Ο Κρητικός Ναύαρχος του Μεγάλου Αλεξάνδρου: Ποιος ήταν ο Νέαρχος που έδωσε το όνομά του στη νέα φρεγάτα Belharra

Με αφορμή την ένταξη της δεύτερης φρεγάτας FDI «Νέαρχος» στο Πολεμικό Ναυτικό, αναδεικνύεται η ιστορική προσωπικότητα του Κρητικού ναυάρχου, του παιδικού φίλου του Μεγάλου Αλεξάνδρου που ηγήθηκε του θρυλικού «Παράπλου της Ινδικής»

Χθες, Παρασκευή 30 Οκτωβρίου 2026, η δεύτερη φρεγάτα FDI (Belharra), ο «Νέαρχος», ύψωσε την ελληνική σημαία, στα ναυπηγεία της «Naval Group», στην πόλη Λοριάν της Γαλλίας και εντάχθηκε και επίσημα στο Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό.

Αναμένονται άλλες δύο φρεγάτες τύπου FDI, ο «Φορμίων», τον ερχόμενο Δεκέμβριο και ο «Θεμιστοκλής», το 2028, που θα ενισχύσουν σε πολύ μεγάλο βαθμό το Ναυτικό μας. Ίσως μέχρι χθες, το όνομα Νέαρχος να ήταν άγνωστο σε κάποιους. Σίγουρα, πολλές και πολλοί θα μπήκαν στον κόπο να αναζητήσουν κάποια στοιχεία για τον Νέαρχο χθες.

Το «Ναύαρχος του Μεγάλου Αλεξάνδρου» είναι πολύ λίγο όμως για τον συγκεκριμένο. Ας δούμε λοιπόν περισσότερα στοιχεία γι’ αυτόν.

Νέαρχος: ο Κρητικός… παιδικός φίλος του Μακεδόνα Αλέξανδρου

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Επίδομα 400 ευρώ στις 30 Νοεμβρίου: Χωρίς εισοδηματικά κριτήρια η καταβολή – Ποιοι μένουν εκτός

Ο Νέαρχος ήταν Ναύαρχος και παιδικός φίλος του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Γεννήθηκε στην Κρήτη, γύρω στο 360 π.Χ. Πατέρας του ήταν ο Ανδρότιμος.

Ωστόσο έζησε τα παιδικά του χρόνια στην Αμφίπολη της Μακεδονίας, όπου εγκαταστάθηκε η οικογένειά του μετά τη γέννησή του και στη συνέχεια στην Πέλλα. Εκεί γνωρίστηκε με τον, λίγο μικρότερό του ηλικιακά, Αλέξανδρο (γεννήθηκε το 356 π.Χ.) και συνδέθηκε με στενή φιλία μαζί του.

Η γνωριμία τους έγινε γύρω στο 340 π.Χ.. Ο Νέαρχος όμως, μαζί με άλλους φίλους του Αλέξανδρου εξορίστηκαν από τη Μακεδονία, από τον Φίλιππο Β΄, ο οποίος θεωρούσε ότι αυτοί ασκούσαν κακή επιρροή στον γιο του. Μετά τη δολοφονία του Φίλιππου και την ανάληψη της ηγεσίας από τον Αλέξανδρο (φθινόπωρο του 336 π.Χ.), ο Νέαρχος και οι άλλοι εξόριστοι φίλοι του νεαρού μονάρχη επέστρεψαν στην Πέλλα και έλαβαν τιμητικά αξιώματα.

Ο Νέαρχος στην Ασία

Στην εκστρατεία της Ασίας, ο Νέαρχος ανήκε στους «αμφ’ αυτόν εταίρους», δηλαδή στον στενό κύκλο του Αλεξάνδρου.

Μετά την κατάληψη της Λυκίας και της Παμφυλίας διορίστηκε σατράπης των περιοχών αυτών (334/333 π.Χ. – 329 π.Χ.). Τον χειμώνα του 329 π.Χ. – 328 π.Χ. έφτασε με τον Άσανδρο, αδελφό του Παρμενίωνα, στα Βάκτρα – Ζαρίασπα, επικεφαλής ενός σώματος μισθοφόρων, για να ενισχύσει τον στρατό του Αλέξανδρου που βρισκόταν εκεί. Την άνοιξη του 327 π.Χ. έγινε Χιλίαρχος στο σώμα των υπασπιστών.

Ο Νέαρχος όμως έμεινε, κυρίως στην ιστορία, ως ο Ναύαρχος του Μακεδόνα στρατηλάτη, που ήταν επικεφαλής ασύλληπτων για τα δεδομένα εκείνης της εποχής ναυτικών επιχειρήσεων.

Από το Δέλτα του Ινδού… στα Στενά του Ορμούζ

Ο μεγαλοφυής Αλέξανδρος είχε σχεδιάσει μια τολμηρή ναυτική επιχείρηση, τον «παράπλου της Ινδικής» θέλοντας να εγκαινιάσει μια θαλάσσια οδό επικοινωνίας ανάμεσα στην Ινδία και τη Μεσοποταμία.

Την αρχηγία της σημαντικής, από οικονομικής και επιστημονικής πλευράς, επιχείρησης ανέλαβε μετά από δική του επιθυμία ο Νέαρχος, ο οποίος κατάφερε να ολοκληρώσει με επιτυχία την αποστολή.

Συνάντησε βέβαια πολλές δυσκολίες και κινδύνους, που αντιμετώπισε με θάρρος, ψυχραιμία και συνετή αντιμετώπιση των ανδρών του. Μάλιστα, δεν είχε σοβαρές απώλειες. Ξεκίνησε με 100 – 150 πλοία, επικεφαλής 3.000 – 5.000 ανδρών.

Οι περισσότεροι ήταν Έλληνες από τα νησιά του Αιγαίου, τον Ελλήσποντο, την Ιωνία και την Κύπρο, από τα Πάτ(τ)αλα, αρχαία πόλη που βρισκόταν στο Δέλτα που σχηματίζει ο ποταμός Ινδός πριν εκβάλλει στην Αραβική Θάλασσα, στις 20 Σεπτεμβρίου του 525 π.Χ.. Πλοηγός του ήταν ο ειδικός στη ναυτική τέχνη, Ονησίκριτος. Δεν περίμενε όμως να σταματήσουν οι μουσώνες για να ξεκινήσει, καθώς οι ιθαγενείς, μετά την αναχώρηση του Αλέξανδρου, που είχε βρεθεί επίσης εκεί, έδειξαν εχθρικές διαθέσεις.

Παραπλέοντας τον Ινδό, ο στόλος έφτασε στις εκβολές του και αγκυροβόλησε σ’ έναν κλειστό Κόλπο, κοντά στο σημερινό Καράτσι του Πακιστάν, τον οποίο ο Νέαρχος ονόμασε «Αλεξάνδρου Λιμένα». Ο Νέαρχος με τον στόλο του υποχρεώθηκαν να περιμένουν 24 ημέρες μέχρι να σταματήσουν οι σφοδροί άνεμοι. Στη συνέχεια, τα πλοία παρέπλευσαν τις ακτές των Αραβιτών και των Ωρειτών και έφτασαν στα Κώκαλα.

Εκεί ο Νέαρχος συνάντησε τον Λεοννάτο, αξιωματικό του Αλέξανδρου και έναν από τους διαδόχους του, ο οποίος του παρέδωσε τα άφθονα εφόδια που άφησε ο Μακεδόνας στρατηλάτης γι’ αυτόν και τους άνδρες του. Αφού επισκευάστηκαν όσα πλοία είχαν υποστεί ζημιές, ο στόλος απέπλευσε και πάλι. Πέρασε, αρχικά, από τις ακτές των Ιχθυοφάγων, στα παράλια της Γεδρωσίας.

Οι Ιχθυοφάγοι ήταν άγριος και αφιλόξενος λαός. Τρέφονταν με ωμά ψάρια και έφτιαχναν τα σπίτια τους από κόκαλα ψαριών και φαλαινών. Δεν έκοβαν ούτε τα μαλλιά, ούτε τα νύχια τους και ντύνονταν με δέρματα ζώων (Διόδωρος, XVII, 105, 4, Κούρτιος, IX, 10, 9). Ήταν κτηνοτρόφοι. Ακόμα και τα πρόβατά τους τρέφονταν με ψάρια(!), γι’ αυτό και οι Μακεδόνες δεν μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν το κρέας τους ως τροφή τους (Πλούταρχος, «Αλέξανδρος»). Καθώς ο Αλέξανδρος δεν μπόρεσε να ακολουθήσει παράλληλη πορεία, έτσι ώστε να υπάρξει τακτικός ανεφοδιασμός, οι άνδρες του Νέαρχου υπέφεραν από έλλειψη πόσιμου νερού και τροφής.

Παρ’ όλα αυτά συνέχισαν τον πλου τους. Έφτασαν στη Βάδη, στις ακτές της Καρμονίας και στη συνέχεια, στα τέλη Δεκεμβρίου του 325 (τρεις μήνες δηλαδή μετά την αναχώρησή τους από τα Πάτ(τ)αλα), στην είσοδο του Περσικού Κόλπου στην Αρμόζεια, τα πασίγνωστα σήμερα Στενά του Ορμούζ. Λίγο αργότερα, ο Κρητικός Ναύαρχος συναντήθηκε με τον Αλέξανδρο, κάτι που χαροποίησε και τους δύο, ιδιαίτερα όμως τον δεύτερο, καθώς είχε αρχίσει να φοβάται ότι ο φίλος του και ο στόλος του είχαν χαθεί στα άγνωστα νερά της περιοχής. Η αίσια έκβαση της τολμηρής αποστολής του Νέαρχου γιορτάστηκε με συμπόσια και αγώνες.

Από το Ορμούζ… στα Σούσα

Από την Αρμόζεια, ο Νέαρχος κατευθύνθηκε στο νησί Οάρακα. Με νέο πλοηγό, τον Ύπαρχο (Κυβερνήτη, Διοικητή) του νησιού Μαζήνη, ο οποίος προσφέρθηκε εθελοντικά, ως «ηγεμών του πλόου» να τους οδηγήσει στα Σούσα, ο στόλος, μετά από νέες περιπέτειες έφτασε στον μυχό του Περσικού Κόλπου, κοντά στην πόλη Διρίδωτη.

Εκεί, ο Νέαρχος πληροφορήθηκε ότι ο Αλέξανδρος πλησίαζε στα Σούσα. Ανέπλευσε τον ποταμό Πασίτιγρη (σήμερα Καρούν του Ιράν) και συναντήθηκε με τον Αλέξανδρο και τη στρατιά του κοντά στα Σούσα. Στους ομαδικούς γάμους στα Σούσα, ο Νέαρχος παντρεύτηκε την κόρη του Ρόδιου Μέντορα και της Βαρσίνης. Στη συνέχεια, ο Αλέξανδρος πρόσφερε στον Νέαρχο και τον πρώτο πλοηγό του Ονησίκριτο ένα χρυσό στεφάνι, που αποτελούσε ανώτατη τιμητική διάκριση.

Ο Νέαρχος μετά τον θάνατο του Αλέξανδρου (323 π.Χ.)

Μετά τον θάνατο του Αλέξανδρου, ο Νέαρχος παραμερίστηκε. Στη διανομή των σατραπειών που έγινε από τον Αντίπατρο και τον Περδίκκα (323 π.Χ. – 321 π.Χ.), το όνομά του δεν αναφέρεται. Το 317 π.Χ. τον βρίσκουμε στο επιτελείο του Αντίγονου του Μονόφθαλμου.

Τάχθηκε υπέρ της σωτηρίας του Ευμένη. Δεν εισακούστηκε όμως. Το 314 π.Χ., ο Αντίγονος παραχώρησε τη Συρία στον γιο του, Δημήτριο τον Πολιορκητή, του οποίου ο Νέαρχος υπήρξε ένας από τους πιο έμπιστους συμβούλους.

Με την εμπειρία και τις ικανότητές του, ο Νέαρχος σίγουρα θα μπορούσε να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη συνέχεια. Τα ίχνη του όμως χάνονται. Πιθανότατα σκοτώθηκε στη μάχη της Γάζας (312 π.Χ.).

«Παράπλους της Ινδικής»: το χαμένο σύγγραμμα του Νέαρχου

Ο Αλέξανδρος είχε δώσει εντολή στον Νέαρχο να καταγράφει σχολαστικά στο ημερολόγιό του κάθε είδους πληροφορίες για τις χώρες που επισκέφθηκε και τους κατοίκους τους.

Όλα αυτά καταγράφηκαν από τον Νέαρχο στο έργο του «Παράπλους της Ινδικής», που δυστυχώς δεν διασώθηκε ως στις μέρες μας. Ήταν όμως γνωστό στα χρόνια του Αρριανού και του Στράβωνα που το αξιοποίησαν στα έργα τους.

Σε αυτά, ο Νέαρχος, εκτός από τις ηγετικές του ικανότητες, αποδεικνύεται ότι ήταν και ιδιαίτερα παρατηρητικός, καταγράφοντας όλα τα ενδιαφέροντα στοιχεία από τους τόπους που επισκέφθηκε.

Πηγή: protothema.gr