Παναγία Εκατονταπυλιανή: Έχει πράγματι 100 πόρτες; Ο θρύλος της «κρυφής» που παραμένει κλειστή

Το όνομά της γεννά εδώ και χρόνια την ίδια απορία: υπάρχουν πραγματικά εκατό πύλες στην περίφημη εκκλησία της Πάρου; Πίσω από την Εκατονταπυλιανή κρύβεται ένας από τους πιο γνωστούς θρύλους του Αιγαίου

Στην Παροικιά της Πάρου βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα παλαιοχριστιανικά μνημεία της Ελλάδας.

Η Παναγία Εκατονταπυλιανή.

Το ίδιο το όνομα είναι αρκετό για να δημιουργήσει μια ερώτηση:

Έχει πράγματι εκατό πόρτες;

Η απάντηση οδηγεί σε έναν από τους γνωστότερους θρύλους που έχουν συνδεθεί με το μνημείο.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Θλίψη στον καλλιτεχνικό κόσμο – Πέθανε ο μουσικός Γιώργος Λαγογιάννης σε ηλικία 48 ετών

Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, η εκκλησία διαθέτει 99 φανερές πύλες και μία ακόμη κρυφή, η οποία θα αποκαλυφθεί σε μια μελλοντική ιστορική στιγμή.

Εκατονταπυλιανή ή Καταπολιανή;

Ο ναός είναι γνωστός με δύο ονομασίες.

Εκατονταπυλιανή και Καταπολιανή.

Η δεύτερη ονομασία θεωρείται παλαιότερη και έχει συνδεθεί με τη θέση του ναού προς την αρχαία πόλη.

Με το πέρασμα των αιώνων όμως το όνομα Εκατονταπυλιανή επικράτησε ευρύτατα και μαζί του μεγάλωσε και ο θρύλος των εκατό πυλών.

Υπάρχουν πραγματικά 100 πόρτες;

Όχι με την κυριολεκτική έννοια που μπορεί να φανταστεί κάποιος ακούγοντας το όνομα.

Ο θρύλος αναφέρει ότι υπάρχουν 99 εμφανείς ανοίξεις και μία εκατοστή κρυφή πύλη.

Ωστόσο η ιστορία αυτή ανήκει στη λαϊκή παράδοση και όχι σε μια απλή αρχιτεκτονική καταμέτρηση που αποδεικνύει εκατό κανονικές πόρτες.

Κι όμως, ακριβώς αυτή η μυστηριώδης διάσταση έκανε το όνομα ακόμη πιο γνωστό.

Η «κρυφή» εκατοστή πόρτα

Σύμφωνα με τη γνωστότερη μορφή του θρύλου, η εκατοστή πόρτα παραμένει κλειστή ή κρυμμένη.

Η παράδοση τη συνδέει με την Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη και με μια μελλοντική ιστορική αποκατάσταση της πόλης σε ελληνικά χέρια.

Τότε, σύμφωνα με τον θρύλο, θα ανοίξει και η τελευταία πύλη της Εκατονταπυλιανής.

Πρόκειται φυσικά για λαϊκή παράδοση, όχι για ιστορική πρόβλεψη.

Ωστόσο ο θρύλος πέρασε από γενιά σε γενιά και έγινε αναπόσπαστο μέρος της ταυτότητας του μνημείου.

Η παράδοση συνδέει τον ναό με την Αγία Ελένη

Ένας ακόμη γνωστός θρύλος αφορά την ίδρυση του ναού.

Η παράδοση αναφέρει ότι η Αγία Ελένη, ταξιδεύοντας προς τους Αγίους Τόπους, βρέθηκε στην Πάρο και προσευχήθηκε σε μικρό ναό που υπήρχε στην περιοχή.

Εκεί φέρεται να έκανε τάμα ότι, αν κατάφερνε να βρει τον Τίμιο Σταυρό, θα ανεγειρόταν μεγαλύτερη εκκλησία προς τιμήν της Θεοτόκου.

Η παράδοση συνδέει στη συνέχεια την υλοποίηση του τάματος με τον Μέγα Κωνσταντίνο.

Ένας ναός με ιστορία πολλών αιώνων

Πέρα από τους θρύλους, η Εκατονταπυλιανή έχει τεράστια πραγματική ιστορική αξία.

Το συγκρότημα περιλαμβάνει τον κεντρικό ναό, παρεκκλήσια, βαπτιστήριο και άλλες κατασκευές διαφορετικών περιόδων.

Οι διαδοχικές οικοδομικές φάσεις μαρτυρούν την πολύ μεγάλη διάρκεια ζωής του μνημείου.

Σεισμοί, καταστροφές, επεμβάσεις και αποκαταστάσεις άλλαξαν την εικόνα του μέσα στους αιώνες, χωρίς όμως να εξαφανίσουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του.

Το μεγάλο προσκύνημα της Πάρου

Κάθε Δεκαπενταύγουστο η Εκατονταπυλιανή βρίσκεται στο επίκεντρο μεγάλων θρησκευτικών εκδηλώσεων.

Πλήθος πιστών φτάνει στην Παροικιά για να συμμετάσχει στη γιορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.

Για την Πάρο η ημέρα έχει ιδιαίτερη σημασία και συνδυάζει τη θρησκευτική παράδοση με μια από τις μεγαλύτερες καλοκαιρινές συγκεντρώσεις του νησιού.

Γιατί οι θρύλοι επιβιώνουν;

Τα μεγάλα ιστορικά μνημεία σπάνια κουβαλούν μόνο όσα μπορούν να αποδειχθούν αρχαιολογικά.

Γύρω τους δημιουργούνται ιστορίες.

Άλλες βασίζονται σε πραγματικά γεγονότα.

Άλλες μεταμορφώνονται με τον χρόνο.

Και άλλες γεννιούνται από την ανάγκη των ανθρώπων να δώσουν συμβολικό νόημα σε έναν τόπο.

Η εκατοστή κρυφή πύλη της Παναγίας Εκατονταπυλιανής ανήκει ακριβώς σε αυτή την κατηγορία.

Η πόρτα που κανείς δεν έχει δει

Ίσως τελικά αυτό να είναι το στοιχείο που κάνει τον θρύλο τόσο γοητευτικό.

Εκατομμύρια άνθρωποι έχουν περάσει από την Εκατονταπυλιανή στους αιώνες της ιστορίας της.

Έχουν δει τις πύλες, τις καμάρες και τους χώρους της.

Κι όμως η ιστορία επιμένει ότι μία πόρτα λείπει.

Μια πόρτα που δεν θα βρει κανείς ψάχνοντας πίσω από έναν τοίχο.

Γιατί υπάρχει κυρίως εκεί όπου επιβιώνουν οι μεγαλύτεροι θρύλοι:

στη μνήμη και στη φαντασία των ανθρώπων.