Κρήτη κάτω από τη θάλασσα: Οι αρχαίες πόλεις και τα λιμάνια που σήμερα βρίσκονται βυθισμένα

Κτίρια, λιμενικές εγκαταστάσεις, λατομεία και ίχνη ανθρώπινης δραστηριότητας βρίσκονται σήμερα εκεί όπου κάποτε υπήρχε στεριά – Η υποβρύχια αρχαιολογία αποκαλύπτει μια διαφορετική Κρήτη, κρυμμένη κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας

Όταν κοιτάζουμε την ακτογραμμή της Κρήτης, είναι εύκολο να θεωρήσουμε ότι βρισκόταν πάντα εκεί.

Ότι οι παραλίες, οι κόλποι και τα λιμάνια είχαν περίπου την ίδια μορφή πριν από δύο ή τρεις χιλιάδες χρόνια.

Η πραγματικότητα όμως είναι πολύ πιο εντυπωσιακή.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Πολιτική «θύελλα» για τις δηλώσεις Ρούμπιο στην Αθήνα

Η σχέση στεριάς και θάλασσας μεταβλήθηκε μέσα στους αιώνες εξαιτίας γεωλογικών μεταβολών, σεισμικής δραστηριότητας και αλλαγών της στάθμης της θάλασσας.

Το αποτέλεσμα;

Τμήματα αρχαίων εγκαταστάσεων που κάποτε βρίσκονταν στην ξηρά βρίσκονται σήμερα κάτω από το νερό.

Και σε ορισμένα σημεία της Κρήτης ο βυθός λειτουργεί σαν ένα τεράστιο αρχαιολογικό αρχείο.

Ο Ολούς είναι ίσως το εντυπωσιακότερο παράδειγμα

Όποιος έχει επισκεφθεί την Ελούντα πιθανότατα έχει περάσει πολύ κοντά σε έναν ολόκληρο αρχαίο κόσμο χωρίς να το αντιληφθεί.

Στην περιοχή του Πόρου, εκεί όπου η Κολοκύθα συνδέεται με την Κρήτη, εντοπίζεται το αστικό κέντρο του αρχαίου Ολούντος.

Ο Ολούς υπήρξε σημαντική αρχαία πόλη και γνώρισε περίοδο ακμής μέχρι και την πρώτη βυζαντινή περίοδο.

Στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε και πιθανότατα άρχισε η σταδιακή βύθιση τμημάτων της.

Κτίρια βρίσκονται σήμερα στον βυθό

Οι υποβρύχιες έρευνες στην περιοχή δεν βασίζονται απλώς σε έναν τοπικό θρύλο για μια «βυθισμένη πόλη».

Έχουν καταγραφεί πραγματικά αρχαιολογικά κατάλοιπα.

Έρευνες έχουν εντοπίσει και αποτυπώσει βυθισμένα κτηριακά συγκροτήματα στους κόλπους Βαθύ και Μελισσός της Κολοκύθας, ενώ έχουν καταγραφεί και αρχαία λατομεία.

Σε ένα από αυτά εντοπίστηκαν ακόμη και λαξευτές δέστρες μαζί με πλατφόρμα φόρτωσης.

Με άλλα λόγια, κάτω από τα νερά μιας από τις δημοφιλέστερες τουριστικές περιοχές της Κρήτης σώζονται ίχνη μιας εντελώς διαφορετικής εποχής.

Η Ιεράπετρα είχε τη δική της λιμενική ιστορία

Στη νότια Κρήτη, η αρχαία Ιεράπυτνα – η σημερινή Ιεράπετρα – αποτελούσε σημαντικό κέντρο με έντονη σχέση με τη θάλασσα.

Η ενάλια αρχαιολογική έρευνα έχει στραφεί και στην περιοχή του αρχαίου λιμανιού της, επιχειρώντας να κατανοήσει καλύτερα τη μορφή και τη λειτουργία του.

Η ύπαρξη λιμανιών ήταν ζωτικής σημασίας για τις αρχαίες κρητικές πόλεις.

Η θάλασσα δεν αποτελούσε σύνορο.

Ήταν δρόμος.

Από εκεί μετακινούνταν άνθρωποι, προϊόντα και ιδέες.

Αμνισός – Το λιμάνι δίπλα στο Ηράκλειο

Ανατολικά του σημερινού Ηρακλείου βρίσκεται η Αμνισός, ένας τόπος στενά συνδεδεμένος με τη θαλάσσια ιστορία της Κρήτης.

Η ευρύτερη περιοχή αποτελεί έναν από τους παράκτιους αρχαιολογικούς χώρους που έχουν απασχολήσει την ενάλια έρευνα στο νησί.

Η εικόνα της ακτής που βλέπουμε σήμερα δεν είναι απαραίτητα εκείνη που αντίκριζαν οι κάτοικοι πριν από χιλιάδες χρόνια.

Και αυτό είναι βασικό για να κατανοήσουμε γιατί η αρχαιολογία της Κρήτης δεν σταματά εκεί όπου αρχίζει η θάλασσα.

Η δυτική Κρήτη άλλαξε δραματικά

Στα δυτικά του νησιού οι γεωλογικές μεταβολές δημιούργησαν ακόμη πιο εντυπωσιακές εικόνες.

Εδώ, όμως, συναντάμε και το αντίθετο φαινόμενο από τη βύθιση.

Σε περιοχές της δυτικής Κρήτης αρχαίες ακτογραμμές βρίσκονται σήμερα ψηλότερα από τη σύγχρονη στάθμη της θάλασσας.

Η Φαλάσαρνα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός αρχαίου λιμανιού του οποίου η σχέση με τη θάλασσα μεταβλήθηκε δραματικά.

Αυτό αποδεικνύει πόσο λάθος είναι να φανταζόμαστε την ακτογραμμή ως κάτι σταθερό.

Γιατί βυθίζονται αρχαίες εγκαταστάσεις;

Δεν υπάρχει μία μοναδική αιτία.

Η σχετική στάθμη θάλασσας και ξηράς μπορεί να μεταβάλλεται λόγω τεκτονικών κινήσεων, σεισμών, καθίζησης ή ανύψωσης της ξηράς και μεταβολών της θαλάσσιας στάθμης.

Σε ένα γεωλογικά ενεργό νησί όπως η Κρήτη, οι αλλαγές μπορούν σε βάθος αιώνων να είναι εντυπωσιακές.

Ένας δρόμος που κάποτε βρισκόταν δίπλα στη θάλασσα μπορεί σήμερα να βρίσκεται μέσα σε αυτή.

Ένα αρχαίο λιμάνι μπορεί να έχει απομακρυνθεί από το νερό.

Και ένα κτίριο μπορεί να έχει μετατραπεί σε υποβρύχιο αρχαιολογικό κατάλοιπο.

Ένας αρχαιολογικός χάρτης που συνεχίζεται κάτω από το νερό

Οι έρευνες στην Κρήτη έχουν καταγράψει αρχαία ναυάγια, λιμενικά έργα, βυθισμένα κτηριακά κατάλοιπα και άλλες ενάλιες αρχαιότητες σε διαφορετικά σημεία του νησιού.

Και αυτό αλλάζει εντελώς τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να κοιτάξουμε μια κρητική παραλία.

Γιατί η ιστορία δεν βρίσκεται πάντοτε πίσω μας, σε έναν αρχαιολογικό χώρο.

Μερικές φορές βρίσκεται λίγα μέτρα μπροστά μας.

Απλώς καλύπτεται από νερό.