Κρήτη: Γιατί την Αποκριά «επιτρέπονταν όλα» – Τα δρώμενα με τα ερωτικά υπονοούμενα που έφερναν… αρραβώνες

Τι δήλωσε στο Cretaone 102,3 ο φιλόλογος και δρ Λαογραφίας Ανδρέας Λενακάκης

Λίγο πριν από την κορύφωση της Αποκριάς και την είσοδο στη Μεγάλη Σαρακοστή, ο φιλόλογος και δρ Λαογραφίας Ανδρέας Λενακάκης μίλησε στο Cretaone 102,3 για τη βαθύτερη σημασία των ημερών, φωτίζοντας πτυχές που συχνά μένουν στη σκιά του σύγχρονου καρναβαλικού ενθουσιασμού.

Ο κ. Λενακάκης μιλώντας στην εκπομπή Newsroom και στον Γιάννη Ραψομανίκη, τόνισε ότι η Αποκριά δεν είναι μόνο μια περίοδος διασκέδασης, αλλά φέρει έντονο θρησκευτικό και συμβολικό χαρακτήρα. Η Κυριακή των Απόκρεω σηματοδοτεί τη διακοπή κατανάλωσης κρέατος, ενώ ακολουθεί η Εβδομάδα της Τυρινής, κατά την οποία επιτρέπονται τα γαλακτοκομικά ακόμη και σε ημέρες νηστείας. Η κορύφωση έρχεται την Κυριακή της Τυρινής, τη «Μεγάλη Αποκριά» κατά τον λαό και την Καθαρά Δευτέρα, που ανοίγει επίσημα την περίοδο της Σαρακοστής.

Από τα Ανθεστήρια στη χριστιανική παράδοση

Ο κ. Λενακάκης υπογράμμισε ότι τα αποκριάτικα δρώμενα έχουν βαθιές ρίζες στην αρχαιότητα και συνδέονται με τον κύκλο της φύσης: τον «θάνατο» του χειμώνα και την «ανάσταση» της άνοιξης. Παρέπεμψε στα Ανθεστήρια, τη γιορτή της αρχαίας Αθήνας αφιερωμένη στον Διόνυσο, όπου κυριαρχούσαν το γλέντι, ο έρωτας και η αναγέννηση της ζωής.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Ραγδαίες εξελίξεις στον Παναθηναϊκό – Ο Αταμάν υπέβαλε παραίτηση;

Σύμφωνα με τον ίδιο, πολλά στοιχεία εκείνων των γιορτών μετεξελίχθηκαν και ενσωματώθηκαν στο χριστιανικό εορτολόγιο, αποκτώντας νέο θεολογικό περιεχόμενο.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στον τελεστικό χαρακτήρα των αποκριάτικων τραγουδιών και μεταμφιέσεων. Τα δρώμενα, συχνά με έντονο ερωτικό ή σατιρικό περιεχόμενο, λειτουργούσαν ως συλλογική εκτόνωση και κοινωνική «βαλβίδα». Για δύο ημέρες, η κοινότητα επέτρεπε την ανατροπή ρόλων και την ελευθερία λόγου, χωρίς στιγματισμό. Άνδρες μεταμφιέζονταν σε εγκύους, γέροι σε νύφες, λαϊκά πρόσωπα σε παπάδες ή καλόγερους, ανατρέποντας τη φυσική και κοινωνική τάξη, συμβολίζοντας τη γονιμότητα και την αναγέννηση.

Η κοινωνική λειτουργία και τα ερωτικά υπονοούμενα των δρωμένων

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούσε ο «Αρκουδιάρης» ή «Μαϊμουνιέρης», που οδηγούσε έναν νεαρό μεταμφιεσμένο, προκαλώντας σκηνές με ερωτικούς υπαινιγμούς. Μέσα από αυτά τα δρώμενα εκφράζονταν συχνά ανομολόγητα συναισθήματα, ενώ δεν ήταν λίγες οι περιπτώσεις όπου, μετά το Πάσχα, οδηγούσαν ακόμη και σε αρραβώνες. Η κοινωνική λειτουργία της Αποκριάς ήταν εμφανής: φτωχοί και πλούσιοι συμμετείχαν ισότιμα, με απλά κεράσματα όπως ψωμί, ελιές, τυρί, κρασί και χωρίς επιδείξεις.

Αναφερόμενος στην Καθαρά Δευτέρα, ο κ. Λενακάκης μίλησε για τον καθαρτικό της χαρακτήρα. Οι νοικοκυρές έπλεναν τα σκεύη με στάχτη, ώστε να απομακρυνθεί κάθε ίχνος λίπους, σηματοδοτώντας την είσοδο στη νηστεία της Τεσσαρακοστής. Όπως διευκρίνισε, η «Μεγάλη Σαρακοστή» δεν ονομάζεται έτσι λόγω της Μεγάλης Εβδομάδας, αλλά επειδή πρόκειται για περίοδο σαράντα ημερών νηστείας, στην οποία προστίθεται και η Εβδομάδα των Παθών.

Σύγχρονα και παλαιά έθιμα στην Κρήτη

Σε ό,τι αφορά τα σύγχρονα έθιμα, ο λαογράφος έκανε διάκριση ανάμεσα στα δυτικότροπα καρναβάλια των πόλεων και στα τοπικά δρώμενα που διασώζονται από πολιτιστικούς συλλόγους.

Ξεχώρισε την Αποκριά της Γέργερης με τους «Αρκουδιάρηδες», όπου όπως σημείωσε, διατηρείται αυθεντικός χορός και μουσική, καθώς και τα μουζώματα στην Πόμπια και τις μάσκες του Σίβα στον Δήμο Φαιστού. Για τις τελευταίες, επισήμανε ότι πρόκειται για σύγχρονο έθιμο και όχι για αρχαιοελληνικό κατάλοιπο, όπως συχνά λανθασμένα αναφέρεται.

Παράλληλα, αναφέρθηκε σε έθιμα που έχουν εκλείψει, όπως οι τσουβαλοδρομίες στους Λάκκους Κυδωνίας, οι οποίες όπως σχολίασε, δεν ταίριαζαν με τη μεταπολεμική διαμόρφωση της «νέας» κρητικής ταυτότητας.

Παρακολουθήστε το σχετικό απόσπασμα: