Ο Πρόεδρος του Τμήματος Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Μανόλης Σαββάκης, μιλώντας στο CRETAONE 102,3, κάνει λόγο για βαθιά ριζωμένη έμφυλη βία, «δομικές κοινωνικές ανισότητες» και ανάγκη συνολικής παρέμβασης από την πολιτεία, την εκπαίδευση και τους θεσμούς

Οι γυναικοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους», ούτε αποτέλεσμα μιας στιγμιαίας έκρηξης συναισθημάτων, αλλά οργανωμένα εγκλήματα έμφυλης βίας που εδράζονται σε βαθιά πατριαρχικές αντιλήψεις και σχέσεις εξουσίας. Αυτό υπογράμμισε ο πρόεδρος του Τμήματος Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Μάνος Σαββάκης, μιλώντας στο CRETAONE 102,3, με αφορμή τη νέα γυναικοκτονία της Σταυρούλας Λεβεντάκη που συγκλόνισε την τοπική κοινωνία της Κρήτης.

Ο καθηγητής, μιλώντας στην εκπομπή Newsroom και στον Γιάννη Ραψομανίκη, ανέλυσε τις κοινωνικές και πολιτισμικές ρίζες της έμφυλης βίας, στάθηκε στην ανάγκη θεσμικής αναγνώρισης του όρου «γυναικοκτονία» και ανέδειξε τον καθοριστικό ρόλο της εκπαίδευσης, της πρόληψης και της κοινωνικής στήριξης των θυμάτων για την αντιμετώπιση ενός φαινομένου που, όπως τόνισε, αποτελεί δομικό στοιχείο της κοινωνικής πραγματικότητας.

Οι κοινωνικές και οικονομικές ρίζες της βίας

Αναφερόμενος στις γενεσιουργές αιτίες της έμφυλης βίας, ο κ. Σαββάκης στάθηκε ιδιαίτερα στις κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες που εξακολουθούν να βιώνουν πολλές γυναίκες. Σύμφωνα με τον ίδιο, η οικονομική εξάρτηση από τον σύζυγο ή τον σύντροφο περιορίζει σημαντικά τη δυνατότητα πολλών γυναικών να εγκαταλείψουν κακοποιητικές σχέσεις και να οικοδομήσουν μια αυτόνομη ζωή.

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι πίσω από πολλά περιστατικά βρίσκεται μια βαθιά ριζωμένη αντίληψη ιδιοκτησίας, σύμφωνα με την οποία ορισμένοι άνδρες αντιμετωπίζουν τις γυναίκες ως «κτήμα» τους. Όπως εξήγησε, αυτή η νοοτροπία συνδέεται άμεσα με πατριαρχικές αντιλήψεις που εξακολουθούν να επιβιώνουν στην κοινωνία και οι οποίες θεωρούν τη γυναίκα κατώτερη ή υποδεέστερη.

Ο κ. Σαββάκης συνέδεσε ευθέως το φαινόμενο με αυτό που στην κοινωνιολογία περιγράφεται ως πατριαρχία, επισημαίνοντας ότι οι γυναίκες συχνά γίνονται αντικείμενο βίαιης και υποτιμητικής μεταχείρισης εξαιτίας ακριβώς της ταυτότητάς τους.

«Δεν είναι εγκλήματα πάθους»

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο κ. Σαββάκης στην απόρριψη των όρων «έγκλημα πάθους» ή «έγκλημα τιμής», οι οποίοι χρησιμοποιούνταν επί δεκαετίες στον δημόσιο λόγο για να περιγράψουν τέτοιες δολοφονίες.

Όπως σημείωσε, οι χαρακτηρισμοί αυτοί λειτουργούν αποπροσανατολιστικά και τείνουν να δικαιολογούν ή να ελαφρύνουν την ευθύνη του δράστη. Αντίθετα, υποστήριξε ότι πρόκειται για εγκλήματα που οργανώνονται και ωριμάζουν μέσα από συγκεκριμένες διαδικασίες και δεν αποτελούν αποτέλεσμα μιας στιγμιαίας έκρηξης συναισθημάτων ή μιας «κακιάς στιγμής».

Το βασικό χαρακτηριστικό των γυναικοκτονιών, όπως σημείωσε, είναι ότι το θύμα στοχοποιείται ακριβώς επειδή είναι γυναίκα. Αυτή η διάσταση προσδίδει στα εγκλήματα αυτά έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα, ο οποίος τα διαφοροποιεί από άλλες ανθρωποκτονίες.

Η συζήτηση για τον όρο «γυναικοκτονία»

Ερωτηθείς για τη συζήτηση που διεξάγεται σχετικά με τη θεσμική κατοχύρωση του όρου «γυναικοκτονία», ο κ. Σαββάκης υποστήριξε ότι τόσο από κοινωνιολογική όσο και από επιστημονική σκοπιά ο όρος είναι απολύτως τεκμηριωμένος.

Όπως εξήγησε, η βιβλιογραφία αναγνωρίζει τη γυναικοκτονία ως ιδιαίτερη κατηγορία εγκλήματος, ακριβώς επειδή η ανθρωποκτονία διαπράττεται με κίνητρο το φύλο του θύματος. Για τον λόγο αυτό εκτίμησε ότι τα εγκλήματα αυτά θα έπρεπε να αναγνωρίζονται και από την ποινική νομοθεσία ως ειδική κατηγορία.

Παράλληλα, υποστήριξε ότι η ένταξη του όρου στον Ποινικό Κώδικα θα συνέβαλλε στην επίσημη αναγνώριση της ιδιαίτερης βαρύτητας των συγκεκριμένων εγκλημάτων και τάχθηκε υπέρ της αυστηροποίησης των ποινών.

Πρόληψη μέσα από την εκπαίδευση και δίχτυ κοινωνικής προστασίας

Παρά τη σημασία της ποινικής αντιμετώπισης, ο κ. Σαββάκης ξεκαθάρισε ότι η ουσιαστική αντιμετώπιση του προβλήματος βρίσκεται κυρίως στην πρόληψη.

Όπως ανέφερε, απαιτείται μια συνολική δέσμη μέτρων που θα ξεκινά από το σχολείο. Πρότεινε την εισαγωγή μαθημάτων συμπεριληπτικής αγωγής σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, από τις τελευταίες τάξεις του Δημοτικού έως το Λύκειο, με αντικείμενα όπως η σεξουαλικότητα, οι ανθρώπινες σχέσεις, ο σεβασμός στη διαφορετικότητα, η έμφυλη βία και η κακοποίηση.

Σύμφωνα με τον κ. Σαββάκη τα παιδιά δεν πρέπει να ενημερώνονται αποκλειστικά μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα ή άλλες ανεπίσημες πηγές, αλλά να έχουν πρόσβαση σε επιστημονικά τεκμηριωμένη γνώση μέσα στο σχολικό περιβάλλον.

Παράλληλα, τόνισε την ανάγκη ενίσχυσης της παρουσίας κοινωνιολόγων, ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών σε σχολεία, νοσοκομεία και άλλες δημόσιες δομές, ώστε να υπάρχει έγκαιρη παρέμβαση και στήριξη.

Ο πρόεδρος του Τμήματος Κοινωνιολογίας έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα και στην ανάγκη ενίσχυσης των δομών προστασίας των γυναικών. Όπως ανέφερε, απαιτούνται δωρεάν και εύκολα προσβάσιμες υπηρεσίες, ξενώνες φιλοξενίας, προγράμματα εργασιακής αποκατάστασης και ουσιαστική υποστήριξη για την επανεκκίνηση της ζωής των θυμάτων μακριά από το κακοποιητικό περιβάλλον.

Παράλληλα, υπογράμμισε τη σημασία της συνεργασίας επιστημόνων, κοινωνικών υπηρεσιών και αστυνομικών αρχών, ώστε να δημιουργείται ένα ολοκληρωμένο πλέγμα προστασίας.

Κλείνοντας, ο κ. Σαββάκης υποστήριξε ότι η αντιμετώπιση των γυναικοκτονιών προϋποθέτει βαθιά κοινωνική αλλαγή. Μια κοινωνία που δεν ανέχεται την έμφυλη βία, μια Πολιτεία που την τιμωρεί αυστηρά και ένα σύστημα υποστήριξης που δίνει στις γυναίκες τη δυνατότητα να χτίσουν με ασφάλεια μια νέα ζωή για τις ίδιες και τα παιδιά τους.