Ο Ερντογάν ανοίγει το παιχνίδι του 2028: Η μάχη για την επόμενη Τουρκία έχει ήδη ξεκινήσει

Η δήλωση του Μεχμέτ Ουτσούμ για πιθανή νέα υποψηφιότητα του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στις εκλογές του 2028 δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη εξέλιξη στην τουρκική πολιτική επικαιρότητα.

Πίσω από τη νομική συζήτηση για το αν ο Τούρκος πρόεδρος μπορεί να διεκδικήσει νέα θητεία βρίσκεται ένα πολύ μεγαλύτερο πολιτικό ερώτημα: αν το σύστημα εξουσίας που οικοδομήθηκε γύρω από τον Ερντογάν μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί με την ίδια δυναμική και μετά την εποχή του.

Η παρέμβαση του στενού συμβούλου του Τούρκου προέδρου έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δεν προέρχεται απλώς από έναν κομματικό μηχανισμό, αλλά από έναν άνθρωπο που βρίσκεται κοντά στη θεσμική αρχιτεκτονική του προεδρικού συστήματος που δημιουργήθηκε μετά το δημοψήφισμα του 2017.

Η Άγκυρα, ουσιαστικά, έστειλε ένα πρώτο μήνυμα για το πώς αντιλαμβάνεται την επόμενη μεγάλη πολιτική αναμέτρηση.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Χανιά: Πένθος στον δικηγορικό κόσμο για τον θάνατο του Ηλία Πατεράκη

Το 2028 δεν παρουσιάζεται πλέον μόνο ως μια εκλογική ημερομηνία. Διαμορφώνεται ως σημείο καμπής για το μέλλον του τουρκικού μοντέλου εξουσίας.

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι η τρίτη θητεία, αλλά η συνέχεια του «συστήματος Ερντογάν»

Στη δημόσια συζήτηση το βάρος έχει πέσει στη συνταγματική διάσταση.

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι υπάρχει δυνατότητα νέας υποψηφιότητας μέσω της διαδικασίας πρόωρων εκλογών, ενώ η αντιπολίτευση αμφισβητεί αυτή την ερμηνεία και θεωρεί ότι το όριο των προεδρικών θητειών έχει ήδη συμπληρωθεί.

Ωστόσο, η ουσία της υπόθεσης βρίσκεται πέρα από τη νομική διαμάχη.

Ο Ερντογάν δεν είναι απλώς ο ισχυρότερος πολιτικός της Τουρκίας των τελευταίων δεκαετιών. Είναι ο άνθρωπος που αναδιαμόρφωσε το ίδιο το μοντέλο διακυβέρνησης της χώρας.

Από την άνοδό του στην πρωθυπουργία το 2003 μέχρι σήμερα, η Τουρκία πέρασε από διαφορετικές φάσεις: από την περίοδο των οικονομικών μεταρρυθμίσεων και της προσέγγισης με την Ευρωπαϊκή Ένωση, στην περίοδο της ισχυρής προεδρίας, και στη συνέχεια στη φάση της ανάδειξης της χώρας ως αυτόνομου περιφερειακού παίκτη.

Το πολιτικό κεφάλαιο του Ερντογάν δεν στηρίχθηκε μόνο στις εκλογικές νίκες. Στηρίχθηκε στη δημιουργία μιας νέας αντίληψης για τον ρόλο της Τουρκίας.

Αυτό είναι και το μεγάλο ερώτημα της επόμενης περιόδου: αν αυτή η αντίληψη μπορεί να επιβιώσει πέρα από το πρόσωπο που τη δημιούργησε.

Από το AKP της ανάπτυξης στο AKP της εθνικής ισχύος

Η μεταμόρφωση του κυβερνώντος κόμματος αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία για την κατανόηση της σημερινής Τουρκίας.

Το AKP που κέρδισε τις εκλογές το 2002 είχε ως βασικά χαρακτηριστικά την οικονομική ανάπτυξη, τις μεταρρυθμίσεις και την προσπάθεια προσέγγισης με την Ευρώπη.

Με την πάροδο των χρόνων, όμως, η πολιτική ταυτότητα του κόμματος μετατοπίστηκε.

Η έμφαση πέρασε περισσότερο στην εθνική ισχύ, στην ασφάλεια, στην αμυντική βιομηχανία και στην αντίληψη μιας Τουρκίας που πρέπει να λειτουργεί ως ανεξάρτητος περιφερειακός παράγοντας.

Η ανάπτυξη της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας, η προβολή των τουρκικών μη επανδρωμένων συστημάτων και η προσπάθεια μείωσης της εξάρτησης από ξένες τεχνολογίες έγιναν βασικά στοιχεία του κυβερνητικού αφηγήματος.

Η αλλαγή αυτή δεν αφορά μόνο την εξωτερική πολιτική. Αφορά και την εσωτερική νομιμοποίηση της κυβέρνησης, καθώς συνδέει την πολιτική ισχύ του Ερντογάν με την εικόνα μιας Τουρκίας που «μεγαλώνει» διεθνώς.

Ο παράγοντας Μπαχτσελί και η δύσκολη εξίσωση της εξουσίας

Η επόμενη μεγάλη παράμετρος είναι η σχέση του Ερντογάν με τον Ντεβλέτ Μπαχτσελί.

Η συμμαχία AKP–MHP αποτελεί τον βασικό πυλώνα της σημερινής κυβερνητικής πλειοψηφίας και έχει αλλάξει σημαντικά τις πολιτικές ισορροπίες στην Τουρκία.

Το MHP δεν λειτουργεί απλώς ως κοινοβουλευτικός εταίρος. Εκφράζει έναν ισχυρό εθνικιστικό χώρο που έχει αυξημένη επιρροή σε ζητήματα ασφάλειας, εξωτερικής πολιτικής και κρατικής στρατηγικής.

Μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016, η σχέση αυτή απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς η τουρκική κυβέρνηση έδωσε μεγαλύτερη έμφαση σε θέματα εσωτερικής ασφάλειας και εθνικής κυριαρχίας.

Για το 2028, η πολιτική αριθμητική θα είναι κρίσιμη. Η κυβέρνηση χρειάζεται ευρύτερες συναινέσεις για την ενεργοποίηση της διαδικασίας πρόωρων εκλογών, γεγονός που σημαίνει ότι η μάχη θα δοθεί πολύ πριν στηθούν οι κάλπες.

Η αντιπολίτευση και το μεγάλο κενό μετά τον Ιμάμογλου

Απέναντι στη στρατηγική του προεδρικού στρατοπέδου, η αντιπολίτευση βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα διαφορετικό πρόβλημα.

Δεν αφορά μόνο την εκλογική απήχηση. Αφορά τη δημιουργία ενός προσώπου και μιας πολιτικής πρότασης που θα μπορέσουν να αμφισβητήσουν την κυριαρχία του Ερντογάν.

Ο Εκρέμ Ιμάμογλου εξελίχθηκε τα τελευταία χρόνια σε έναν από τους σημαντικότερους αντιπάλους του Τούρκου προέδρου. Η πολιτική του επιρροή στην Κωνσταντινούπολη και η εικόνα του ως εναλλακτικού ηγέτη τον κατέστησαν κεντρικό παράγοντα στην αντιπαράθεση.

Οι δικαστικές εξελίξεις γύρω από το πρόσωπό του δημιούργησαν νέα δεδομένα και άφησαν ανοιχτό το ερώτημα για το ποιος θα ηγηθεί τελικά της προσπάθειας απέναντι στον Ερντογάν.

Η αντιπολίτευση καλείται πλέον να λύσει ένα στρατηγικό πρόβλημα: πώς θα μετατρέψει τη δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβέρνηση σε συνεκτική πολιτική εναλλακτική.

Η οικονομία παραμένει ο κρυφός παράγοντας της εκλογικής μάχης

Παρά τη σημασία της γεωπολιτικής και των πολιτικών ισορροπιών, ο παράγοντας που μπορεί να επηρεάσει περισσότερο από όλους την εκλογική μάχη του 2028 είναι η οικονομία.

Για χρόνια η εκλογική βάση του AKP συνδέθηκε με την ανάπτυξη, τις μεγάλες υποδομές και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου εκατομμυρίων πολιτών.

Τα τελευταία χρόνια, όμως, ο πληθωρισμός και η πίεση στην αγοραστική δύναμη δημιούργησαν σημαντικές προκλήσεις για την κυβέρνηση.

Η οικονομική σταθερότητα μέχρι το 2028 θα αποτελέσει κρίσιμο παράγοντα όχι μόνο για την κοινωνική αποδοχή του Ερντογάν, αλλά και για τη δυνατότητα του κυβερνητικού στρατοπέδου να παρουσιάσει την τελευταία περίοδο διακυβέρνησης ως επιτυχημένη.

Η Ανατολική Μεσόγειος και το γεωπολιτικό στοίχημα

Για την Ελλάδα και την ευρύτερη περιοχή, η συζήτηση για το 2028 έχει ιδιαίτερη σημασία.

Η Τουρκία του Ερντογάν έχει διαμορφώσει μια εξωτερική πολιτική που βασίζεται στην αντίληψη της στρατηγικής αυτονομίας.

Η Άγκυρα επιδιώκει να διατηρεί ρόλο σε πολλαπλά μέτωπα: στη Μέση Ανατολή, στη Μαύρη Θάλασσα, στη Λιβύη, στον Καύκασο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η εξωτερική πολιτική δεν λειτουργεί μόνο ως εργαλείο διεθνών σχέσεων. Αποτελεί και στοιχείο εσωτερικής πολιτικής ταυτότητας.

Θέματα όπως η αμυντική βιομηχανία, οι ενεργειακές διεκδικήσεις, η θέση της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ και η σχέση με τις μεγάλες δυνάμεις αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου αφηγήματος περί ισχυρής Τουρκίας.

Μια νέα προεκλογική περίοδος στην Τουρκία δεν οδηγεί αυτόματα σε εντάσεις. Ωστόσο, είναι πιθανό να αυξήσει τη σημασία θεμάτων εθνικής ισχύος και κυριαρχίας στον δημόσιο διάλογο.

Το πραγματικό διακύβευμα του 2028

Η επόμενη τουρκική εκλογική αναμέτρηση δεν θα κρίνει μόνο ποιος θα βρίσκεται στο προεδρικό μέγαρο της Άγκυρας.

Θα κρίνει αν το σύστημα που δημιουργήθηκε τα τελευταία χρόνια μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο ή αν η Τουρκία θα εισέλθει σε μια περίοδο πολιτικής μετάβασης.

Ο Ερντογάν έχει διαμορφώσει περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο ηγέτη της σύγχρονης Τουρκίας τη φυσιογνωμία της χώρας.

Το μεγάλο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο αν θα διεκδικήσει άλλη μία θητεία.

Είναι αν η Τουρκία του 2028 θα είναι ακόμη η Τουρκία της εποχής Ερντογάν ή αν θα αρχίσει να διαμορφώνει την επόμενη σελίδα της ιστορίας της.