Οροπέδιο Λασιθίου: Ο κάμπος πνίγηκε – Τι συνέβη με το θυρόφραγμα στον Χώνο και τις δύο δικλείδες της σήραγγας;

Νωπές ακόμη οι συζητήσεις για τη χαλασμένη δικλείδα τον Απρίλιο – Από την άνοιξη φτάσαμε στον Σεπτέμβριο για να τίθενται ξανά τα ίδια ερωτήματα, την ώρα που οι καλλιέργειες βρίσκονται κάτω από το νερό

Η επόμενη ημέρα στο Οροπέδιο Λασιθίου βρίσκει έναν ολόκληρο παραγωγικό κάμπο αντιμέτωπο με τις συνέπειες μιας τεράστιας πλημμύρας.

Χιλιάδες στρέμματα καλλιεργειών βρέθηκαν κάτω από το νερό, με τους παραγωγούς να βλέπουν τον κόπο και το εισόδημα μιας ολόκληρης χρονιάς να εξαφανίζονται.

Η ένταση της βροχόπτωσης ήταν ακραία. Αυτό όμως δεν μπορεί να κλείσει τη συζήτηση για το τι συνέβη στις κρίσιμες υποδομές που σχετίζονται με την αποστράγγιση του Οροπεδίου.
Μία βασική διευκρίνιση:

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Πέθανε η 13χρονη κόρη του ηθοποιού και σκηνοθέτη Τσαντ Λόου

Άλλο είναι το θυρόφραγμα στον Χώνο και άλλο οι δύο δικλείδες της Σήραγγας Οροπεδίου Λασιθίου.

Πρόκειται για διαφορετικά σημεία και διαφορετικές λειτουργίες του συστήματος διαχείρισης των υδάτων.

@worldweathernews24htv Ισχυρή καταιγίδα στο Λασίθι της Κρήτης 3-10-26. 🎥 Video: Δημήτρης Αθανασάκης ( 🟦 Facebook ) #storm #Lasithi #Crete ♬ solitude m83 remix – MoistVisuals

Το θυρόφραγμα στον Χώνο

Στον Χώνο, επάνω στο Οροπέδιο, βρίσκεται το θυρόφραγμα μέσω του οποίου μπορεί να διοχετευθεί νερό προς τις φυσικές καταβόθρες της περιοχής, συμβάλλοντας στην εκτόνωση των υδάτων από τον κάμπο.

Σύμφωνα με πληροφορίες και μαρτυρίες από την περιοχή, όταν η στάθμη των νερών άρχισε να ανεβαίνει επικίνδυνα και οι καλλιέργειες να πλημμυρίζουν, κάτοικοι επιχείρησαν να ανοίξουν το θυρόφραγμα, ώστε να εκτονωθεί μέρος των υδάτων προς τις φυσικές καταβόθρες.

Κατά την προσπάθεια αυτή, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, ο μηχανισμός υπέστη ζημιά και το θυρόφραγμα έσπασε.

Το περιστατικό αυτό πρέπει να αποσαφηνιστεί επισήμως.

Γιατί χρειάστηκε να επέμβουν οι ίδιοι οι κάτοικοι;

Ήταν το θυρόφραγμα λειτουργικό πριν από την πλημμύρα; Μπορούσε να ανοίξει κανονικά; Υπήρχε αρμόδιο προσωπικό στο σημείο; Υπήρχε σχέδιο έκτακτης λειτουργίας του όταν η στάθμη του νερού άρχισε να ανεβαίνει;

Και τελικά, πότε και με ποια εντολή έπρεπε να ανοίξει το θυρόφραγμα προς τις φυσικές καταβόθρες;

Και υπάρχει ένα δεύτερο, διαφορετικό ζήτημα: οι δύο δικλείδες της σήραγγας

Το θυρόφραγμα στον Χώνο, όμως, δεν πρέπει να συγχέεται με τις δύο δικλείδες της Σήραγγας Οροπεδίου Λασιθίου.

@worldweathernews24htv Ισχυρή καταιγίδα στο Λασίθι της Κρήτης 3-10-26. 🎥 Video: Σπύρος Λιανάκης ( 🟦 Facebook ) #storm #Lasithi #Crete ♬ Stargazing (Slowed + Reverb) – Marcelo De Carvalho

Εκεί βρίσκεται το δεύτερο μεγάλο ερώτημα.

Η Σήραγγα Οροπεδίου Λασιθίου έχει διπλό σκοπό: αφενός να μεταφέρει πλημμυρικά νερά από τη λεκάνη απορροής του Οροπεδίου προς τον ταμιευτήρα Αποσελέμη και αφετέρου να συμβάλλει στην ταχεία αποστράγγιση του ίδιου του Οροπεδίου.

Επομένως, ακριβώς σε μια κατάσταση σαν τη σημερινή, η επιχειρησιακή δυνατότητα της σήραγγας αποκτά καθοριστική σημασία.

Οι δύο δικλείδες μαζί μπορούν, σύμφωνα με τα τεχνικά στοιχεία που έχουν τεθεί υπόψη του ρεπορτάζ, να επιτρέψουν παροχή τουλάχιστον 14 κυβικών μέτρων το δευτερόλεπτο.

Δηλαδή:

50.400 κυβικά μέτρα την ώρα.

Και σε ένα 24ωρο:

1.209.600 κυβικά μέτρα νερού.

Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες που τίθενται υπόψη του ρεπορτάζ και πρέπει να επιβεβαιωθούν επισήμως από τον Οργανισμό Ανάπτυξης Κρήτης, η σήραγγα αυτή την περίοδο λειτουργεί με παροχές περίπου 20.000 έως 25.000 κυβικών μέτρων την ώρα.

Εάν το στοιχείο αυτό επιβεβαιωθεί, μιλάμε για περίπου τη μισή παροχή σε σχέση με τα 50.400 κ.μ./ώρα.

Και η διαφορά σε ένα 24ωρο είναι τεράστια.

Με 25.000 κ.μ./ώρα μπορούν να μεταφερθούν περίπου 600.000 κ.μ. νερού ημερησίως.

Με 50.400 κ.μ./ώρα η ποσότητα φθάνει θεωρητικά τα 1.209.600 κ.μ. ημερησίως.

Πρόκειται για διαφορά άνω των 600.000 κυβικών μέτρων μέσα σε ένα 24ωρο, εφόσον βεβαίως οι πραγματικές υδραυλικές συνθήκες και τα πρωτόκολλα ασφαλείας επιτρέπουν συνεχή λειτουργία στην ανώτερη παροχή.

Από 20 ημέρες αποστράγγισης, περίπου στις 10;

Η διαφορά γίνεται ακόμη πιο κατανοητή εάν μεταφραστεί σε χρόνο αποστράγγισης.

Εάν, με τη σημερινή παροχή των περίπου 20.000-25.000 κ.μ./ώρα, εκτιμάται ότι απαιτούνται περίπου 20 ημέρες για την αποστράγγιση του Οροπεδίου, τότε με περίπου διπλάσια παροχή ο θεωρητικός χρόνος (υπό τις ίδιες υδρολογικές συνθήκες και χωρίς πρόσθετες εισροές) θα μπορούσε να περιοριστεί περίπου στις 10 ημέρες.

Η εκτίμηση αυτή πρέπει ασφαλώς να επιβεβαιωθεί από τον ΟΑΚ με βάση τα πραγματικά υδρολογικά δεδομένα.

Όμως η διαφορά είναι κρίσιμη.

Δέκα επιπλέον ημέρες με μια καλλιέργεια βυθισμένη στο νερό μπορεί να είναι η διαφορά ανάμεσα σε μια σοβαρή ζημιά και στην ολοκληρωτική απώλεια της παραγωγής.

Γι’ αυτό ο ΟΑΚ πρέπει να απαντήσει με πραγματικά στοιχεία: με τη σημερινή ποσότητα νερού στον κάμπο, πόσες ημέρες απαιτούνται για την αποστράγγιση με τη σημερινή παροχή και πόσες θα απαιτούνταν εάν λειτουργούσαν και οι δύο δικλείδες στην προβλεπόμενη δυναμικότητα;

Νωπές ακόμη οι συζητήσεις για τη δικλείδα του Απριλίου

Και εδώ ανακύπτει ένα ακόμη σοβαρό ζήτημα.

Δεν είναι η πρώτη φορά μέσα στην ίδια χρονιά που η λειτουργία των δικλείδων της σήραγγας βρίσκεται στο επίκεντρο.

Νωπές είναι ακόμη οι συζητήσεις από τον Απρίλιο, όταν είχε τεθεί ζήτημα βλάβης σε μία από τις δύο δικλείδες και της επίδρασης που αυτή είχε στη δυνατότητα διοχέτευσης των υδάτων.

Από τον Απρίλιο φτάσαμε στον Σεπτέμβριο και, λίγους μόλις μήνες αργότερα, βρισκόμαστε να συζητάμε ξανά για το ίδιο κρίσιμο ερώτημα: λειτουργούν και οι δύο δικλείδες;

Εάν πράγματι μία από τις δύο δεν λειτουργεί σήμερα κανονικά, το ερώτημα πλέον δεν αφορά μόνο τη συγκεκριμένη πλημμύρα.

Αφορά το τι συνέβη στο διάστημα που μεσολάβησε.

Αποκαταστάθηκε πλήρως η βλάβη που είχε παρουσιαστεί την άνοιξη; Εάν ναι, παρουσιάστηκε νέα βλάβη; Εάν όχι, για ποιο λόγο ένα τόσο κρίσιμο τμήμα της υποδομής έφτασε στην επόμενη περίοδο έντονων βροχοπτώσεων χωρίς πλήρη επιχειρησιακή δυνατότητα;

Και εάν πρόκειται για διαφορετικό τεχνικό ζήτημα, ο ΟΑΚ οφείλει να το διευκρινίσει, ώστε να μην δημιουργούνται λανθασμένες εντυπώσεις.

Γιατί από τον Απρίλιο έως τον Σεπτέμβριο υπάρχει χρόνος για έλεγχο, συντήρηση, επισκευή και επιχειρησιακή προετοιμασία.

Και όταν μέσα σε λίγους μήνες η δημόσια συζήτηση επιστρέφει στο ίδιο ακριβώς σημείο, η απάντηση δεν μπορεί να εξαντλείται στην ένταση ενός καιρικού φαινομένου.

Το κρίσιμο ερώτημα: λειτουργούν και οι δύο;

Εδώ βρίσκεται πλέον το ερώτημα που πρέπει να απαντήσει ευθέως ο Οργανισμός Ανάπτυξης Κρήτης:

Λειτουργούν σήμερα και οι δύο δικλείδες της σήραγγας;

Και εάν όχι, γιατί;

Υπάρχει δικλείδα εκτός λειτουργίας; Από πότε; Ποια είναι η βλάβη; Πότε είχε εντοπιστεί; Πότε είχε προγραμματιστεί η επισκευή της;

Και κυρίως, ποια ήταν η πραγματική παροχή της σήραγγας ανά ώρα κατά τις κρίσιμες ημέρες της πλημμύρας;

Γιατί εάν πράγματι διοχετεύονται 20.000–25.000 κ.μ./ώρα αντί για περίπου 50.000 κ.μ./ώρα, ο ΟΑΚ οφείλει να εξηγήσει δημόσια γιατί.

Αν είναι θέμα ασφαλείας, ποια πρωτόκολλα εφαρμόζονται;

Μία πιθανή απάντηση είναι ότι η λειτουργία των δικλείδων υπόκειται σε συγκεκριμένα πρωτόκολλα ασφαλείας.

Απολύτως θεμιτό.

Τότε όμως πρέπει να παρουσιαστούν τα στοιχεία.

Ποιο πρωτόκολλο επιβάλλει τη συγκεκριμένη παροχή; Ποια είναι σήμερα η μέγιστη ασφαλής παροχή της σήραγγας υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες; Και έχουν αλλάξει τα πρωτόκολλα σε σχέση με προηγούμενα χρόνια, όταν καταγράφονταν μεγαλύτερες παροχές;

Εδώ υπάρχει και ένα στοιχείο από το παρελθόν που κάνει το ερώτημα ακόμη πιο συγκεκριμένο.

Κατά την περίοδο που τη διαχείριση των συγκεκριμένων υδραυλικών έργων είχε ο Ευάγγελος Μαμαγκάκης, υπάρχουν αναφορές για λειτουργία και των δύο δικλείδων και για σημαντικά υψηλότερες παροχές της σήραγγας.

Επομένως, εάν σήμερα προβάλλεται ως αιτιολογία για τη μειωμένη παροχή η τήρηση «πρωτοκόλλων ασφαλείας», προκύπτει ένα απολύτως εύλογο ερώτημα:

Ίσχυαν διαφορετικά πρωτόκολλα ασφαλείας κατά την περίοδο που τη διαχείριση των υδραυλικών έργων είχε ο κ. Μαμαγκάκης και λειτουργούσαν και οι δύο δικλείδες;

Εάν όχι, τι έχει αλλάξει σήμερα; Η κατάσταση του έργου; Ο εξοπλισμός; Ο τρόπος λειτουργίας και συντήρησης;

Και γιατί ένα έργο που στο παρελθόν μπορούσε να λειτουργεί με μεγαλύτερες παροχές εμφανίζεται σήμερα να περιορίζεται περίπου στη μισή;

Δύο διαφορετικά σημεία – ένα κοινό ερώτημα

Από τη μία, λοιπόν, υπάρχει το θυρόφραγμα στον Χώνο, το οποίο συνδέεται με την εκτόνωση νερών προς τις φυσικές καταβόθρες και το οποίο, σύμφωνα με μαρτυρίες, έσπασε κατά την προσπάθεια κατοίκων να το ανοίξουν ενώ ο κάμπος πλημμύριζε.

Από την άλλη, υπάρχουν οι δύο δικλείδες της σήραγγας προς τον Αποσελέμη, για τις οποίες πρέπει να διευκρινιστεί εάν ήταν και οι δύο πλήρως επιχειρησιακές και ποια παροχή εξασφάλισαν.

Δύο διαφορετικοί μηχανισμοί.

Ένα όμως κοινό ερώτημα:

Όταν ήρθε η μεγάλη πλημμύρα, ήταν το σύστημα αποστράγγισης του Οροπεδίου στην κατάσταση που έπρεπε να είναι;

Κανείς δεν μπορεί χωρίς τεχνική πραγματογνωμοσύνη να ισχυριστεί ότι η πλήρης λειτουργία όλων των υποδομών θα απέτρεπε την πλημμύρα.

Μπορεί όμως να διερευνηθεί εάν θα μπορούσε να έχει περιοριστεί η διάρκεια παραμονής των νερών στις καλλιέργειες και, κατ’ επέκταση, το μέγεθος της ζημιάς.

Αυτό είναι μετρήσιμο.

Ο ΟΑΚ μπορεί να δώσει στη δημοσιότητα τις πραγματικές ωριαίες παροχές της σήραγγας, την κατάσταση καθεμιάς από τις δύο δικλείδες, τα στοιχεία συντήρησης και βλαβών, καθώς και τα δεδομένα λειτουργίας του συστήματος κατά τις ημέρες της κακοκαιρίας.

Παράλληλα, πρέπει να αποσαφηνιστεί τι ακριβώς συνέβη με το θυρόφραγμα στον Χώνο και γιατί έφτασαν, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, οι ίδιοι οι κάτοικοι να επιχειρούν να το ανοίξουν ενώ έβλεπαν τις περιουσίες και τις καλλιέργειές τους να πλημμυρίζουν.

Ο Αποσελέμης δεν τροφοδοτείται μόνο από τη σήραγγα

Υπάρχει, τέλος, μία σημαντική διευκρίνιση ως προς τον ταμιευτήρα.

Ο ταμιευτήρας Αποσελέμη δεν τροφοδοτείται αποκλειστικά από τη Σήραγγα Οροπεδίου Λασιθίου.

Στον ταμιευτήρα καταλήγουν νερά τόσο μέσω της σήραγγας από το Οροπέδιο όσο και από τις φυσικές απορροές, τα ρέματα και τα τεχνικά έργα της λεκάνης απορροής του Αποσελέμη.

Επομένως, άλλο είναι η συνολική εισροή στον ταμιευτήρα και άλλο η ποσότητα νερού που μεταφέρεται ειδικά μέσω της σήραγγας από το Οροπέδιο.

Αυτό είναι ακόμη ένα στοιχείο που πρέπει να δοθεί καθαρά στη δημοσιότητα: πόσα κυβικά μέτρα εισήλθαν στον ταμιευτήρα μέσω της σήραγγας και πόσα προήλθαν από τη λεκάνη απορροής του Αποσελέμη;

Γιατί εάν η σήραγγα λειτουργούσε με μεγαλύτερη παροχή, το όφελος θα ήταν διπλό: ταχύτερη αποστράγγιση του Οροπεδίου και ταχύτερη ενίσχυση του ταμιευτήρα με πλημμυρικό νερό.

Σε μια Κρήτη που συζητά διαρκώς για λειψυδρία και επάρκεια υδατικών πόρων, η απάντηση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα.

Η βροχή δεν ελέγχεται. Η κατάσταση όμως των υποδομών, η συντήρηση και η ετοιμότητά τους ελέγχονται.