«Πνίγουμε» τα ρέματα και περιμένουμε θαύματα: Ακτινογραφία της καταστροφής στην Κρήτη

Ο επίκουρος καθηγητής Φυσικών Καταστροφών του ΕΚΠΑ, Μιχάλης Διακάκης, μιλά για τα αίτια των πρόσφατων πλημμυρικών φαινομένων στο νησί, την ανάγκη επανασχεδιασμού της χωροταξίας και την αλλαγή κουλτούρας απέναντι στους κινδύνους της κλιματικής κρίσης

Μια διαφορετική αλλά εξαιρετικά καταστροφική μορφή κακοκαιρίας βίωσε η Κρήτη, με τις επιπτώσεις της να αποτυπώνονται έντονα στον ορεινό όγκο και τις αγροτικές υποδομές του νησιού. Αναλύοντας τα αίτια και την εξέλιξη των φαινομένων στον ραδιοφωνικό σταθμό Cretaone 102,3 και την εκπομπή «Μαζί» με τη Μαρία Ορφανάκη και τον Δημήτρη Κανάκη, ο επίκουρος καθηγητής Φυσικών Καταστροφών του ΕΚΠΑ, Μιχάλης Διακάκης, σκιαγράφησε το νέο τοπίο που διαμορφώνει η κλιματική αλλαγή, υπογραμμίζοντας τις δομικές αδυναμίες στον σχεδιασμό και την αντίληψη του κινδύνου.

Το προφίλ της κακοκαιρίας και ο γεωγραφικός εντοπισμός των ζημιών

Σε αντίθεση με στιγμιαίες καταιγίδες μεγάλης έντασης που προκαλούν αιφνίδιες πλημμύρες σε παραλιακές ζώνες, η πρόσφατη κακοκαιρία χαρακτηρίστηκε από μεγάλη διάρκεια που άγγιξε τις τέσσερις με πέντε ημέρες. Τα αυξημένα ύψη βροχής επικεντρώθηκαν στους ορεινούς όγκους, από τα Λευκά Όρη και τον Ψηλορείτη έως το Οροπέδιο Λασιθίου.

Αυτή η κατανομή των φαινομένων είχε ως αποτέλεσμα οι ζημιές να εστιαστούν κυρίως στις ορεινές και ημιορεινές περιοχές. Στα ορεινά παρατηρήθηκαν έντονα φαινόμενα διάβρωσης από την ορμητική ροή των υδάτων, ενώ σε κλειστές λεκάνες απορροής, όπως το Οροπέδιο, η φυσική αδυναμία αποστράγγισης οδήγησε σε παρατεταμένη λιμνάζουσα κατάσταση. Η παραμονή των υδάτων αναμένεται να προκαλέσει σημαντικά προβλήματα στην αγροτική παραγωγή και το τοπικό οδικό δίκτυο.

Η υπερθέρμανση της Μεσογείου ως καταλύτης ακραίων φαινομένων

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Πέθανε στα 42 της η δασκάλα Μαρία Παναγιώτου – Μία ημέρα μετά τον γάμο της αδελφής της

Ο κ. Διακάκης συνέδεσε την έξαρση αυτών των φαινομένων με την αύξηση της θερμοκρασίας στη θαλάσσια μάζα της Μεσογείου κατά τους φθινοπωρινούς μήνες. Οι θερμές θάλασσες τροφοδοτούν τα καιρικά συστήματα με τεράστια ποσά ενέργειας και υγρασίας, καθιστώντας τα πιο ισχυρά και διαρκή. Πρόκειται για έναν μηχανισμό που έχει καταγραφεί σε σειρά καταστροφικών συμβάντων τα τελευταία χρόνια, όπως ο Ιανός το 2020, οι κακοκαιρίες Daniel και Elias το 2023, καθώς και το φαινόμενο DANA στην Ισπανία το 2024.

Χωροταξικά σφάλματα και η ανάγκη ορεινής υδρονομίας

Απέναντι σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η προσαρμογή καθίσταται επιτακτική. Ο καθηγητής σημείωσε ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα, η δόμηση και οι υποδομές συνεχίζουν να αναπτύσσονται μέσα σε ζώνες κινδύνου. Οικισμοί, ξενοδοχειακές μονάδες και δρόμοι έχουν κατασκευαστεί πάνω ή σε άμεση γειτνίαση με ρέματα, περιορίζοντας τη φυσική ροή του νερού.

Για την αντιμετώπιση του προβλήματος στην Κρήτη, προκρίνεται η σταδιακή υλοποίηση στοχευμένων έργων ορεινής υδρονομίας. Η κατασκευή έργων ανάσχεσης στους χειμάρρους που κατεβαίνουν από τα βουνά μπορεί να συγκρατήσει τον όγκο του νερού και τα φερτά υλικά, μετριάζοντας τη διάβρωση και τις πλημμυρικές επιπτώσεις στις πεδινές και παραλιακές περιοχές. Παράλληλα, απαιτείται σταδιακή απομάκρυνση των παραγόντων που αυξάνουν την επικινδυνότητα και αυστηρός χωροταξικός σχεδιασμός.

Η πρόκληση της ατομικής αντίληψης του κινδύνου

Ένα επιπλέον κρίσιμο ζήτημα που αναδείχθηκε είναι ο τρόπος με τον οποίο οι πολίτες προσλαμβάνουν τις προειδοποιήσεις. Παρά τη βελτίωση που έχει επιφέρει η λειτουργία μηχανισμών όπως το 112, παρατηρείται συχνά δυσκολία μετατροπής της γενικής ενημέρωσης σε ατομική συνειδητοποίηση του κινδύνου.

Όπως επεσήμανε ο κ. Διακάκης, επικαλούμενος πρόσφατη έρευνα σε 17 χώρες, πολλοί πολίτες, παρότι γνωρίζουν για την επικείμενη εκδήλωση ακραίων φαινομένων, θεωρούν ότι η απειλή δεν αφορά τους ίδιους προσωπικά. Αυτή η υποτίμηση του κινδύνου αποτελεί κοινό φαινόμενο διεθνώς και υπογραμμίζει την ανάγκη για βαθύτερη εκπαίδευση της κοινωνίας στα θέματα πολιτικής προστασίας.

Η μάθηση μέσα από την καταστροφή

Συνοψίζοντας, ο επίκουρος καθηγητής υπογράμμισε ότι η κλιματική κρίση εξελίσσεται με ταχύτητα μεγαλύτερη από αυτήν με την οποία η πολιτεία και η κοινωνία προσαρμόζονται. Το ζητούμενο για την επόμενη ημέρα είναι η ουσιαστική αξιοποίηση της γνώσης που προκύπτει από κάθε καταστροφικό ενδεχόμενο. Η αποφυγή επαναφοράς των ίδιων κατασκευαστικών και χωροταξικών σφαλμάτων στα ίδια επικίνδυνα σημεία αποτελεί το πρώτο και πλέον ουσιαστικό βήμα για τη θωράκιση απέναντι στις μελλοντικές απειλές.