Η Κρήτη κάτω από τη γη: 5 σπήλαια που κρύβουν μύθους και ιστορία χιλιάδων ετών

Ένας ολόκληρος κόσμος βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια του νησιού

Όταν μιλάμε για την Κρήτη, το μυαλό πηγαίνει συνήθως στη θάλασσα, στα βουνά και στα φαράγγια της.

Υπάρχει όμως και μια άλλη Κρήτη. Μια Κρήτη που βρίσκεται κάτω από τη γη και κουβαλά ιστορίες χιλιάδων ετών.

Σπήλαια που χρησιμοποιήθηκαν ως χώροι λατρείας, καταφύγια και τόποι ανθρώπινης παρουσίας από τη Νεολιθική περίοδο μέχρι τα νεότερα χρόνια. Άλλα συνδέθηκαν με τη μυθολογία και άλλα με δραματικές στιγμές της ιστορίας του νησιού.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Εορτολόγιο: Ποια ονόματα γιορτάζουν σήμερα 24 Αυγούστου

Σήμερα αρκετά από αυτά εξακολουθούν να εντυπωσιάζουν όχι μόνο για τον φυσικό τους διάκοσμο, αλλά για όσα αποκαλύπτουν σχετικά με τους ανθρώπους που έζησαν στην Κρήτη πριν από εμάς.

Δικταίο Άντρο – Ένα από τα διασημότερα σπήλαια της Κρήτης

Στο οροπέδιο Λασιθίου βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά και μυθολογικά σημεία του νησιού.

Το Δικταίο Άντρο, γνωστό και ως Σπήλαιο του Ψυχρού, έχει συνδεθεί εδώ και αιώνες με τον μύθο του Δία.

Η κρητική μυθολογική παράδοση το θέλει να συνδέεται με τη γέννηση και την προστασία του θεού από τον Κρόνο, ενώ η αρχαιολογική σημασία του σπηλαίου ξεπερνά κατά πολύ τον μύθο.

Οι ανασκαφές έχουν δείξει ότι ο χώρος χρησιμοποιήθηκε στην αρχαιότητα ως σημαντικό ιερό, με ευρήματα που μαρτυρούν έντονη λατρευτική δραστηριότητα.

Το Υπουργείο Πολιτισμού χαρακτηρίζει το Δικταίο Άντρο έναν από τους κυριότερους αρχαιολογικούς χώρους της Κρήτης και ένα σπήλαιο διεθνούς σημασίας.

Και ίσως αυτό να είναι που το κάνει τόσο ξεχωριστό: η γεωλογία, η αρχαιολογία και η μυθολογία συναντώνται στο ίδιο σημείο.

Ιδαίο Άντρο – Στα 1.538 μέτρα του Ψηλορείτη

Ο Δίας, όμως, δεν συνδέεται μόνο με ένα σπήλαιο της Κρήτης.

Στη βορειοδυτική πλευρά του Ψηλορείτη, σε υψόμετρο περίπου 1.538 μέτρων, βρίσκεται το Ιδαίο Άντρο.

Σύμφωνα με τον μύθο, εκεί ανατράφηκε ο μικρός Δίας, μακριά από τον Κρόνο. Οι Κουρήτες, χτυπώντας τις ασπίδες τους, κάλυπταν με τον θόρυβο το κλάμα του βρέφους ώστε να μην αποκαλυφθεί η παρουσία του.

Πίσω από τη μυθολογία, όμως, υπάρχει ένα εξαιρετικά σημαντικό αρχαιολογικό παρελθόν.

Ανασκαφές έφεραν στο φως πολυάριθμα αναθήματα, αγγεία, όπλα, νομίσματα και κοσμήματα, επιβεβαιώνοντας τη μεγάλη θρησκευτική σημασία που είχε το σπήλαιο κατά την αρχαιότητα.

Ανάμεσα στα γνωστότερα ευρήματα βρίσκονται χάλκινες ασπίδες του 7ου και 8ου αιώνα π.Χ., οι οποίες συνδέονται με τελετουργίες αφιερωμένες στον Δία.

Το Ιδαίο Άντρο δεν είναι επομένως απλώς ένα εντυπωσιακό άνοιγμα στο βουνό. Υπήρξε για αιώνες ένας από τους σημαντικότερους ιερούς τόπους της Κρήτης.

Σφενδόνη – Ένας υπόγειος κόσμος 3.000 τετραγωνικών μέτρων

Αν υπάρχει ένα σπήλαιο της Κρήτης όπου πρωταγωνιστεί ο φυσικός διάκοσμος, αυτό είναι η Σφενδόνη.

Το σπήλαιο απλώνεται σε περίπου 3.000 τετραγωνικά μέτρα και ο επισκέπτης μπορεί να κινηθεί σε διαδρομή περίπου 270 μέτρων, βλέποντας μεγάλο μέρος του.

Σταλακτίτες, σταλαγμίτες και διαφορετικοί γεωλογικοί σχηματισμοί έχουν δημιουργηθεί σε βάθος τεράστιων χρονικών περιόδων.

Όπως αναφέρει το Παγκόσμιο Γεωπάρκο UNESCO Ψηλορείτη, στο εσωτερικό του έχουν καταγραφεί τέσσερα είδη νυχτερίδων και δεκάδες είδη ασπόνδυλων οργανισμών.

Κάποια από αυτά έχουν προσαρμοστεί τόσο έντονα στη ζωή μέσα στο σκοτάδι, ώστε είναι άχρωμα και τυφλά.

Η Σφενδόνη, όμως, δεν έχει μόνο γεωλογική αξία.

Αρχαιολογικά ευρήματα δείχνουν ότι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν κατά διαστήματα το σπήλαιο ήδη από τη Νεολιθική περίοδο.

Μελιδόνι – Το σπήλαιο που έγινε τόπος θυσίας

Υπάρχουν σπήλαια που εντυπωσιάζουν για την ομορφιά τους και άλλα που προκαλούν δέος για την ιστορία που κουβαλούν.

Ο Γεροντόσπηλιος του Μελιδονίου ανήκει και στις δύο κατηγορίες.

Η ανθρώπινη παρουσία στο σπήλαιο φτάνει μέχρι τη Νεολιθική περίοδο, ενώ στη Μινωική και την Κλασική εποχή συνδέθηκε με τη λατρεία του μυθικού Τάλω και του θεού Ερμή.

Η πιο σκοτεινή σελίδα της ιστορίας του, όμως, γράφτηκε τον 19ο αιώνα.

Κατά τη διάρκεια της Κρητικής Επανάστασης, εκατοντάδες άνθρωποι είχαν καταφύγει στο εσωτερικό του για να προστατευτούν από τις οθωμανικές δυνάμεις.

Το 1824 η πολιορκία κατέληξε σε τραγωδία, όταν οι εγκλωβισμένοι στο σπήλαιο έχασαν τη ζωή τους.

Το Παγκόσμιο Γεωπάρκο UNESCO Ψηλορείτη καταγράφει τον θάνατο περίπου 400 ανθρώπων στο ιστορικό σπήλαιο.

Έτσι, ο Γεροντόσπηλιος δεν αποτελεί μόνο φυσικό μνημείο. Είναι ταυτόχρονα ένας τόπος μνήμης της νεότερης ιστορίας της Κρήτης.

Καμαραϊκό Σπήλαιο – Εκεί όπου μια ολόκληρη κεραμική πήρε το όνομά της

Ψηλά στις νότιες πλαγιές του Ψηλορείτη βρίσκεται ένα σπήλαιο με ξεχωριστή θέση στην αρχαιολογία της Κρήτης.

Το Καμαραϊκό Σπήλαιο απέκτησε παγκόσμια αρχαιολογική σημασία χάρη στα κεραμικά αγγεία που βρέθηκαν στο εσωτερικό του.

Από το συγκεκριμένο σπήλαιο πήρε το όνομά της η περίφημη Καμαραϊκή κεραμική, μία από τις πλέον χαρακτηριστικές μορφές μινωικής αγγειοπλαστικής.

Τα λεπτότοιχα αγγεία με τις πολύχρωμες διακοσμήσεις αποτελούν χαρακτηριστικά δείγματα της μινωικής τέχνης και η ανακάλυψή τους βοήθησε τους αρχαιολόγους να κατανοήσουν καλύτερα την εξέλιξη του μινωικού πολιτισμού.

Σύμφωνα με το Γεωπάρκο Ψηλορείτη, το σπήλαιο είχε χρησιμοποιηθεί ως ιερός χώρος, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ανθρώπινης παρουσίας ήδη από τη Νεολιθική περίοδο.

Σε αντίθεση με οργανωμένα επισκέψιμα σπήλαια, η πρόσβαση στο Καμαραϊκό γίνεται μέσω ορεινών διαδρομών και δεν πρόκειται για μια απλή τουριστική επίσκεψη.

Ένας δεύτερος κόσμος κάτω από την Κρήτη

Τα σπήλαια της Κρήτης δεν αποτελούν απλώς εντυπωσιακές κοιλότητες μέσα στα βουνά.

Για χιλιάδες χρόνια έγιναν ιερά, καταφύγια, χώροι καθημερινής χρήσης, τόποι θυσίας και σημεία γύρω από τα οποία γεννήθηκαν μερικοί από τους σημαντικότερους μύθους του νησιού.

Παράλληλα, αποτελούν εξαιρετικά εύθραυστα οικοσυστήματα. Στα έγκατά τους επιβιώνουν νυχτερίδες και οργανισμοί που έχουν προσαρμοστεί σε έναν κόσμο σχεδόν χωρίς φως.

Για αυτό και η εξερεύνηση ενός μη οργανωμένου σπηλαίου δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια απλή βόλτα. Το Γεωπάρκο Ψηλορείτη επισημαίνει ότι η είσοδος σε σπήλαια χωρίς κατάλληλες υποδομές απαιτεί γνώσεις, εξοπλισμό και σεβασμό στους κανόνες ασφαλείας.

Πάνω από τη γη βρίσκεται η Κρήτη που όλοι γνωρίζουμε.

Κάτω από αυτήν, όμως, υπάρχει ένας δεύτερος κόσμος – γεμάτος μύθους, αρχαιολογικά ίχνη, φυσικά μνημεία και ιστορίες που ξεκινούν χιλιάδες χρόνια πριν.