Οι μεγαλύτεροι σεισμοί που άλλαξαν την ιστορία της Κρήτης

Από τον σεισμό που άλλαξε την ακτογραμμή του νησιού έως το Αρκαλοχώρι

Η Κρήτη έχει μάθει να ζει με τον Εγκέλαδο. Η θέση της πάνω στο Ελληνικό Τόξο, στην περιοχή όπου η αφρικανική τεκτονική πλάκα βυθίζεται κάτω από την πλάκα του Αιγαίου, την καθιστά μία από τις πιο σεισμογενείς περιοχές της Ευρώπης.

Στο πέρασμα των αιώνων, ορισμένοι σεισμοί δεν άφησαν πίσω τους μόνο ερείπια και ανθρώπινες απώλειες. Άλλαξαν το ανάγλυφο του νησιού, σημάδεψαν πόλεις και χωριά και επηρέασαν τον τρόπο με τον οποίο οι κάτοικοι έχτιζαν και οργάνωναν τη ζωή τους.

365 μ.Χ.: Ο σεισμός που «σήκωσε» τη δυτική Κρήτη

Στις 21 Ιουλίου του 365 μ.Χ. σημειώθηκε ένας από τους ισχυρότερους σεισμούς που έχουν καταγραφεί ιστορικά στη Μεσόγειο. Οι σύγχρονες επιστημονικές εκτιμήσεις τοποθετούν το μέγεθός του πάνω από τα 8 Ρίχτερ.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Άγριο ξύλο σε πανηγύρι στο Πύργο – Κατέληξαν στο νοσοκομείο

Η δόνηση προκάλεσε τεράστια γεωλογική μεταβολή. Τμήματα της δυτικής και νοτιοδυτικής Κρήτης ανυψώθηκαν κατά αρκετά μέτρα, αφήνοντας ίχνη που είναι ακόμη ορατά στις παλιές ακτογραμμές του νησιού.

Ακολούθησε καταστροφικό τσουνάμι, το οποίο εξαπλώθηκε σε μεγάλο μέρος της ανατολικής Μεσογείου. Οι επιπτώσεις του καταγράφηκαν από την Κρήτη μέχρι τις ακτές της Αιγύπτου, της Λιβύης, της Κύπρου και της Σικελίας. Η Αλεξάνδρεια ήταν μία από τις πόλεις που επλήγησαν περισσότερο.

Δεν επρόκειτο απλώς για έναν μεγάλο σεισμό. Ήταν ένα γεγονός που άλλαξε πραγματικά τη μορφή της Κρήτης.

1303: Η καταστροφή που έφτασε έως την Αλεξάνδρεια

Σχεδόν μία χιλιετία αργότερα, στις 8 Αυγούστου του 1303, ένας ακόμη ιδιαίτερα ισχυρός σεισμός χτύπησε το ανατολικό τμήμα του Ελληνικού Τόξου, ανάμεσα στην Κρήτη και τη Ρόδο.

Το μέγεθός του υπολογίζεται κοντά στα 8 Ρίχτερ. Ιστορικές πηγές περιγράφουν σοβαρές καταστροφές σε δεκάδες περιοχές της Κρήτης, ενώ σημαντικές ζημιές υπέστη και ο Χάνδακας, το σημερινό Ηράκλειο.

Ο σεισμός προκάλεσε μεγάλο τσουνάμι, το οποίο πέρασε τη Μεσόγειο και έφτασε μέχρι την Αλεξάνδρεια. Το κύμα κατέστρεψε πλοία, πλημμύρισε παράκτιες περιοχές και προκάλεσε νέες ζημιές στον περίφημο Φάρο της Αλεξάνδρειας.

Το γεγονός του 1303 παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα του πώς ένας σεισμός στην περιοχή της Κρήτης μπορεί να επηρεάσει ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο.

1810: Η νύχτα που γονάτισε το Ηράκλειο

Τον Φεβρουάριο του 1810, μία ισχυρή σεισμική ακολουθία προκάλεσε μεγάλες ζημιές στο Ηράκλειο και σε περιοχές της ανατολικής Κρήτης.

Για πολλά χρόνια επικρατούσε η άποψη ότι οι νεκροί ήταν μεταξύ 2.000 και 3.000. Νεότερη επιστημονική μελέτη, η οποία αξιοποίησε ιστορικές μαρτυρίες της εποχής, εκτιμά ότι ο πραγματικός αριθμός των θυμάτων στο Ηράκλειο ήταν πιθανότατα κοντά στους 300.

Οι ζημιές ήταν εκτεταμένες, ιδιαίτερα σε παλιές κατοικίες και κτίσματα, όμως φαίνεται ότι μεγάλο μέρος τους αποκαταστάθηκε σχετικά γρήγορα. Η σεισμική ένταση στην ευρύτερη περιοχή του σημερινού νομού Ηρακλείου υπολογίζεται ότι έφτασε στα επίπεδα VIII έως IX.

Η περίπτωση του 1810 δείχνει και κάτι ακόμη: όσο πιο παλιά είναι ένα γεγονός, τόσο δυσκολότερο είναι να υπολογιστούν με ακρίβεια οι πραγματικές του συνέπειες.

1856: Ο μεγάλος σεισμός που σχεδόν ισοπέδωσε την πόλη

Ο σεισμός της 12ης Οκτωβρίου 1856 θεωρείται μία από τις μεγαλύτερες καταστροφές στην ιστορία του Ηρακλείου.

Η δόνηση σημειώθηκε μέσα στη νύχτα και έγινε αισθητή σε μία τεράστια περιοχή, από την Κρήτη και τη Ρόδο μέχρι την Αίγυπτο, την Κύπρο και τη Μάλτα. Το Ηράκλειο υπέστη τη μεγαλύτερη καταστροφή, με το μεγαλύτερο μέρος των σπιτιών της πόλης να καταρρέει ή να καθίσταται ακατάλληλο.

Στην Κρήτη καταγράφηκαν εκατοντάδες νεκροί και τραυματίες, ενώ χιλιάδες οικογένειες έμειναν χωρίς κατοικία.

Ο σεισμός αυτός έμεινε βαθιά χαραγμένος στη συλλογική μνήμη της πόλης. Δεν ήταν μόνο οι ανθρώπινες απώλειες, αλλά και η σχεδόν ολοκληρωτική καταστροφή του δομημένου ιστού του Ηρακλείου.

2021: Το Αρκαλοχώρι ξυπνά παλιούς φόβους

Στις 27 Σεπτεμβρίου 2021, σεισμός μεγέθους περίπου 6 Ρίχτερ σημειώθηκε στην κεντρική Κρήτη, με επίκεντρο κοντά στο Αρκαλοχώρι.

Ένας άνθρωπος έχασε τη ζωή του, περίπου 20 τραυματίστηκαν και εκατοντάδες σπίτια, εκκλησίες και δημόσια κτίρια υπέστησαν σοβαρές ζημιές. Χωριά της περιοχής βρέθηκαν αντιμέτωπα με μία πρωτόγνωρη κατάσταση, ενώ πολλές οικογένειες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.

Ο κύριος σεισμός είχε προηγηθεί από έντονη δραστηριότητα που είχε αρχίσει μήνες νωρίτερα και ακολουθήθηκε από μεγάλη μετασεισμική ακολουθία.

Για τη σύγχρονη Κρήτη, ο σεισμός του Αρκαλοχωρίου αποτέλεσε μία οδυνηρή υπενθύμιση ότι ακόμη και περιοχές χωρίς πρόσφατο ιστορικό μεγάλης καταστροφής μπορούν να βρεθούν ξαφνικά στο επίκεντρο.

Μια ιστορία γραμμένη πάνω στα ρήγματα

Από το 365 μ.Χ. μέχρι σήμερα, οι σεισμοί αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας της Κρήτης. Άλλοτε άλλαξαν την ακτογραμμή της και άλλοτε γκρέμισαν ολόκληρες γειτονιές.

Η ιστορία τους, όμως, δεν χρειάζεται να καλλιεργεί φόβο. Υπενθυμίζει τη σημασία της σωστής κατασκευής, της συντήρησης των παλιών κτιρίων, της ενημέρωσης και της ετοιμότητας. Γιατί ο σεισμός δεν μπορεί να προβλεφθεί με ακρίβεια, οι συνέπειές του όμως μπορούν να περιοριστούν.