Κόνιτσα: Στα 10.000 στρέμματα η καμένη έκταση στην Τραπεζίτσα – Τι έδειξε η αυτοψία

Επιστημονική αυτοψία κατέγραψε τις ζημιές στο οικοσύστημα, εστιάζοντας στις ανάγκες προστασίας του σπάνιου δάσους

Η φωτιά στην Τραπεζίτσα της Κόνιτσας εντάσσεται σε μια αλυσίδα πυρκαγιών που πλήττουν τα τελευταία χρόνια τα ορεινά δάση της Βόρειας Ελλάδας, όπως αυτές σε Oρβηλο, Παγγαίο, Μενοίκιο, Πιέρια Όρη και Βάλια Κάλντα. Αν και η φωτιά σε αυτά τα οικοσυστήματα συχνά συνδέεται με κεραυνική δραστηριότητα, οι δύσβατες τοποθεσίες οδηγούν σε πολυήμερη διάρκεια των εστιών, οι οποίες καίνε αργά τη χαμηλή βλάστηση και τα νεκρά υπολείμματα στο έδαφος.

Μετά τον μερικό έλεγχο της πυρκαγιάς, κλιμάκιο επιστημόνων από το WWF Ελλάς, το MedINA και μέλη του Ορειβατικού Συλλόγου Κόνιτσας πραγματοποίησαν αυτοψία στην περιοχή. Συνδυάζοντας τις παρατηρήσεις πεδίου με δορυφορικές εικόνες, η επηρεασμένη έκταση εκτιμάται σε περίπου 10.000 στρέμματα.

Η εικόνα δεν είναι ομοιόμορφη, καθώς στο μεγαλύτερο μέρος η φωτιά κινήθηκε επιφανειακά. Θετική επίδραση στον περιορισμό της πυρκαγιάς φαίνεται ότι είχαν τα φετινά έργα διαχείρισης καύσιμης ύλης του δασαρχείου γύρω από την Κόνιτσα. Ωστόσο, σε περίπου 1.000 στρέμματα η φωτιά έφτασε στις κόμες των δέντρων, δηλαδή στο επάνω τμήμα τους. Αυτή είναι κυρίως η έκταση που χρειάζεται να παρακολουθηθεί στενότερα ως προς τη μεταπυρική εξέλιξή της.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Τακιτζής Μαρίνος στο CretaOne 102,3: «Τρεις φορές πήγα στη Λότζια – Ακόμα περιμένω το τηλέφωνο του δημάρχου»

Πυρκαγιά επιφάνειας και επικόρυφη πυρκαγιά

Οι πυρκαγιές που εκδηλώνονται σε ορεινά δάση συχνά ξεκινούν ή κινούνται για μεγάλα χρονικά διαστήματα ως πυρκαγιές επιφάνειας: η φωτιά καίει, δηλαδή, κυρίως χόρτα, θάμνους, πευκοβελόνες, φύλλα, κλαδιά και άλλη νεκρή οργανική ύλη κοντά στο έδαφος, χωρίς να μεταδίδεται απαραίτητα στις κόμες των δέντρων.

Όταν η έντασή τους παραμένει χαμηλή ή μέτρια, τόσο η πανίδα όσο και τα περισσότερα ώριμα δέντρα μπορούν να επιβιώσουν. Σε αυτές τις συνθήκες η φωτιά μπορεί ακόμη και να λειτουργήσει θετικά για το οικοσύστημα, ανακυκλώνοντας θρεπτικά στοιχεία, δημιουργώντας μικρά ανοίγματα στη βλάστηση και συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός πιο ετερογενούς δασικού τοπίου. Το αποτέλεσμα, ωστόσο, εξαρτάται πάντοτε από τη δριμύτητα, τη διάρκεια και τη συχνότητα της φωτιάς, καθώς και από το είδος της βλάστησης που επηρεάζεται.

Τα δέντρα ως φυσικές πηγές σπόρων

Το ανησυχητικό στοιχείο είναι όταν αυτές οι φωτιές αλλάζουν χαρακτήρα. Υπό συνθήκες μεγάλης ξηρασίας, υψηλής θερμοκρασίας, ισχυρού ανέμου ή μεγάλης συσσώρευσης καύσιμης ύλης, μια τέτοια πυρκαγιά που κινείται αρχικά στην επιφάνεια μπορεί να ανέβει στις κόμες των δέντρων και να εξελιχθεί σε επικόρυφη.

Σε αυτή την περίπτωση, οι συνέπειες είναι πολύ σοβαρότερες, ιδιαίτερα σε ορεινά ψυχρόβια κωνοφόρα που, σε αντίθεση με άλλα είδη, δεν διαθέτουν αποτελεσματικούς μηχανισμούς φυσικής μεταπυρικής αποκατάστασης. Η φυσική αναγέννηση αυτών των ειδών μετά από μια τέτοια πυρκαγιά εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα άκαυτα δέντρα. «Αυτά τα δέντρα μπορούν να λειτουργήσουν ως φυσικές πηγές σπόρων. Με την πάροδο του χρόνου οι σπόροι μεταφέρονται από τα άκαυτα δέντρα προς τις γειτονικές καμένες επιφάνειες, επιτρέποντας σταδιακά την επανεγκατάσταση του δάσους» λέει στο kathimerini.gr ο δασολόγος και υπεύθυνος του Χερσαίου Προγράμματος του WWF Ελλάς Νίκος Γεωργιάδης.

Δυνατότητα ανάκαμψης, η ειδική περίπτωση του ρόμπολου και συμπεράσματα

Τα πρώτα συμπεράσματα είναι αισιόδοξα, καθώς στις καμένες κόμες οι επιφάνειες δεν είναι ενιαίες και έχουν διατηρηθεί νησίδες ζωντανής βλάστησης. Επομένως, στην έκταση των 1.000 στρεμμάτων έμφαση πρέπει να δοθεί στη φυσική αναγέννηση και όχι στην άμεση αναδάσωση, η οποία κρίνεται αδύνατη λόγω των κλίσεων και του αναγλύφου.

Οι πρώτοι μήνες είναι κρίσιμοι για την αποφυγή της διάβρωσης. Η Δασική Υπηρεσία πρέπει να εφαρμόσει στοχευμένες ήπιες παρεμβάσεις, όπως η κατασκευή κορμοφραγμάτων στις απότομες χαράδρες και στα ρέματα που κατευθύνονται προς την Κόνιτσα.

Μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί η κορυφογραμμή της Τραπεζίτσας, όπου η φωτιά έπληξε με υψηλή δριμύτητα ώριμο δάσος λευκόδερμης πεύκης ή ρόμπολου (Pinus heldreichii), χωρίς να αφήσει αρκετά άκαυτα δέντρα για φυσική σπορά. Η ζώνη αυτή απαιτεί συστηματική παρακολούθηση και πιθανώς στοχευμένες φυτεύσεις.

«Το ρόμπολο σχηματίζει χαρακτηριστικά δάση κοντά στα ανώτερα δασοόρια και η φυσική εξάπλωσή του στην Ευρώπη είναι περιορισμένη κυρίως στα νότια Βαλκάνια και στη νότια Ιταλία. Πρόκειται επίσης για είδος εξαιρετικής οικολογικής σημασίας και μεγάλης μακροβιότητας. Στην Πίνδο έχουν καταγραφεί πληθυσμοί με ορισμένα από τα αρχαιότερα γνωστά δέντρα της Ευρώπης, ηλικίας μεγαλύτερης των 1.000 ετών», εξηγεί ο κ. Γεωργιάδης.

«Η πυρκαγιά έπληξε με υψηλή δριμύτητα τμήματα του ώριμου δάσους ρόμπολου και, το σημαντικότερο, δεν φαίνεται να έχουν παραμείνει γύρω από ολόκληρη την πληγείσα επιφάνεια αρκετά άκαυτα ώριμα δέντρα ώστε να εξασφαλίζεται ότι η φυσική διασπορά σπόρων θα μπορέσει να αποκαταστήσει το δάσος σε εύλογο χρονικό διάστημα», προσθέτει.

Η περίπτωση της Τραπεζίτσας επιβεβαιώνει πως πλέον οι συνθήκες υπό τις οποίες εκδηλώνονται οι πυρκαγιές σε μεγάλα υψόμετρα έχουν μεταβληθεί, με αποτέλεσμα να αποκτούν μεγαλύτερη ένταση, να ανέρχονται συχνότερα στο υψηλό τμήμα των δέντρων και να επηρεάζουν οικοσυστήματα που ιστορικά ήταν λιγότερο εκτεθειμένα. Η νέα αυτή πραγματικότητα θα πρέπει να μας απασχολήσει και ως προς τον σχεδιασμό της διαχείρισης αυτών των ιδιαίτερων οικοσυστημάτων με σκοπό την προστασία τους από τέτοιες πυρκαγιές, καταλήγει το WWF.