Ηράκλειο: 19oC
CretaOne Radio 102,3 Δείτε Ζωντανά
Ακούστε Ζωντανά CretaOne Radio 102,3
Δείτε Ζωντανά CretaOne Radio 102,3

«Καμπανάκι» για την ανώτατη εκπαίδευση στην Ελλάδα: Λιγότεροι πτυχιούχοι, χαμηλές δαπάνες και πτυχία στα «αζήτητα»

18.11.2026, 17:45

Νέα ανάλυση αποκαλύπτει ότι η Ελλάδα πέφτει κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο στους νέους πτυχιούχους, με τους επιστήμονες να κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τα ανυπέρβλητα οικονομικά εμπόδια και την αναξιοποίητη επιστημονική γνώση στη χώρα

Λιγότεροι νέοι με πτυχίο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, μείωση των εισαγωγών στα πανεπιστήμια και δημόσια χρηματοδότηση αισθητά χαμηλότερη από εκείνη της υπόλοιπης Ευρώπης. Αυτά είναι τα βασικά ευρήματα της τελευταίας ανάλυσης της πλατφόρμας Greece in Figures, που δημοσιεύθηκε στα τέλη Οκτωβρίου με τίτλο «Η Ελλάδα μένει πίσω στην τριτοβάθμια εκπαίδευση».

Σύμφωνα με τα στοιχεία, το 2025, το ποσοστό των νέων ηλικίας 25-34 ετών που είχαν ολοκληρώσει σπουδές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης διαμορφώθηκε στο 42,8% στην Ελλάδα, όταν στην Ευρωπαϊκή Ενωση το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 44,8%. Σε μια χώρα στην οποία διαχρονικά η «ανώτατη μόρφωση» αποτελεί βασική επιδίωξη, με χιλιάδες οικογένειες να δαπανούν σημαντικά ποσά για την προετοιμασία των παιδιών τους στις Πανελλαδικές Εξετάσεις, μια τέτοια μεταβολή, σύμφωνα με τον Δημήτρη Μιχαηλίδη, ερευνητή στο Πανεπιστήμιο του Αμστερνταμ και ιδρυτή της πλατφόρμας, προκαλεί ανησυχία. Αλλωστε, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, επί 12 χρόνια -από το 2012 έως το 2023- η Ελλάδα, στη συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα, βρισκόταν σταθερά πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Οι νέοι παίρνουν λιγότερα πτυχία-1

Οι νέοι παίρνουν λιγότερα πτυχία-2

Οι νέοι παίρνουν λιγότερα πτυχία-3

Η υποχώρηση αφορά κυρίως τους άνδρες, καθώς το ποσοστό των πτυχιούχων μειώνεται ήδη από το 2021. Το 2025 διαμορφώθηκε στο 29,1%, ενώ στις γυναίκες το αντίστοιχο ποσοστό έφτασε στο ιστορικά υψηλό 35,3%.

Παράλληλα από το 2021 κι έπειτα, ο αριθμός των νεοεισερχομένων στα προπτυχιακά προγράμματα εμφανίζεται -σύμφωνα με την ανάλυση- μειωμένος κατά 21%.

Κοινωνικά και οικονομικά εμπόδια

Ο Νίκος Φωτόπουλος, καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Τμήμα Κοινωνικής και Εκπαιδευτικής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, παρότι θεωρεί πως «το πτυχίο παραμένει ελκυστικό» για την ελληνική οικογένεια και είναι νωρίς να προβλεφθεί οποιαδήποτε παγιωμένη τάση, αναλύοντας τα ευρήματα της Greece in Figures στέκεται στα κοινωνικά και οικονομικά εμπόδια που δυσκολεύουν την πρόσβαση των νέων στην ανώτατη εκπαίδευση.

«Είναι ανησυχητικό να βλέπουμε νέους ανθρώπους είτε να αδυνατούν να σπουδάσουν είτε να εγκαταλείπουν, είτε να μην επιλέγουν τις ανώτατες σπουδές για λόγους που δεν σχετίζονται με αξιόπιστες και εναλλακτικές ατομικές επιλογές αλλά με ανυπέρβλητα κοινωνικά εμπόδια», επισημαίνει στην «Κ» και προσθέτει πως «η πανεπιστημιακή εκπαίδευση θα πρέπει να ενισχυθεί με πρακτικές διασύνδεσης των σπουδών με την απασχόληση και την αγορά εργασίας».

Την ανάγκη να αξιολογηθεί προσεκτικά η εξέλιξη των στοιχείων της πλατφόρμας υπογραμμίζει και ο καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και διευθυντής του Κέντρου Πολιτικής Ερευνας και Τεκμηρίωσης του Πανεπιστημίου Κρήτης Νίκος Παπαδάκης.

Οι προκλήσεις, σύμφωνα με τον κ. Παπαδάκη, αφορούν τόσο το δημογραφικό όσο και τον μετασχηματισμό της οικονομίας και της αγοράς εργασίας λόγω και της αυτοματοποίησης και του ρόλου της ΤΝ. 

«Το συγκεκριμένο εύρημα δεν μπορεί να περνά απαρατήρητο, ειδικά αν αυτό επιβεβαιωθεί και από τη νέα ετήσια Εκθεση Παρακολούθησης της Εκπαίδευσης και της Κατάρτισης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Education and Training Monitor), που αναμένεται να δημοσιευθεί μέσα στον Νοέμβριο. Ωστόσο, ακόμα κι έτσι, είναι δύσκολο να μιλήσει κανείς από τώρα για εδραιωμένη τάση, δεδομένου μάλιστα ότι το ποσοστό αποφοίτησης από την ανώτατη εκπαίδευση στη χώρα μας παραμένει -εδώ και χρόνια- υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και πολύ κοντά στην ευρωπαϊκή τιμή – με στόχο για 45% το 2030. Είτε όμως επιβεβαιωθεί και συνεχιστεί μια τέτοια “υποχώρηση” είτε όχι, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε τις υφιστάμενες προκλήσεις για την ανώτατη εκπαίδευση», σημειώνει διευκρινίζοντας ότι τέτοιες προκλήσεις αφορούν τόσο το δημογραφικό όσο και τον μετασχηματισμό της οικονομίας και της αγοράς εργασίας λόγω και της αυτοματοποίησης και του ρόλου της ΤΝ.

Πίσω από τους αριθμούς των εισαγωγών

Η μείωση των νεοεισερχομένων στα προπτυχιακά προγράμματα κατά 21% από το 2021 κι έπειτα φαίνεται να συνδέεται με μια σειρά από παράγοντες που επηρεάζουν την πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση.

«Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι η Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής που άρχισε να εφαρμόζεται εκείνη τη χρονιά, επηρέασε τις εισαγωγές στα δημόσια πανεπιστήμια, ιδίως στα περιφερειακά και στα τμήματα “χαμηλής ζήτησης”, καθώς και την κατανομή μεταξύ ομοειδών τμημάτων», σημειώνει ο Ν. Παπαδάκης, εξηγώντας πάντως πως στην αναδιάταξη του πανεπιστημιακού τοπίου, έχουν συμβάλλει και άλλοι παράγοντες όπως η κρίση κόστους ζωής και το στεγαστικό, που δυσκολεύουν τις σπουδές. «Ειδικά για τα δημόσια πανεπιστήμια προστίθεται πλέον και ο ανταγωνισμός από τα μη κρατικά πανεπιστήμια», αναφέρει.

Οι νέοι παίρνουν λιγότερα πτυχία-4

Στην αναδιάταξη του πανεπιστημιακού τοπίου συμβάλλουν παράγοντες όπως η κρίση κόστους ζωής και το στεγαστικό, που δυσκολεύουν τις σπουδές.

Χάσμα στη χρηματοδότηση

Μια ακόμη σημαντική παράμετρος που αναδεικνύει η ανάλυση του Greece in Figures είναι η χαμηλή δημόσια χρηματοδότηση της εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τα στοιχεία, το 2023 οι δημόσιες δαπάνες για την εκπαίδευση αντιστοιχούσαν στο 3,3% του ΑΕΠ, έναντι 4,7% στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Η απόσταση είναι ακόμη μεγαλύτερη στη δαπάνη ανά φοιτητή, η οποία υπολογίζεται σε περίπου 2.300 ευρώ ετησίως στην Ελλάδα, έναντι 11.600 ευρώ στην Ε.Ε. Στην έρευνα διευκρινίζεται ότι ο υπολογισμός για τη χώρα μας περιλαμβάνει και μεγάλο αριθμό ανενεργών φοιτητών. Εάν ληφθούν υπόψη μόνο οι ενεργοί, η εκτιμώμενη δαπάνη αυξάνεται στα 3.700-3.900 ευρώ, παραμένοντας ωστόσο σημαντικά χαμηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Οι νέοι παίρνουν λιγότερα πτυχία-5

«Η δημόσια δαπάνη για την εκπαίδευση σε όλες τις βαθμίδες της είναι απαραίτητο να αυξηθεί σημαντικά. Ειδικά δε για τα δημόσια πανεπιστήμια, αυτή η αύξηση πρέπει να συνδυαστεί αφενός με την αύξηση της στοχευμένης χρηματοδότησης για την έρευνα και αφετέρου με την απλούστευση των διαδικασιών, αλλά και την απομείωση του, διαχρονικού κι ενίοτε ασφυκτικού, κρατικού εναγκαλισμού», τονίζει ο Νίκος Παπαδάκης. «Τα πανεπιστήμια χρειάζονται πόρους και περισσότερη αυτονομία για να μπορέσουν να επιτελέσουν τη θεμελιώδη αποστολή τους, όσο και να συμβάλουν ουσιωδώς στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη».

Πτυχία χωρίς αντίκρισμα

Το πανεπιστημιακό πτυχίο, πάντως, εξακολουθεί να προσφέρει σημαντικό πλεονέκτημα στην αγορά εργασίας. Σύμφωνα με την ανάλυση του Greece in Figures, στην Ελλάδα εργάζονται επτά στους δέκα κατόχους πτυχίου τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, έναντι πέντε στους δέκα αποφοίτους δευτεροβάθμιας και τριών στους δέκα αποφοίτους πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Πόσοι όμως από τους πτυχιούχους καταφέρνουν να βρουν εργασία αντίστοιχη των σπουδών και των προσόντων τους; Το ερώτημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία αν εξετάσει κανείς τα ευρήματα πρόσφατων ερευνών.

Σύμφωνα με μελέτη του 2026, που πραγματοποίησε η ομάδα του καθηγητή Παπαδάκη από το Πανεπιστήμιο Κρήτης, το 34% των αποφοίτων κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών εργάζεται κυρίως σε αντικείμενο διαφορετικό από εκείνο των βασικών σπουδών του, ενώ στην έρευνα «Νέοι και Εργασία» του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ για το 2025 το 38% των νέων που ρωτήθηκαν δήλωσε ότι η εργασία του δεν σχετίζεται με τις σπουδές ή την κατάρτισή του. Κι όλα αυτά συμβαίνουν τη στιγμή που επιχειρήσεις σε πολλούς κλάδους στη χώρα μας αναζητούν εργαζομένους.

«Πρόκειται για ένα πολυπαραμετρικό ζήτημα. Φαινομενικά αποτελεί αντίφαση, αλλά δεν είναι. Το κύριο ερώτημα είναι με ποια αγορά εργασίας να συνδεθεί η εκπαίδευση; Τη σημερινή ή εκείνη που διαμορφώνουν ήδη οι τεχνολογικοί, δημογραφικοί και κοινωνικοοικονομικοί μετασχηματισμοί; Και με τι όρους; Υπάρχουν όντως κενές θέσεις εργασίας, κυρίως, όμως, χωρίς απαιτήσεις υψηλής εξειδίκευσης», εξηγεί ο κ. Παπαδάκης.

Οι νέοι παίρνουν λιγότερα πτυχία-6

 

Οι νέοι παίρνουν λιγότερα πτυχία-7

Tο brain loss είναι εξίσου σημαντικό. Πτυχιούχοι που παραμένουν στην Ελλάδα εργάζονται σε θέσεις αναντίστοιχες ή και κατώτερες των προσόντων τους, συχνά μερικής, εποχικής ή εκ περιτροπής απασχόλησης. Eτσι, δεν αξιοποιούν πλήρως τις γνώσεις τους, ενώ αντιμετωπίζουν αυξημένη αβεβαιότητα και ενίοτε μειωμένη παραγωγικότητα.

Ο ίδιος εντοπίζει το πρόβλημα τόσο στις αδυναμίες του εκπαιδευτικού συστήματος όσο και στα χαρακτηριστικά της ελληνικής οικονομίας. Οπως επισημαίνει, η ζήτηση για θέσεις υψηλής εξειδίκευσης παραμένει περίπου 14 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ οι επιχειρήσεις δεν δημιουργούν επαρκείς θέσεις εργασίας που να ανταποκρίνονται στα προσόντα των αποφοίτων. Το αποτέλεσμα είναι η ετεροαπασχόληση και η υποαπασχόληση να παραμένουν πραγματικότητα για σημαντικό αριθμό νέων επιστημόνων.

Πρόκειται για μια λιγότερο συζητημένη πλευρά της απώλειας επιστημονικού δυναμικού, την οποία ο καθηγητής περιγράφει με τον όρο «brain loss», διακρίνοντάς το από το «brain drain» – τη φυγή δηλαδή των επιστημόνων στο εξωτερικό.

«Tο brain loss είναι εξίσου σημαντικό. Πτυχιούχοι που παραμένουν στην Ελλάδα εργάζονται σε θέσεις αναντίστοιχες ή και κατώτερες των προσόντων τους, συχνά μερικής, εποχικής ή εκ περιτροπής απασχόλησης. Eτσι, δεν αξιοποιούν πλήρως τις γνώσεις τους, ενώ αντιμετωπίζουν αυξημένη αβεβαιότητα και ενίοτε μειωμένη παραγωγικότητα», επισημαίνει ο κ. Παπαδάκης.

Οι συνέπειες, λέει, επεκτείνονται στην οικονομία και την κοινωνία, καθώς ένα μέρος του επιστημονικού δυναμικού της χώρας παραμένει αναξιοποίητο.

«Οταν, λοιπόν, οικογένειες, πολιτεία και νέοι επενδύουν στην ανώτατη εκπαίδευση, αλλά σημαντικό μέρος της παραγόμενης εξειδίκευσης μένει αναξιοποίητο, δεν πρόκειται απλώς για πρόκληση, αλλά για ένα πρόβλημα που τείνει να καταστεί δομικό και εκτατικό».

«Η πρόκληση δεν σχετίζεται μονομερώς με το πόσους θα εκπαιδεύουμε αλλά και το τι θα τους μαθαίνουμε […] αν θα προσφέρουν πράγματι καλές υπηρεσίες στην κοινωνία και στον τόπο».

Την ίδια στιγμή, η αγορά εργασίας αντιμετωπίζει σημαντικές ελλείψεις σε τεχνικά επαγγέλματα, από ηλεκτρολόγους και υδραυλικούς μέχρι ψυκτικούς και τεχνικούς συντήρησης. Για τον καθηγητή Νίκο Φωτόπουλο, η αντίφαση αυτή συνδέεται και με τη διαχρονική υποτίμηση της τεχνικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης.

«Η τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση συνεχίζει να μην αποτελεί ελκυστική εκπαιδευτική επιλογή και το κυριότερο να μη λογίζεται ως ένας “σημαντικός πυλώνας” στο διαχρονικά “ανοικτό αίτημα” για παραγωγική ανασυγκρότηση», επισημαίνει ο κ. Φωτόπουλος.

Κατά τον ίδιο, η αναβάθμιση της επαγγελματικής εκπαίδευσης προϋποθέτει όχι μόνο αλλαγή της κοινωνικής αντίληψης που τη θέλει επιλογή δεύτερης κατηγορίας, αλλά και ουσιαστική βελτίωση των αμοιβών, των εργασιακών συνθηκών και των προοπτικών εξέλιξης.

«Θεωρώ πως η πρόκληση δεν σχετίζεται μονομερώς με το πόσους θα εκπαιδεύουμε αλλά και το τι θα τους μαθαίνουμε, τι ακριβώς θα μπορούν να φέρουν αποτελεσματικά σε πέρας, το πόσο ευσυνείδητα θα ασκούν το επάγγελμά τους, το αν θα προσφέρουν πράγματι καλές υπηρεσίες στην κοινωνία και στον τόπο», καταλήγει.

Οι νέοι παίρνουν λιγότερα πτυχία-8

  • Η Ελλάδα υπολείπεται του ευρωπαϊκού μέσου όρου σε νέους πτυχιούχους, με μειωμένες εισαγωγές στα πανεπιστήμια και χαμηλή δημόσια χρηματοδότηση.
  • Κοινωνικά και οικονομικά εμπόδια επηρεάζουν την πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση, με τις νέες εισαγωγές να έχουν μειωθεί κατά 21% από το 2021.
  • Η χαμηλή χρηματοδότηση της εκπαίδευσης στην Ελλάδα είναι σημαντικά κατώτερη από την Ευρωπαϊκή Ένωση, επηρεάζοντας αρνητικά την πανεπιστημιακή εκπαίδευση.
  • Το φαινόμενο "brain loss" καταδεικνύει πτυχιούχους να εργάζονται σε θέσεις κατώτερες των προσόντων τους, ενώ η τεχνική εκπαίδευση παραμένει υποτιμημένη.
Προσθέστε το cretaone.gr ως προτιμώμενη πηγή στο Google

CretaOne TV

Δείτε όλα τα βίντεο του CretaOne TV εδώ

Παρακολουθήστε τώρα →

Διαβάστε επίσης