Mobbing στην εργασία: Τι είναι ο εργασιακός εκφοβισμός και ποια σημάδια δεν πρέπει να αγνοούμε

Από τη συστηματική υποτίμηση και την απομόνωση μέχρι την υπερβολική πίεση και τις απειλές, ο εργασιακός εκφοβισμός μπορεί να επηρεάσει σοβαρά την ψυχική υγεία και την επαγγελματική ζωή των εργαζομένων 

Ο εργασιακός εκφοβισμός δεν εκδηλώνεται πάντα με φωνές ή ανοιχτές συγκρούσεις. Μπορεί να εμφανίζεται μέσα από συστηματική υποτίμηση, αποκλεισμό από την ομάδα, υπερβολική πίεση και συμπεριφορές που κάνουν έναν εργαζόμενο να αμφισβητεί τις ικανότητές του. Το φαινόμενο, γνωστό ως mobbing, μπορεί να επιβαρύνει την ψυχική υγεία, την καθημερινότητα και την επαγγελματική ζωή όσων το βιώνουν.

Τι είναι το mobbing στον χώρο εργασίας

Με τον όρο mobbing περιγράφεται η επαναλαμβανόμενη ψυχολογική παρενόχληση ή ο εκφοβισμός ενός εργαζομένου στον επαγγελματικό του χώρο. Μπορεί να προέρχεται από προϊστάμενο, συνάδελφο ή ακόμη και από περισσότερα άτομα της ίδιας ομάδας.

Δεν πρόκειται απλώς για μια διαφωνία, μια αυστηρή παρατήρηση ή μια δύσκολη ημέρα στη δουλειά. Το ζήτημα γίνεται σοβαρότερο όταν οι συμπεριφορές επαναλαμβάνονται, στοχεύουν συγκεκριμένο άτομο και δημιουργούν ένα περιβάλλον ταπείνωσης, φόβου ή επαγγελματικής απαξίωσης.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Τα 3 ζώδια που δεν συγχωρούν εύκολα μια προδοσία

Ο εργασιακός εκφοβισμός μπορεί να είναι άμεσος, μέσα από προσβλητικά σχόλια και επιθετική συμπεριφορά, αλλά και έμμεσος, μέσα από την απομόνωση, την παρακράτηση πληροφοριών ή την υπονόμευση της εργασίας ενός ανθρώπου.

Τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούμε

Η αναγνώριση του mobbing δεν είναι πάντα εύκολη, ιδιαίτερα όταν οι συμπεριφορές παρουσιάζονται ως «αστεία», αυστηρή διοίκηση ή συνηθισμένες εντάσεις στον χώρο εργασίας. Ορισμένα σημάδια, ωστόσο, χρειάζονται προσοχή.

1. Συνεχής υποτίμηση και προσβλητικά σχόλια

Ο εργαζόμενος δέχεται επανειλημμένα ειρωνείες, απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς ή κριτική που δεν αφορά μόνο την απόδοσή του, αλλά επεκτείνεται στην προσωπικότητα και στις ικανότητές του. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι όταν εκτίθεται συστηματικά μπροστά σε συναδέλφους.

2. Αποκλεισμός από την ομάδα

Δεν ενημερώνεται για σημαντικές αλλαγές, μένει εκτός συναντήσεων που αφορούν τη δουλειά του ή αποκλείεται από την επικοινωνία και τις συνεργασίες της ομάδας. Η απομόνωση μπορεί να δυσκολεύει την εκτέλεση των καθηκόντων του και να δημιουργεί την εντύπωση ότι δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της θέσης του.

3. Αδικαιολόγητη και διαρκής πίεση

Η ανάθεση υπερβολικού όγκου εργασίας, οι συνεχείς αλλαγές προτεραιοτήτων χωρίς σαφείς οδηγίες ή οι μη ρεαλιστικές προθεσμίες μπορεί να χρησιμοποιούνται ως μέσα πίεσης. Αντίστοιχα, η συστηματική ανάθεση ασήμαντων καθηκόντων ή η αφαίρεση αρμοδιοτήτων χωρίς εξήγηση μπορεί να λειτουργούν υποτιμητικά.

4. Υπονόμευση της επαγγελματικής εικόνας

Η διαστρέβλωση όσων έχει πει ή κάνει ο εργαζόμενος, η απόδοση σε αυτόν λαθών άλλων ή η διάδοση αρνητικών σχολίων για την απόδοσή του μπορεί να πλήξουν τη θέση και την αξιοπιστία του στον εργασιακό χώρο.

5. Διαφορετική μεταχείριση χωρίς σαφή αιτιολογία

Όταν ένας εργαζόμενος αντιμετωπίζεται επανειλημμένα με διαφορετικούς όρους από τους υπόλοιπους, αποκλείεται από ευκαιρίες ή δεν λαμβάνει την απαραίτητη υποστήριξη για να εκτελέσει τη δουλειά του, αξίζει να εξετάσει αν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά ή για ένα σταθερό μοτίβο συμπεριφοράς.

6. Ασαφείς οδηγίες και διαρκής αμφισβήτηση

Ο εργαζόμενος καλείται να εκτελέσει καθήκοντα χωρίς να έχει τις απαραίτητες πληροφορίες και στη συνέχεια κατηγορείται για λάθη ή καθυστερήσεις. Όταν οι απαιτήσεις αλλάζουν διαρκώς και η προσπάθεια δεν αναγνωρίζεται ποτέ, η καθημερινή εργασία μπορεί να μετατραπεί σε πηγή διαρκούς ανασφάλειας.

7. Απειλές, εκφοβισμός και αντίποινα

Απειλές για απόλυση, δυσμενείς αλλαγές στα καθήκοντα ή τιμωρητική συμπεριφορά επειδή κάποιος εξέφρασε αντίρρηση ή διαμαρτυρήθηκε αποτελούν σοβαρές ενδείξεις που δεν πρέπει να παραβλέπονται. Η ευρωπαϊκή προσέγγιση για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία αναγνωρίζει ότι η παρενόχληση μπορεί να επηρεάσει τόσο την ψυχική όσο και τη σωματική υγεία.

Πώς επηρεάζει τον εργαζόμενο

Η παρατεταμένη έκθεση σε ένα εχθρικό εργασιακό περιβάλλον μπορεί να οδηγήσει σε έντονο άγχος, διαταραχές ύπνου, εξάντληση, μειωμένη αυτοπεποίθηση και δυσκολία συγκέντρωσης.

Ορισμένοι εργαζόμενοι αισθάνονται φόβο πριν ακόμη ξεκινήσουν την εργάσιμη ημέρα, ενώ άλλοι αποφεύγουν να εκφράσουν τη γνώμη τους ή να ζητήσουν βοήθεια, ανησυχώντας για τις συνέπειες.

Οι επιπτώσεις μπορεί να επεκταθούν και στην προσωπική ζωή, επηρεάζοντας τις σχέσεις, τον ελεύθερο χρόνο και τη συνολική ευεξία του ατόμου. Ωστόσο, το άγχος ή η επαγγελματική εξουθένωση από μόνα τους δεν αποδεικνύουν ότι υπάρχει mobbing. Χρειάζεται να εξετάζονται οι συγκεκριμένες συμπεριφορές, η συχνότητά τους και το συνολικό πλαίσιο.

Πότε πρόκειται για mobbing και πότε για μια δύσκολη εργασιακή συνθήκη;

Δεν αποτελεί κάθε διαφωνία, αρνητική αξιολόγηση ή αυστηρή παρατήρηση περιστατικό εργασιακού εκφοβισμού. Ένας προϊστάμενος μπορεί να ασκεί κριτική στην απόδοση ενός εργαζομένου ή να αναθέτει απαιτητικές εργασίες, εφόσον αυτό γίνεται με θεμιτό και επαγγελματικό τρόπο.

Η ουσιαστική διαφορά βρίσκεται στο περιεχόμενο, στον τρόπο και στις συνθήκες της συμπεριφοράς. Η επαναλαμβανόμενη ταπείνωση, η στοχοποίηση, ο αποκλεισμός και η υπονόμευση δεν ταυτίζονται με τη φυσιολογική διαχείριση ενός εργασιακού χώρου.

Για τον λόγο αυτό, έχει σημασία να μην αξιολογείται ένα περιστατικό απομονωμένα, αλλά να εξετάζεται αν εντάσσεται σε μια ευρύτερη, επαναλαμβανόμενη πρακτική.

Τι μπορεί να κάνει κάποιος που βιώνει εργασιακό εκφοβισμό

Όταν ένας εργαζόμενος θεωρεί ότι βρίσκεται στο στόχαστρο επαναλαμβανόμενων συμπεριφορών, υπάρχουν ορισμένα βήματα που μπορεί να ακολουθήσει για να προστατεύσει τον εαυτό του και να τεκμηριώσει όσα συμβαίνουν.

– Να καταγράφει τα περιστατικά. Ημερομηνίες, συγκεκριμένες συμπεριφορές, μηνύματα, ηλεκτρονική αλληλογραφία και πιθανοί μάρτυρες μπορούν να βοηθήσουν στην αποτύπωση της κατάστασης.
– Να διατηρεί σχετικά αποδεικτικά στοιχεία. Είναι χρήσιμο να φυλάσσονται νόμιμα προσβάσιμα έγγραφα και επικοινωνίες που σχετίζονται με τα περιστατικά, με σεβασμό στην προστασία προσωπικών δεδομένων και στην εμπιστευτικότητα.
– Να αναζητά υποστήριξη. Η συζήτηση με πρόσωπο εμπιστοσύνης, ειδικό ψυχικής υγείας ή αρμόδιο επαγγελματία μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων και στην αξιολόγηση των διαθέσιμων επιλογών.
– Να ενημερώνεται για τα δικαιώματά του. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να απευθυνθεί στον αρμόδιο φορέα της επιχείρησης, σε σωματείο, σε δικηγόρο εργατικού δικαίου ή στην Επιθεώρηση Εργασίας.

Δεν είναι απαραίτητο να περιμένει κάποιος να επιδεινωθεί η κατάσταση για να ζητήσει βοήθεια.

Τι προβλέπει η ελληνική νομοθεσία

Στην Ελλάδα, ο Νόμος 4808/2021 προβλέπει την απαγόρευση της βίας και της παρενόχλησης στην εργασία, συμπεριλαμβανομένων συμπεριφορών που συνδέονται με το mobbing. Η προστασία καλύπτει περιστατικά που συμβαίνουν κατά την εργασία, συνδέονται με αυτήν ή προκύπτουν από αυτήν, ακόμη και στο πλαίσιο εργασιακών επικοινωνιών μέσω ψηφιακών μέσων.

Οι εργοδότες έχουν υποχρεώσεις πρόληψης και αντιμετώπισης τέτοιων περιστατικών. Παράλληλα, η Επιθεώρηση Εργασίας είναι αρμόδια να εξετάζει σχετικές καταγγελίες και να ελέγχει την τήρηση των προβλεπόμενων υποχρεώσεων. Ο νόμος προβλέπει επίσης προστασία από αντίποινα όταν αυτά συνδέονται με καταγγελία ή αίτημα προστασίας για περιστατικό βίας ή παρενόχλησης.

Η ύπαρξη συγκεκριμένων συμπεριφορών και η νομική αξιολόγησή τους εξετάζονται με βάση τα πραγματικά περιστατικά κάθε υπόθεσης.

Γιατί δεν πρέπει να θεωρείται φυσιολογικός ο εκφοβισμός στη δουλειά

Η πίεση, οι απαιτήσεις και οι επαγγελματικές διαφωνίες αποτελούν μέρος της εργασιακής πραγματικότητας. Δεν δικαιολογούν, όμως, την προσβολή της αξιοπρέπειας, την ταπείνωση ή τη συστηματική στοχοποίηση ενός ανθρώπου.

Το mobbing μπορεί να εκδηλώνεται σταδιακά, με συμπεριφορές που αρχικά μοιάζουν ασήμαντες, αλλά με τον χρόνο δημιουργούν ένα σταθερά εχθρικό περιβάλλον. Η αναγνώριση των προειδοποιητικών σημείων, η καταγραφή των περιστατικών και η έγκαιρη αναζήτηση υποστήριξης αποτελούν σημαντικά βήματα για την αντιμετώπισή του.

Η εργασία μπορεί να έχει δυσκολίες και απαιτήσεις. Δεν πρέπει, όμως, να γίνεται χώρος φόβου και συστηματικής απαξίωσης.