Μαντινάδες στην Κρήτη: Το «γιατροσόφι» που σμίγει τους εχθρούς, «ανασταίνει» τους νεκρούς και «γιατρεύει» τις ψυχές

Εκεί που ο πόνος, ο έρωτας και η λεβεντιά γίνονται στίχος

Οι μαντινάδες αποτελούν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της λαϊκής παράδοσης της Κρήτη και είναι βαθιά συνδεδεμένες με την ιστορία, την καθημερινότητα και την ψυχή των Κρητικών.

Πρόκειται για σύντομα ποιητικά δίστιχα, γραμμένα συνήθως σε δεκαπεντασύλλαβο στίχο με ομοιοκαταληξία, μέσα από τα οποία εκφράζονται συναισθήματα όπως η αγάπη, ο καημός, η χαρά, η ξενιτιά, η λεβεντιά και η περηφάνια.

Όταν ένας Κρητικός πονά, δεν το δείχνει εύκολα το κρατά μέσα του σαν «βάρος» που το κουβαλά σιωπηλά. Όταν κλαίει, δεν είναι ποτέ αδύναμος  είναι η καρδιά του που ξεσπά, γιατί δεν έμαθε να κρύβει τα συναισθήματά του. Όταν χαίρεται, το κάνει με όλο του το είναι, σαν να γλεντά τη ζωή ολόκληρη. Και όταν πενθεί, το κάνει με σεβασμό και αξιοπρέπεια, χωρίς περιττά λόγια, μόνο με σιωπή και δύναμη.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Αυτά τα 3 ζώδια είναι γεννημένα για μεγαλεία

Μα είτε ευτυχισμένος είναι, είτε πληγωμένος, ο Κρητικός βρίσκει πάντα έναν τρόπο να εκφραστεί, πιάνει την πένα και αφήνει τη μαντινάδα να γεννηθεί από την ψυχή του. Γιατί εκεί, μέσα σε δυο στίχους, χωράει όλη του η ζωή ο πόνος, η αγάπη, η λεβεντιά και η αλήθεια του.

Όπου και να ’σαι θα περνώ
να βλέπω τ’ όνομά σου,
γιατί ’ναι η καρδιά μου εκεί
που βρίσκεται η καρδιά σου.

Η αγάπη θέλει υπομονή,
καρδιά και περηφάνια,
γιατί αλλιώς σκορπίζεται
σαν κύμα στα λιμάνια.

Δεν την πετούνε εύκολα
την αγάπη οι ανθρώποι,
γιατί ’ναι βάσανο γλυκό
και της καρδιάς οι κόποι.

Ό,τι και να ’χει ο Κρητικός
με λόγια δεν το λέει,
με μαντινάδες χαίρεται
με μαντινάδες κλαίει.

Ανάθεμά σε χωρισμέ
πόσο ζηλιάρης είσαι,
και δεν αφήνεις άνθρωπο
να μην τον εκδικήσαι.

Δεν σε φοβίζει ο θάνατος
μα μήτε κι η ζωή σου,
αν έχεις λόγο καθαρό
και λεβεντιά μαζί σου.

Στους παλιότερους καιρούς, όταν οι λέξεις ήταν λίγες αλλά το συναίσθημα μεγάλο, η μαντινάδα ήταν το μέσο για να ειπωθεί ό,τι δεν μπορούσε να ειπωθεί αλλιώς. Οι «παλιοί» Κρητικοί δεν έγραφαν για να μείνουν  μιλούσαν για να νιώσουν.

Και μέσα σε δυο στίχους έβαζαν όλη τη ζωή τους… τον έρωτα που έκαιγε, τον πόνο που δεν έσβηνε, τη λεβεντιά που δεν λύγιζε ποτέ. Η μαντινάδα ήταν για αυτούς μια μορφή αλήθειας, ένας τρόπος να σταθεί ο άνθρωπος απέναντι στη ζωή με αξιοπρέπεια και ψυχή.

Έτσι, από γενιά σε γενιά, οι μαντινάδες έγιναν φωνή της Κρήτης. Όχι απλώς στίχοι, αλλά αποτύπωμα ανθρώπων που έμαθαν να μιλούν λίγο και να νιώθουν πολύ.

Δεν γονατίζει ο Κρητικός
σε μπόρες και σε μίση,
γιατί γεννήθηκε φωτιά
και στάχτη θα γυρίσει.

Σαν θέλει η μοίρα να σε δει
λυγισμένο και μόνο,
εσύ θα στέκεις όρθιος
με πείσμα και με πόνο.

Δεν με φοβίζουν οι καιροί
ούτε και τα σημάδια,
γιατί η καρδιά μου περπατά
σε δύσκολα σκοτάδια.

Δεν είναι ο έρωτας φωτιά
που καίει και περνάει,
είναι πληγή που ζει βαθιά
κι όσο πονά γλεντάει.