Τι προβλέπει ο νόμος που έφερε τις πρώτες μεγάλες τομές έπειτα από 80 χρόνια – Πώς διαμορφώνονται οι κληρονομικές συμβάσεις, η θέση του επιζώντος συζύγου και ο ρόλος των συμβολαιογράφων
Σε μια ριζική αναμόρφωση του θεσμικού πλαισίου προχωρά η Πολιτεία, με τον νόμο 5303/2026 να φέρνει από τις 16 Σεπτεμβρίου κρίσιμες αλλαγές στο Κληρονομικό Δίκαιο, έπειτα από ογδόντα ολόκληρα χρόνια από την έναρξη ισχύος του Αστικού Κώδικα.
Μιλώντας στο CretaOne.gr για τις νέες διατάξεις, ο δικηγόρος και υπεύθυνος ενημέρωσης Ένωσης Ιδιοκτητών Ακινήτων Ν. Ηρακλείου, Γιώργος Αράπογλου, εξηγεί αναλυτικά πώς διαμορφώνεται το τοπίο για τους πολίτες, ξεκαθαρίζοντας τις παρεξηγήσεις που έχουν δημιουργηθεί γύρω από τις ιδιόγραφες διαθήκες και τα νέα εργαλεία μεταβίβασης περιουσίας.
Η «πρεμιέρα» για τις κληρονομικές συμβάσεις
Βασικός πυλώνας των αλλαγών είναι η εισαγωγή των κληρονομικών συμβάσεων, ενός θεσμού που εφαρμόζεται ήδη σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γερμανία και η Αυστρία.
Πρόκειται για μια σύμβαση ζωής που συνάπτεται ενώπιον συμβολαιογράφου, στην οποία ο ιδιοκτήτης ενός περιουσιακού στοιχείου συμφωνεί εν ζωή ότι μετά τον θάνατο του το συγκεκριμένο πρόσωπο θα είναι ο νόμιμος κληρονόμος του.
«Με αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζεται και διασφαλίζεται στο ακέραιο η πραγματική βούληση του διαθέτη», τονίζει ο κ. Αράπογλου, προσθέτοντας ότι «δεν θα μπορεί να αμφισβητηθεί στο μέλλον ότι δεν ήθελε ο διαθέτης να εκφράσει κάποια άλλη επιθυμία του», βάζοντας τέλος σε χρόνιες εντάσεις.
Ενισχυμένος ο σύζυγος και νέα αποζημίωση στη νόμιμη μοίρα
Σημαντικές παρεμβάσεις καταγράφονται και στα μερίδια εξ αδιαθέτου, καθώς ενισχύεται αισθητά η θέση του επιζώντος συζύγου. Σύμφωνα με το νέο καθεστώς, όταν κάποιος φεύγει από τη ζωή και στην οικογένεια υπάρχει ένα τέκνο και ο σύζυγος, ο τελευταίος κληρονομεί πλέον το 1/3 της περιουσίας, από 1/4 που ίσχυε προηγουμένως.
Παράλληλα, αλλάζει ριζικά το καθεστώς της νόμιμης μοίρας για τα άτομα που εξαιρούνται από μια διαθήκη. Ενώ στο παρελθόν ο παραμελημένος κληρονόμος δικαιούνταν ποσοστό επί των ακινήτων, οδηγώντας συχνά σε καθεστώς εξ αδιαιρέτου και αναξιοποίητα περιουσιακά στοιχεία, πλέον η αξίωση αυτή μετατρέπεται σε χρήμα.
Την αποζημίωση αυτή καλούνται να καταβάλουν οι υπόλοιποι κληρονόμοι, αποτρέποντας «τον κατακερματισμό των περιουσιών» και επιτρέποντας την άμεση αξιοποίηση των ακινήτων.
Τι ισχύει τελικά με τις ιδιόγραφες διαθήκες και τους συμβολαιογράφους
Ένα από τα σημεία που προκάλεσαν ερωτηματικά αφορά τις διαθήκες. Ο κ. Αράπογλου διευκρινίζει κατηγορηματικά ότι οι ιδιόγραφες διαθήκες σε καμία περίπτωση δεν καταργήθηκαν και συνεχίζουν να υφίστανται δίπλα στις δημόσιες και τις μυστικές. Ωστόσο, αυτό που αλλάζει ριζικά είναι η διαδικασία και η αρμοδιότητα δημοσίευσης τους.
Η δημοσίευση γίνεται πλέον αποκλειστικά και μόνο ενώπιον συμβολαιογράφων και όχι στα αρμόδια Πρωτοδικεία όπως γινόταν παλιότερα. Επιπλέον, για να αποτραπούν φαινόμενα πλαστογραφίας και δικαστικών διαμαχών που ταλαιπώρησαν στο παρελθόν οικογένειες, τίθεται αυστηρός χρονικός περιορισμός.
Οποιαδήποτε διαθήκη βρεθεί θα πρέπει να δημοσιευτεί εντός δύο ετών από τον θάνατο του διαθέτη. «Είχα αντιμετωπίσει και εγώ ως δικηγόρος τέτοια περιστατικά αντιδικιών», επισημαίνει χαρακτηριστικά ο ίδιος, υπογραμμίζοντας ότι το νέο πλαίσιο βάζει φρένο σε μεταγενέστερες εμφανίσεις αμφιλεγόμενων εγγράφων.
Ο Γιώργος Αράπογλου
«Ασπίδα» για τα χρέη και το νέο τοπίο στις διαθήκες
Στο ίδιο μήκος κύματος, καθοριστική τομή του νέου θεσμικού πλαισίου αποτελεί η προστασία της προσωπικής περιουσίας των κληρονόμων από τα χρέη της κληρονομιάς. Όπως επισημαίνεται, πλέον δεν θα ευθύνονται με την ατομική τους περιουσία για τα χρέη της κληρονομιάς στην κληρονομία και η ευθύνη θα περιορίζεται στο ενεργητικό της κληρονομιαίας περιουσίας.
Πρόκειται για ένα μέτρο-ανάσα που βάζει τέλος σε ένα χρόνιο πρόβλημα, καθώς «στο παρελθόν είχαμε πάρα πολύ μεγάλο αριθμό αποποιήσεων λόγω εμπλοκής των κληρονόμων με χρέη του κληρονομουμένου με αποτέλεσμα να δεσμεύονται λογαριασμοί και πολλοί κληρονόμοι που ήταν ενήμεροι να σπεύδουν να κάνουν αποποιήσεις».
Ωστόσο, διευκρινίζεται ότι παραμένει διαθέσιμη η οδός της αποποίησης εντός τετραμήνου από τον θάνατο ή τη δημοσίευση της διαθήκης για όσους επιθυμούν να μην έχουν καμία απολύτως εμπλοκή, έστω και μέχρι το ενεργητικό της περιουσίας.
Ελεύθερες μεταβιβάσεις με τις κληρονομικές συμβάσεις
Αναφερόμενος εκ νέου στις κληρονομικές συμβάσεις, ο κ. Αράπογλου εξήγησε πως πρόκειται ουσιαστικά για μια συμφωνία ζωής ενώπιον συμβολαιογράφου, μέσω της οποίας ο ιδιοκτήτης μπορεί να διαθέσει ένα περιουσιακό στοιχείο, για παράδειγμα, ένα σπίτι, εξαιρώντας το από την υπόλοιπη διαθήκη.
Το σημαντικότερο είναι ότι ο θεσμός αυτός «μπορεί να γίνει και με τρίτο πρόσωπο που στην ουσία δεν είναι ο κοντινός άμεσος συγγενής ή μπορεί κάποιος να είναι σύντροφος στη ζωή, δηλαδή να είναι δύο πρόσωπα και να μην έχουν παντρευτεί μεταξύ τους ή να μην έχουν συνάψει κάποιο σύμφωνο συμβίωσης».
Με αυτόν τον τρόπο, η μεταβίβαση πραγματοποιείται απρόσκοπτα σε οποιονδήποτε, διασφαλίζοντας απόλυτα την πραγματική βούληση του διαθέτη εν ζωή.
Τι γίνεται αν καθυστερήσει η δημοσίευση της διαθήκης
Σχετικά με τη διαδικασία στο Μητρώο Διαθηκών και τον αυστηρό χρονικό περιορισμό των δύο ετών για την εμφάνιση και δημοσίευση μιας διαθήκης, διευκρινίζονται οι συνέπειες σε περίπτωση καθυστέρησης ακόμη κι αν αυτή οφείλεται σε ψυχολογικούς λόγους ή στην καθυστέρηση των συγγενών. «Εάν δεν δημοσιευτεί κάποια διαθήκη πέραν του διαστήματος των δύο ετών, στη συνέχεια αυτό που θα ισχύει θα είναι η εξ αδιαθέτου διαδοχή», υπογραμμίζει ο ίδιος.
Αυτό σημαίνει ότι εφαρμόζονται αυτόματα τα ποσοστά του νόμου, με αποτέλεσμα όσοι συγγενείς ή τρίτοι δεν περιλαμβάνονται πλέον στην εξ αδιαθέτου διαδοχή ή όσοι δεν πρόλαβαν να εμφανίσουν εγκαίρως το έγγραφο να χάνουν οριστικά το δικαίωμα τους επί της κληρονομιάς.
Αξίζει να σημειωθεί, ότι εάν η διαθήκη δημοσιευθεί μετά την πάροδο δύο ετών από τον θάνατο, απαιτείται κατά κανόνα κήρυξη της ως κυρίας για να παραγάγει έννομα αποτελέσματα, με ειδική εξαίρεση για τις διαθήκες που είχαν κατατεθεί προς φύλαξη. Η διετία δεν σημαίνει, επομένως, ότι η διαθήκη ακυρώνεται αυτομάτως.


Δημοφιλή
Τάσος Ποτσέπης για τη σύλληψή του σε strip club στο Χαϊδάρι: «Με πλάκωσαν στο ξύλο, μου έσπασαν δύο δόντια»
Καιρός: Βροχές αύριο 18/11 στην Κρήτη - Μέχρι 23 βαθμούς η θερμοκρασία
Δημογλίδου για τον αστυνομικό που χτύπησε γυναίκα στο κεφάλι: «Ό,τι κι αν έχει προηγηθεί, δεν δικαιολογεί τη χρήση βίας»
Ηράκλειο: Σπαραγμός για την 37χρονη μουσικό και εκπαιδευτικό Χριστίνα Καλαμπόκη – Αύριο το «τελευταίο αντίο»
Οι γυναίκες του Πολυτεχνείου: Οι φοιτήτριες που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή της εξέγερσης
Θλίψη στο Γάζι για τον θάνατο του Εμμανουήλ Πιτσούλη –Αύριο η κηδεία του
Πέθανε 58χρονος μετά από καβγά – Χειροπέδες σε δύο άτομα στη Θεσσαλονίκη
Γήπεδο Παναθηναϊκού: Ομάδες Ρομά στο εργοτάξιο του Βοτανικού - Καταγγελίες από πολίτες
Τραγωδία στην Κρήτη: Νεκρός μέσα στο σπίτι του βρέθηκε άνδρας – Τον εντόπισε ο γιος του