Ψηφιακές παγίδες χωρίς ηλικία: Από μια αθώα φωτογραφία στον εκβιασμό – Τι αποκαλύπτει ο Μανώλης Σφακιανάκης στο CRETAONE

Ο Μανώλης Σφακιανάκης κρούει τον κώδωνα του κινδύνου στο cretaone.gr για το grooming, το sextortion και μη συναινετική διακίνηση προσωπικού υλικού – «Μίλα τώρα» είναι το μήνυμα στα θύματα 

Η σεξουαλική κακοποίηση και εκμετάλλευση μέσω του διαδικτύου παίρνει ολοένα και πιο ανησυχητικές διαστάσεις, με παιδιά αλλά και ενήλικες να βρίσκονται αντιμέτωποι με νέες μορφές ψηφιακής βίας.

Από το grooming, το sextortion και την προσέγγιση παιδιών από επιτήδειους που κρύβονται πίσω από ψεύτικα προφίλ, μέχρι τη μη συναινετική διακίνηση προσωπικού σεξουαλικού υλικού ενηλίκων, το διαδίκτυο μετατρέπεται σε πεδίο όπου μία φωτογραφία ή ένα βίντεο μπορεί μέσα σε λίγα λεπτά να ξεφύγει από τον έλεγχο του ανθρώπου που το εμπιστεύτηκε.

Και πλέον, η απειλή αποκτά ακόμη μία διάσταση…Την τεχνητή νοημοσύνη, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη δημιουργία ψεύτικων σεξουαλικών εικόνων ακόμη και από μία απολύτως αθώα φωτογραφία. Πίσω από την οθόνη, οι δράστες χειραγωγούν, εκβιάζουν και απειλούν, ενώ τα θύματα συχνά παγιδεύονται στη σιωπή και τον φόβο.

Ο ειδικός ερευνητής και αναλυτής ηλεκτρονικού εγκλήματος κ. Μανώλης Σφακιανάκης, μίλησε στο Cretaone.gr, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου και υπογραμμίζοντας πως το φαινόμενο έχει ξεπεράσει πλέον τα όρια ενός μεμονωμένου ηλεκτρονικού εγκλήματος.

«Οι διαστάσεις του φαινομένου είναι εξαιρετικά ανησυχητικές», σημειώνει χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας παράλληλα πως όταν πρόκειται για παιδιά θα πρέπει να αποφεύγεται ακόμη και ο όρος «εκδικητική πορνογραφία».

Όπως εξηγεί ο κ. Σφακιανάκης, όταν πρόκειται για ανηλίκους, ο ακριβέστερος όρος είναι η μη συναινετική διακίνηση προσωπικού σεξουαλικού υλικού και, όταν σε αυτό απεικονίζονται παιδιά, πρόκειται για υλικό σεξουαλικής κακοποίησης ή εκμετάλλευσης.

Τα διεθνή στοιχεία, όπως αναφέρει, δείχνουν σημαντική αύξηση κυρίως στο grooming, το sextortion και στη διακίνηση υλικού που έχει παραχθεί από τα ίδια τα παιδιά μετά από εξαπάτηση ή πίεση.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται, το NCMEC κατέγραψε μέσα στο 2024 αύξηση 192% στις αναφορές online προσέγγισης και αποπλάνησης παιδιών, ενώ το 2025 έλαβε περίπου 1,4 εκατομμύρια αναφορές online enticement, εκ των οποίων περισσότερες από 80.000 αφορούσαν sextortion.

Την ίδια ώρα, το Internet Watch Foundation εντόπισε το 2024 περισσότερες από 291.000 ιστοσελίδες ή αναφορές που περιείχαν ή παρέπεμπαν σε υλικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών. Ακόμη, πιο χαρακτηριστικό είναι πως το 91% των περιπτώσεων αφορούσε λεγόμενο «self-generated» υλικό, δηλαδή εικόνες που συχνά δημιουργήθηκαν από τα ίδια τα παιδιά μέσα σε περιβάλλον grooming, εξαπάτησης ή πίεσης.

Η τεχνητή νοημοσύνη ανοίγει ένα νέο επικίνδυνο κεφάλαιο

Στο ήδη δύσκολο τοπίο έρχεται να προστεθεί ένας ακόμη κίνδυνος. Ο κίνδυνος αυτός είναι η…τεχνητή νοημοσύνη που έχει μπει στη ζωή μας τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με τον κ. Σφακιανάκη, πλέον μπορεί να αρκεί ακόμη και μία απλή φωτογραφία ενός παιδιού για να δημιουργηθεί μία ψεύτικη γυμνή ή σεξουαλική εικόνα, η οποία στη συνέχεια μπορεί να χρησιμοποιηθεί για διασυρμό ή εκβιασμό.

«Μία απλή φωτογραφία ενός παιδιού μπορεί να μετατραπεί σε ψεύτικη γυμνή ή σεξουαλική εικόνα και στη συνέχεια να χρησιμοποιηθεί για διασυρμό ή εκβιασμό», αναφέρει.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει, το 2025 το NCMEC δέχθηκε περισσότερες από 400.000 αναφορές εκμετάλλευσης παιδιών στις οποίες υπήρχε σύνδεση με generative AI.

«Δεν μιλάμε πλέον για ένα περιθωριακό ηλεκτρονικό έγκλημα. Μιλάμε για μία παγκόσμια απειλή που μπαίνει μέσα στο παιδικό δωμάτιο μέσω ενός κινητού τηλεφώνου», τονίζει χαρακτηριστικά.

Πηγή: pexels

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Κίμωλος: Τραγικό τέλος για 17χρονο – Υπέστη ηλεκτροπληξία

Οι κλειστές ομάδες και ο δύσκολος εντοπισμός των δραστών

Στο επίκεντρο της ανάλυσής του βρίσκεται και ο ρόλος των κλειστών διαδικτυακών ομάδων και των εφαρμογών επικοινωνίας, που μπορούν να αποτελέσουν πεδίο δράσης για επιτήδειους και να δυσκολέψουν τον εντοπισμό τους. Ο ίδιος ξεκαθαρίζει πως το Telegram δεν είναι dark web, αλλά μία νόμιμη εφαρμογή επικοινωνίας, η οποία, όπως και άλλες πλατφόρμες, μπορεί να αξιοποιηθεί από εγκληματίες.

«Εγκληματίες μπορούν να εκμεταλλευθούν κλειστές ομάδες, ιδιωτικές συνομιλίες, ψεύτικους λογαριασμούς και άλλους μηχανισμούς για να επικοινωνούν και να διακινούν παράνομο υλικό», εξηγεί ο κ. Σφακιανάκης.

Ο εντοπισμός των δραστών γίνεται ακόμη δυσκολότερος όταν χρησιμοποιούνται πλαστά προφίλ, VPN, ανώνυμες υπηρεσίες, προσωρινοί λογαριασμοί, κρυπτογραφημένες επικοινωνίες και υποδομές που βρίσκονται σε διαφορετικές χώρες.

Έτσι, όπως περιγράφει, ένα αδίκημα μπορεί να έχει θύμα στην Ελλάδα, δράστη σε άλλη ήπειρο και ψηφιακά δεδομένα αποθηκευμένα σε τρίτη χώρα. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι οι δράστες είναι αόρατοι, καθώς όπως υπογραμμίζει «Το διαδίκτυο αφήνει ίχνη», εξηγώντας πως απαιτούνται γρήγορη διατήρηση των ηλεκτρονικών δεδομένων, εξειδικευμένη ψηφιακή έρευνα και διεθνής αστυνομική και δικαστική συνεργασία.

Πηγή: pexels

Ο δράστης εμφανίζεται ως «φίλος» και χτίζει σταδιακά την παγίδα

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι και το πώς ξεκινά η προσέγγιση ενός παιδιού. Ο δράστης, σύμφωνα με τον κ. Μανώλη Σφακιανάκη, δεν εμφανίζεται απαραίτητα ως απειλή. Αντίθετα, μπορεί να εμφανιστεί ως φίλος ή ακόμη και ως συνομήλικος. «Ο δράστης συνήθως δεν εμφανίζεται σαν “κακός”. Εμφανίζεται σαν φίλος», αναφέρει.

Μπορεί να χρησιμοποιεί φωτογραφίες άλλου προσώπου και να γνωρίζει ήδη αρκετές πληροφορίες για το παιδί μέσα από τα social media. Αρχικά δημιουργεί μία σχέση εμπιστοσύνης, ρωτώντας για το σχολείο, τις παρέες, τα ενδιαφέροντα, τις σχέσεις και τα προβλήματα του παιδιού. Στη συνέχεια η επικοινωνία μεταφέρεται σε πιο ιδιωτικό περιβάλλον και σταδιακά αποκτά σεξουαλικό χαρακτήρα. Αυτή ακριβώς η διαδικασία αποτελεί το grooming, δηλαδή τη σταδιακή οικοδόμηση σχέσης και εμπιστοσύνης με στόχο τη σεξουαλική εκμετάλλευση του παιδιού.

Πηγή: pexels

Τα σημάδια που πρέπει να κινητοποιήσουν τους γονείς

Οι γονείς, σύμφωνα με τον κ. Σφακιανάκη, θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί όταν παρατηρούν απότομες αλλαγές στη συμπεριφορά ενός παιδιού.

Ένα παιδί που κρύβει επίμονα την οθόνη του, διαγράφει συνομιλίες, χρησιμοποιεί το κινητό μέχρι αργά τη νύχτα, εμφανίζει έντονο φόβο ή άγχος όταν λαμβάνει κάποιο μήνυμα, απομονώνεται, εμφανίζει ανεξήγητα χρήματα ή δώρα ή σταματά ξαφνικά να χρησιμοποιεί μία εφαρμογή που μέχρι πρότινος χρησιμοποιούσε συνεχώς, μπορεί να χρειάζεται περισσότερη προσοχή από το οικογενειακό του περιβάλλον. Ωστόσο, ο ίδιος προειδοποιεί τους γονείς να μην αντιμετωπίζουν το παιδί σαν να βρίσκεται υπό ανάκριση. «Αν τρομοκρατήσει ή κατηγορήσει το παιδί, υπάρχει κίνδυνος το παιδί να κλειστεί περισσότερο στον εαυτό του και, παραδόξως, να εμπιστευθεί περισσότερο τον άνθρωπο που το χειραγωγεί», τονίζει.

Sextortion: «Δεν υποκύπτουμε στον εκβιασμό»

Απέναντι στο sextortion, το μήνυμα του Μανώλη Σφακιανάκη προς τα θύματα είναι ξεκάθαρο: «Δεν υποκύπτουμε στον εκβιασμό». Όπως εξηγεί, το θύμα δεν πρέπει να δώσει χρήματα, να στείλει νέο προσωπικό υλικό ή να δεχθεί να συναντήσει τον δράστη, καθώς η υποχώρηση δεν αποτελεί λύση. «Στο sextortion η υποχώρηση συνήθως δεν σταματά τον εκβιασμό· τον τροφοδοτεί», επισημαίνει χαρακτηριστικά.

Πριν από το μπλοκάρισμα του λογαριασμού, ο κ. Σφακιανάκης υπογραμμίζει την ανάγκη να διατηρηθούν όλα τα διαθέσιμα ψηφιακά στοιχεία, όπως screenshots από τις συνομιλίες και τις απειλές, το όνομα και το username του λογαριασμού, τυχόν URL, αριθμοί τηλεφώνου, email, στοιχεία πληρωμών, καθώς και οι ημερομηνίες και ώρες επικοινωνίας. Παράλληλα, όπως τονίζει, δεν πρέπει να προωθούνται σε τρίτους σεξουαλικές φωτογραφίες ανηλίκου προκειμένου να αποδειχθεί η υπόθεση. Το επόμενο βήμα είναι η άμεση προσφυγή στις αρμόδιες αρχές.

Όταν προσωπικό υλικό ενηλίκου διακινείται χωρίς συναίνεση

Η μη συναινετική διακίνηση προσωπικού σεξουαλικού υλικού δεν αφορά μόνο ανηλίκους. Ενήλικες, γυναίκες και άνδρες, μπορεί επίσης να βρεθούν αντιμέτωποι με τη δημοσιοποίηση προσωπικών φωτογραφιών ή βίντεο χωρίς τη θέλησή τους, είτε στο πλαίσιο εκδικητικής συμπεριφοράς είτε μετά από εκβιασμό ή παραβίαση της εμπιστοσύνης τους.

Και σε αυτές τις περιπτώσεις, το θύμα δεν πρέπει να αισθάνεται ότι φέρει την ευθύνη για την πράξη του δράστη. Η άμεση διατήρηση των ψηφιακών αποδεικτικών στοιχείων, η αποφυγή επικοινωνίας ή διαπραγμάτευσης με τον εκβιαστή και η προσφυγή στις αρμόδιες αρχές είναι κρίσιμα πρώτα βήματα.

Η ευθύνη για τη δημοσιοποίηση ενός προσωπικού υλικού χωρίς συναίνεση ανήκει σε εκείνον που το διακινεί και όχι στο πρόσωπο που απεικονίζεται σε αυτό.

Πηγή: pexels

«Μην επιχειρήσετε να παγιδεύσετε μόνοι σας τον δράστη»

Ο κ. Σφακιανάκης προειδοποιεί επίσης τα θύματα και τις οικογένειές τους να μην προσπαθήσουν να αντιμετωπίσουν μόνοι τους τον δράστη. «Μην επιχειρήσετε μόνοι σας να “παγιδεύσετε” τον δράστη, μην τον απειλήσετε ότι θα τον βρείτε και μην αρχίσετε δημόσια αντιπαράθεση μαζί του», σημειώνει.

Μία τέτοια κίνηση μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε απώλεια ηλεκτρονικών ιχνών ή καταστροφή στοιχείων που είναι απαραίτητα για την έρευνα των αρχών.

«Η μεγαλύτερη ασπίδα προστασίας είναι η εμπιστοσύνη»

Ακόμα, ο κ. Μανώλης Σφακιανάκης δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο της οικογένειας και κυρίως στη σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στους γονείς και τα παιδιά. «Η μεγαλύτερη ασπίδα προστασίας ενός παιδιού δεν είναι το πρόγραμμα γονικού ελέγχου. Είναι η εμπιστοσύνη που έχει στον γονιό του», αναφέρει.

Το ζητούμενο, όπως λέει, είναι οι γονείς να συζητούν με τα παιδιά πριν συμβεί κάτι και να τους εξηγούν ότι στο διαδίκτυο δεν είναι όλοι αυτοί που ισχυρίζονται ότι είναι. Επίσης  απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη, τα παιδιά πρέπει να γνωρίζουν ότι ακόμη και μία αθώα φωτογραφία μπορεί πλέον να παραποιηθεί και να χρησιμοποιηθεί κακόβουλα.

Πηγή: pexels

«Μίλα τώρα» – Το μήνυμα του Σφακιανάκη στα παιδιά και τους ενήλικες

Το πιο ηχηρό μήνυμα, ωστόσο, απευθύνεται στα ίδια τα παιδιά και στους ενήλικες που μπορεί ήδη να έχουν πέσει θύματα. «Μίλα τώρα. Μην μείνεις μόνος ή μόνη σου ούτε ένα λεπτό περισσότερο», λέει ο κ. Σφακιανάκης. Ο ίδιος εξηγεί πως ο εκβιαστής αποκτά δύναμη όσο το θύμα φοβάται και σιωπά. Από τη στιγμή που το παιδί μιλήσει σε έναν άνθρωπο που εμπιστεύεται και στις αρμόδιες αρχές, αυτή η δύναμη αρχίζει να χάνεται.

Και για τα θύματα των οποίων το προσωπικό υλικό έχει ήδη δημοσιοποιηθεί χωρίς τη συγκατάθεσή τους, το μήνυμα είναι ακόμη πιο ξεκάθαρο: «Η ντροπή δεν ανήκει σε εσένα».

«Μην εξαφανιστείς εσύ από τη ζωή σου επειδή κάποιος άλλος διέπραξε ένα έγκλημα. Κράτησε τα στοιχεία, μίλησε στους ανθρώπους σου και απευθύνσου στις αρχές», καταλήγει ο ειδικός ερευνητής και αναλυτής ηλεκτρονικού εγκλήματος. Το μήνυμα που, όπως λέει, πρέπει να φτάσει σε κάθε παιδί είναι ένα: «Ό,τι κι αν συνέβη στο διαδίκτυο, έλα και πες μου την αλήθεια. Πρώτα θα σε προστατεύσω και μετά θα λύσουμε μαζί το πρόβλημα».