Μηχανισμός των Αντικυθήρων: Το τυχαίο εύρημα που άλλαξε την ιστορία της τεχνολογίας (βίντεο)

Το αίνιγμα των Αντικυθήρων του πρώτου «υπολογιστή» του κόσμου

Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων αποκαλύπτει μια τεχνολογία 2.000 ετών που προκαλεί τους επιστήμονες. Νέα ευρήματα αναζωπυρώνουν το μεγάλο αρχαιολογικό μυστήριο.

Περισσότερο από έναν αιώνα μετά την ανακάλυψή του, ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων συνεχίζει να πυροδοτεί συζητήσεις και να ανατρέπει όσα γνωρίζαμε για την τεχνολογική εξέλιξη της αρχαιότητας. Το περίπλοκο αυτό αντικείμενο, θαμμένο για δύο χιλιετίες στο ναυάγιο μιας ρωμαϊκής εμπορικής γαλέρας, θεωρείται σήμερα το πιο εντυπωσιακό τεχνολογικό επίτευγμα του αρχαίου κόσμου – μια συσκευή τόσο προχωρημένη, που μοιάζει να ταξίδεψε στον χρόνο.

Το τυχαίο εύρημα που άλλαξε την ιστορία της τεχνολογίας

Το 1900, σφουγγαράδες από τα Αντικύθηρα έφεραν στην επιφάνεια μια συστάδα οξειδωμένων γραναζιών, πλάι σε αγάλματα και αμφορείς. Κανείς δεν μπορούσε τότε να φανταστεί πως επρόκειτο για ένα εξάρτημα με λειτουργίες που θυμίζουν… αναλογικό υπολογιστή. Χρειάστηκαν δεκαετίες για να γίνει κατανοητό πως αυτό το παράξενο μπρούτζινο σύνολο ήταν στην πραγματικότητα μια εξελιγμένη αστρονομική μηχανή, ικανή να παρακολουθεί πλανητικές κινήσεις, εκλείψεις και ημερομηνίες μεγάλων πανελλήνιων αγώνων.

Η συσκευή, μεγέθους ενός μικρού κουτιού, ενεργοποιούνταν με χειροκίνητη μανιβέλα. Πάνω από 30 γρανάζια συνεργάζονταν για να αποδώσουν με ακρίβεια την κίνηση Ήλιου, Σελήνης και πλανητών – μια πολυπλοκότητα αδιανόητη για την τεχνολογία της εποχής.

Οι ενδείξεις ενός τεχνολογικού θαύματος

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Διακοπές ρεύματος σε περιοχές της Κρήτης σήμερα Παρασκευή 6/2

Στο πίσω μέρος της συσκευής, δύο σπειροειδείς δείκτες αποτύπωναν μακρούς αστρονομικούς κύκλους, όπως τον 19ετή Μετωνικό και τον 18ετή κύκλο του Σάρου, που χρησιμοποιούνταν για την πρόβλεψη εκλείψεων. Άλλος δείκτης σημείωνε τις ημερομηνίες των Ολυμπιακών Αγώνων και άλλων μεγάλων αθλητικών διοργανώσεων.

Ακόμη πιο εντυπωσιακό ήταν το σύστημα επικυκλικών γραναζιών, που αναπαριστούσε τη μεταβλητή ταχύτητα της Σελήνης λόγω της ελλειπτικής τροχιάς της – μια λύση που δεν εμφανίζεται ξανά στην ευρωπαϊκή τεχνολογία πριν από τον Μεσαίωνα.

Η κατανόηση του μηχανισμού προχώρησε ουσιαστικά από τη δεκαετία του ’70 και μετά, όταν ο φυσικός Ντέρεκ ντε Σόλα Πράις χρησιμοποίησε ακτίνες Χ για να εξετάσει τα εσωτερικά του. Στις αρχές του 21ου αιώνα, υψηλής ανάλυσης τομογραφίες και τεχνικές απεικόνισης αποκάλυψαν χιλιάδες χαραγμένους χαρακτήρες – κάτι σαν «εγχειρίδιο χρήσης» του αρχαίου υπολογιστή.

Παρότι η πρόοδος ήταν εντυπωσιακή, το μεγαλύτερο μέρος της συσκευής παραμένει άφαντο: μόνο περίπου το ένα τρίτο σώζεται, κατακερματισμένο σε 82 κομμάτια.

Σεληνιακό ή ηλιακό ημερολόγιο;

Το 2024, μια στατιστική ανάλυση από τους Graham Woan και Joseph Bayley επανέφερε στο προσκήνιο τη συζήτηση για το ημερολογιακό σύστημα που ενσωμάτωνε ο μηχανισμός. Μελετώντας έναν κατεστραμμένο δακτύλιο με τμήματα οπών, εκτίμησαν ότι αρχικά διέθετε 354, υποδηλώνοντας σεληνιακό ημερολόγιο.

Η υπόθεση αυτή προκάλεσε αντιδράσεις. Ειδικοί όπως ο Tony Freeth επισημαίνουν ότι η πολυπλοκότητα της συσκευής παραπέμπει σε συνδυασμό ημερολογιακών συστημάτων και όχι σε ένα απλό σεληνιακό μοντέλο. Η συζήτηση παραμένει ανοικτή – και κάθε νέα ερμηνεία επαναφέρει ερωτήματα για το πώς οι αρχαίοι Έλληνες αντιλαμβάνονταν την έννοια του χρόνου και του ουρανού.

Προϊόν μιας χαμένης τεχνογνωσίας

Παρά την προχωρημένη του κατασκευή, ο μηχανισμός παραμένει μοναδικός. Ούτε σχέδια ούτε αντίγραφα έχουν βρεθεί, ενώ καμία άλλη συσκευή της εποχής δεν πλησιάζει την πολυπλοκότητά του. Ωστόσο, η τεχνική του ακρίβεια υποδηλώνει ότι δύσκολα θα ήταν ένα μεμονωμένο πείραμα.

Κάποιοι ερευνητές θεωρούν ότι κατασκευάστηκε σε επιστημονικά κέντρα όπως η Ρόδος ή η Αλεξάνδρεια, όπου εργάζονταν κορυφαίοι αστρονόμοι. Άλλοι βλέπουν συνδέσεις με τον Αρχιμήδη, αν και δεν υπάρχουν απτά στοιχεία που να επιβεβαιώνουν μια τέτοια προέλευση.

Το μυστήριο συνεχίζεται

Ανασκαφές από τον Ζακ Κουστώ έως τις σύγχρονες αποστολές με υποβρύχια drones, δεν έχουν αποκαλύψει επιπλέον κομμάτια της συσκευής. Το ενδεχόμενο να βρίσκονται ακόμη θαμμένα κάτω από τον πυθμένα των Αντικυθήρων παραμένει ζωντανό.

Έως τότε, ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων συνεχίζει να αποτελεί ένα από τα πιο συναρπαστικά αινίγματα της αρχαιολογίας – ένα τεκμήριο μιας γνώσης που χάθηκε και ίσως, κάποια στιγμή, να αποκαλυφθεί ξανά.