Ιράν: Γιατί οι ΗΠΑ δεν πάτησαν τώρα το «κουμπί» των κυρώσεων – Το «αγκάθι» της Κίνας

Το ερώτημα που προκύπτει είναι, γιατί η Ουάσιγκτον επέλεξε – τουλάχιστον προς το παρόν – να διατηρήσει ως επόμενο βήμα την απειλή ενός νέου, αυστηρότερου «κύματος» μέτρων, αντί να προχωρήσει άμεσα στην πλήρη εφαρμογή τους.

Στο επίκεντρο αυτής της επιλογής βρίσκεται η Κίνα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Αν η Κρήτη ήταν χώρα, με ποιες χώρες του κόσμου θα μπορούσε να συγκριθεί; – Οι αριθμοί αλλάζουν την εικόνα που έχουμε για το νησί

Το Πεκίνο αποτελεί μακράν τον σημαντικότερο αγοραστή ιρανικού πετρελαίου, απορροφώντας περίπου το 90% των εξαγωγών της χώρας. Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε αμερικανική προσπάθεια να περιορίσει αποφασιστικά τα έσοδα της Τεχεράνης δύσκολα μπορεί να έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα χωρίς να «αγγίξει» κινεζικές εταιρείες.

Εκεί ακριβώς βρίσκεται και το βασικό δίλημμα της αμερικανικής στρατηγικής.

Η επιβολή κυρώσεων σε εταιρείες ή πλοία που συνδέονται άμεσα με το Ιράν είναι διαφορετικής κλίμακας από τη στοχοποίηση μεγάλων κινεζικών επιχειρήσεων ή ακόμη περισσότερο χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Ένα τέτοιο βήμα θα μπορούσε να μετατρέψει την οικονομική πίεση προς την Τεχεράνη σε νέα αντιπαράθεση μεταξύ Ουάσιγκτον και Πεκίνου.

Η χρονική συγκυρία είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη, καθώς οι δύο μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου επιχειρούν να διατηρήσουν μια εύθραυστη εμπορική εκεχειρία, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ αναμένεται να συναντηθούν τον Σεπτέμβριο.

Η «σιωπηλή διπλωματία» του Μπέσεντ

Ερωτηθείς ευθέως για το ενδεχόμενο νέων οικονομικών μέτρων κατά της Κίνας, ο Μπέσεντ δήλωσε ότι «κανείς δεν βρίσκεται πέρα από την εμβέλεια των αμερικανικών κυρώσεων».

Ωστόσο, απέφυγε να κατονομάσει συγκεκριμένους πιθανούς στόχους και πρόσθεσε ότι προτιμά τη «σιωπηλή διπλωματία».

Η στάση αυτή υποδηλώνει ότι η αμερικανική κυβέρνηση επιχειρεί, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, να αξιοποιήσει την απειλή των δευτερογενών κυρώσεων ως μέσο πίεσης, δίνοντας σε χώρες και επιχειρήσεις τη δυνατότητα να περιορίσουν τις σχέσεις τους με το Ιράν πριν προχωρήσει σε μέτρα με ευρύτερες επιπτώσεις.

Μιλώντας στο Bloomberg, ο Κρεγκ Σίνγκλετον, senior fellow στο Foundation for Defense of Democracies, σημείωσε ότι ο Μπέσεντ απέφυγε σε μεγάλο βαθμό να απαντήσει επί της ουσίας στις ερωτήσεις για την Κίνα.

Όπως εκτίμησε, η τακτική αυτή μπορεί να είναι κατανοητή ενόψει της συνάντησης Τραμπ – Σι, ενέχει όμως τον κίνδυνο να ενισχύσει στο Πεκίνο την αντίληψη ότι η Ουάσιγκτον δεν επιθυμεί να επιβάλει υψηλό κόστος σε σημαντικούς κινεζικούς οικονομικούς παράγοντες.

Οι κινεζικές εισαγωγές ιρανικού πετρελαίου

Η Κίνα έχει επανειλημμένα απορρίψει τις μονομερείς αμερικανικές κυρώσεις κατά του Ιράν.

Οι μεγάλες κινεζικές κρατικές εταιρείες έχουν σε μεγάλο βαθμό κινηθεί πιο προσεκτικά, προκειμένου να περιορίσουν τον κίνδυνο αποκλεισμού τους από το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Ωστόσο, μικρότερα ιδιωτικά διυλιστήρια, γνωστά ως «teapot refiners», έχουν χρησιμοποιήσει διαφορετικούς μηχανισμούς για να συνεχίσουν τις εισαγωγές και την επεξεργασία ιρανικού αργού.

Τον Μάιο, το Πεκίνο είχε ζητήσει από κινεζικές εταιρείες να μην συμμορφωθούν με αμερικανικές κυρώσεις που αφορούσαν πέντε διυλιστήρια, φέρνοντας παράλληλα τις μεγάλες τράπεζες της χώρας σε δύσκολη θέση: από τη μία βρίσκονται οι οδηγίες της κινεζικής κυβέρνησης και από την άλλη ο κίνδυνος απώλειας πρόσβασης στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών Λιν Τζιαν επανέλαβε τη Δευτέρα την αντίθεση του Πεκίνου στη χρήση κυρώσεων.

«Οι κυρώσεις και οι πολιτικές πίεσης δεν βοηθούν στην επίλυση των προβλημάτων», ανέφερε, προειδοποιώντας ότι μπορούν να οδηγήσουν σε περαιτέρω κλιμάκωση.

Ο κίνδυνος κινεζικών αντιποίνων

Μια ενδεχόμενη αμερικανική απόφαση να στοχοποιήσει μια μεγάλη κινεζική τράπεζα ή άλλο σημαντικό οικονομικό φορέα θα μπορούσε να προκαλέσει αντίδραση από το Πεκίνο.

Ο Μάικλ Σόμπολικ, senior fellow στο Hudson Institute, εκτιμά ότι η κινεζική ηγεσία θα μπορούσε να θεωρήσει ένα τέτοιο μέτρο όχι μόνο αποσταθεροποιητικό, αλλά και παραβίαση της εμπορικής εκεχειρίας μεταξύ των δύο πλευρών.

Η Κίνα διαθέτει παράλληλα σημαντικά εργαλεία οικονομικής πίεσης, μεταξύ των οποίων περαιτέρω περιορισμούς στις εξαγωγές κρίσιμων ορυκτών που χρησιμοποιούνται σε μεγάλους τομείς της παγκόσμιας βιομηχανίας.

Μια νέα αντιπαράθεση επομένως δεν θα περιοριζόταν στις διμερείς σχέσεις ΗΠΑ – Κίνας, αλλά θα μπορούσε να επηρεάσει ευρύτερα τις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού.

Ο φόβος ενός νέου οικονομικού σοκ

Η Ουάσιγκτον καλείται ταυτόχρονα να υπολογίσει και τις συνέπειες που θα είχε μια απότομη κλιμάκωση των κυρώσεων για την παγκόσμια οικονομία.

Η σύγκρουση με το Ιράν έχει ήδη προκαλέσει αναταράξεις στις ενεργειακές αγορές και στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ, μιας από τις σημαντικότερες εμπορικές διόδους παγκοσμίως.

Οι αυξήσεις στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο έχουν επηρεάσει τα κόστη μεταφορών, λιπασμάτων και άλλων πρώτων υλών, ενώ τα υψηλότερα ασφάλιστρα και ναύλα επιβαρύνουν τις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες.

Μια απότομη προσπάθεια περιορισμού των ιρανικών ενεργειακών εξαγωγών θα μπορούσε να ενισχύσει ακόμη περισσότερο αυτές τις πιέσεις.

Ο ίδιος ο Μπέσεντ αναγνώρισε τον κίνδυνο, δηλώνοντας ότι η αμερικανική κυβέρνηση προτίθεται αρχικά να δώσει σε χώρες και εταιρείες την ευκαιρία να περιορίσουν τις σχέσεις τους με το Ιράν πριν προχωρήσει σε μέτρα με μεγαλύτερες συνέπειες.

«Δίνουμε σε όλους την ευκαιρία να διορθώσουν την κακή συμπεριφορά», ανέφερε. Και πρόσθεσε: «Γιατί να θέλω να τινάξω στον αέρα το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα;».

Το προηγούμενο της Ρωσίας

Η εμπειρία από τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν στη Ρωσία μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022 αποτελεί ένα ακόμη σημείο αναφοράς για την Ουάσιγκτον.

Οι ΗΠΑ και περισσότεροι από 30 σύμμαχοί τους πάγωσαν ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, απέκλεισαν τράπεζες από το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα και περιόρισαν την πρόσβαση της Μόσχας σε κρίσιμες τεχνολογίες.

Οι κυρώσεις επέβαλαν σημαντικό οικονομικό κόστος, χωρίς όμως να οδηγήσουν σε κατάρρευση της ρωσικής οικονομίας. Η Μόσχα αναπροσάρμοσε μεγάλο μέρος του εμπορίου της προς χώρες όπως η Κίνα και η Ινδία, ενώ οι αναταράξεις στις αγορές ενέργειας και τροφίμων επηρέασαν και τρίτες οικονομίες.

Ανάλογο πρόβλημα αντιμετωπίζουν σήμερα οι ΗΠΑ με το Ιράν. Οι δευτερογενείς κυρώσεις δεν θα επηρέαζαν μόνο την Κίνα, αλλά ενδεχομένως και την Ινδία, την Τουρκία και χώρες του Κόλπου που διατηρούν εμπορικές σχέσεις με την Τεχεράνη.

Το επόμενο βήμα της Ουάσιγκτον

Η επιλογή της αμερικανικής κυβέρνησης να συνοδεύσει τις νέες κυρώσεις με μια ευρύτερη προειδοποίηση δείχνει ότι η Ουάσιγκτον επιχειρεί να διατηρήσει ανοιχτές περισσότερες επιλογές.

Οι δευτερογενείς κυρώσεις παραμένουν διαθέσιμες, αλλά η άμεση και εκτεταμένη εφαρμογή τους θα έφερνε τις ΗΠΑ αντιμέτωπες με πολύ πιο σύνθετες οικονομικές και διπλωματικές συνέπειες.

Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι εάν το τελεσίγραφο θα οδηγήσει επιχειρήσεις και χώρες σε περιορισμό των συναλλαγών με το Ιράν.

Εάν αυτό δεν συμβεί και οι κινεζικές αγορές ιρανικού πετρελαίου συνεχιστούν σε υψηλά επίπεδα, η Ουάσιγκτον θα κληθεί να αποφασίσει εάν θα προχωρήσει στο επόμενο στάδιο: την επιβολή κυρώσεων που θα μπορούσαν να αγγίξουν σημαντικούς κινεζικούς οικονομικούς παράγοντες, με όλες τις συνέπειες που μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να έχει για τις σχέσεις ΗΠΑ – Κίνας και την παγκόσμια οικονομία.