κρήτη: Γιατί τα παλιά σπίτια στα χωριά είχαν τόσο χοντρούς πέτρινους τοίχους;

Κνωσός, Γόρτυνα, Λύττος, Ελεύθερνα, Άπτερα, Φαλάσαρνα, Πραισός, Λατώ, Ολούς και Ίτανος είναι μόνο μερικά από τα ονόματα που έχουν φτάσει μέχρι τις ημέρες μας.

Άλλες αρχαίες πόλεις έγιναν ισχυρά πολιτικά κέντρα.

Άλλες έλεγχαν λιμάνια και εμπορικούς δρόμους.

Και άλλες παρέμειναν μικρότερες, συνδεδεμένες με την αγροτική παραγωγή και την ενδοχώρα.

Η Κρήτη δεν αποτελούσε ένα ενιαίο κράτος για μεγάλο μέρος της αρχαιότητας. Διαφορετικές πόλεις διέθεταν δικά τους συμφέροντα, συμμαχίες και ανταγωνισμούς.

Πού πήγαν όλες αυτές οι πόλεις;

Δεν υπάρχει μία απάντηση.

Μερικές καταστράφηκαν ή επηρεάστηκαν από πολέμους.

Άλλες έχασαν σταδιακά τη σημασία τους όταν μεταβλήθηκαν οι εμπορικοί δρόμοι και τα πολιτικά κέντρα.

Σεισμοί και άλλες φυσικές μεταβολές επηρέασαν επίσης οικισμούς, ενώ σε άλλες περιπτώσεις η κατοίκηση μετακινήθηκε σε γειτονικές θέσεις.

Και φυσικά δεν «εξαφανίστηκαν» όλες.

Σε αρκετές περιοχές η ανθρώπινη παρουσία συνεχίστηκε, απλώς ο τόπος άλλαξε μορφή, έκταση ή όνομα.

Ο Ολούς βρίσκεται δίπλα στη σύγχρονη Ελούντα

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα είναι ο αρχαίος Ολούς.

Στην περιοχή της σημερινής Ελούντας έχουν εντοπιστεί αρχαιολογικά κατάλοιπα τόσο στη στεριά όσο και κάτω από το νερό.

Ο σημερινός επισκέπτης μπορεί έτσι να κινείται σε ένα από τα δημοφιλέστερα τουριστικά σημεία της Κρήτης, έχοντας σε πολύ μικρή απόσταση τα ίχνη μιας αρχαίας πόλης.

Η Γόρτυνα έγινε κάποτε ισχυρότερη από την Κνωσό

Η Κνωσός κυριαρχεί σήμερα στη διεθνή εικόνα της αρχαίας Κρήτης.

Όμως η ιστορία του νησιού δεν τελείωσε με τους Μινωίτες.

Κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, η Γόρτυνα εξελίχθηκε σε τεράστιο διοικητικό κέντρο και πρωτεύουσα της ρωμαϊκής επαρχίας Κρήτης και Κυρηναϊκής.

Οι ισορροπίες δηλαδή άλλαζαν συνεχώς.

Μια πόλη μπορούσε να ακμάσει για αιώνες και αργότερα να χάσει τη θέση της από μια άλλη.

Η αρχαία Κρήτη βρίσκεται συχνά πολύ πιο κοντά απ’ όσο νομίζουμε

Αυτό είναι ίσως το πιο συναρπαστικό.

Ο αρχαίος χάρτης δεν βρίσκεται σε κάποιον άλλο κόσμο.

Βρίσκεται κάτω και δίπλα στον σημερινό.

Πίσω από ένα χωριό μπορεί να υπάρχει μια αρχαία ακρόπολη.

Δίπλα σε μια παραλία ένα παλιό λιμάνι.

Κάτω από τη θάλασσα τμήματα αρχαίων εγκαταστάσεων.

Και κάπως έτσι η περίφημη Κρήτη των «εκατό πόλεων» δεν εξαφανίστηκε πραγματικά.

Άλλαξε μορφή – και τα κομμάτια της εξακολουθούν να βρίσκονται παντού γύρω μας.