Ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά: Γιατί ένα μεμονωμένο γνώρισμα δεν συνιστά διάγνωση

Ψυχολόγοι εξηγούν ότι η συναισθηματική συγκράτηση ή η τόλμη διαφέρουν από την κλινική ψυχοπάθεια, η οποία απαιτεί επαγγελματική αξιολόγηση και ένα σταθερό, επιβλαβές πρότυπο συμπεριφοράς

Τα ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά περιγράφουν πτυχές της προσωπικότητας, που αφορούν τα συναισθήματα, τις σχέσεις και τη συμπεριφορά. Η αναγνώριση ενός χαρακτηριστικού στον εαυτό σας, όπως η αυτοπεποίθηση, η συναισθηματική συγκράτηση και η περιστασιακή έλλειψη ευαισθησίας, δεν τεκμηριώνει την ύπαρξη ψυχοπάθειας.

Αυτό που έχει σημασία είναι το ευρύτερο πρότυπο συμπεριφοράς, η επιμονή του και το αν προκαλεί επανειλημμένα βλάβη σε άλλους ανθρώπους ή διαταράσσει την καθημερινή ζωή του πάσχοντος.

Τι είναι στην πραγματικότητα τα ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά;

Αναφέρονται σε έναν συνδυασμό χαρακτηριστικών και όχι σε μία συγκεκριμένη και καθοριστική συνήθεια ή συναίσθημα. Οι ερευνητές εξετάζουν στοιχεία όπως οι:

• σκληρότητα (έλλειψη συμπόνιας)
• περιορισμένη ενσυναίσθηση
• απουσία μεταμέλειας
• χειριστική συμπεριφορά
• ανειλικρίνεια
• παρορμητικότητα
• ανευθυνότητα

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας: Σε ποιους νέους κλάδους γίνεται υποχρεωτική από τις 12 Οκτωβρίου

Ορισμένα μοντέλα περιλαμβάνουν επίσης την υπέρμετρη τόλμη ή την μειωμένη αίσθηση φόβου, αν και οι ερευνητές διαφωνούν ως προς το πόσο κεντρικό ρόλο διαδραματίζουν αυτά τα δύο στοιχεία.

Τα χαρακτηριστικά αυτά διαφέρουν ως προς την έντασή τους. Το να διαθέτει κανείς ένα χαρακτηριστικό που συνδέεται με την ψυχοπάθεια είναι διαφορετικό από το να παρουσιάζει έναν έντονο συνδυασμό τέτοιων χαρακτηριστικών. Ο όρος χρησιμοποιείται στην έρευνα και τη δικαστική ψυχιατρική αξιολόγηση, αλλά η ψυχοπάθεια δεν αποτελεί αυτόνομη διάγνωση στο DSM-5-TR, το επίσημο και παγκοσμίως αποδεκτό εγχειρίδιο ψυχιατρικής διάγνωσης.

Γιατί ένα μεμονωμένο χαρακτηριστικό δεν παρέχει επαρκείς πληροφορίες;

Ένα και μόνο χαρακτηριστικό δεν αρκεί για να αποτυπώσει τη συνολική προσωπικότητα ενός ατόμου ή για να διαπιστωθεί κάποιο κλινικό πρόβλημα. Η άνεση στον ηγετικό ρόλο μιας ομάδας, η λήψη γρήγορων αποφάσεων ή η διατήρηση της ψυχραιμίας σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης δεν συνεπάγονται από μόνες τους σκληρότητα ή εκμετάλλευση των άλλων.

Ομοίως, το να φαίνεται κάποιος συναισθηματικά εγκρατής δεν αποκαλύπτει αν/πόσο νοιάζεται για τους άλλους. Ο ειδικός πρέπει να κατανοήσει τη συμπεριφορά του ατόμου, το πλαίσιο στο οποίο εκδηλώνεται και το ιστορικό του.

Μια αναίσθητη συμπεριφορά χρήζει προβληματισμού, αλλά διαφέρει από την επανειλημμένη εξαπάτηση ανθρώπων για προσωπικό όφελος, με πλήρη αδιαφορία για τη ζημιά που προκαλείται. Όταν οι ειδικοί αξιολογούν διαταραχές προσωπικότητας, αναζητούν σταθερά πρότυπα συμπεριφοράς και σημαντικές δυσκολίες στην λειτουργικότητα, και όχι μεμονωμένα περιστατικά.

Μπορεί ένα διαδικτυακό τεστ να εντοπίσει έναν «ψυχοπαθή»;

Όχι: μια βαθμολογία που προκύπτει από διαδικτυακό ερωτηματολόγιο δεν μπορεί να υποκαταστήσει την επαγγελματική αξιολόγηση. Τα ερευνητικά ερωτηματολόγια μπορούν να μετρήσουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, αλλά ο σκοπός και οι περιορισμοί τους παίζουν καθοριστικό ρόλο.

Για παράδειγμα, η μελέτη που ανέπτυξε την Κλίμακα Επιτυχημένης Ψυχοπάθειας (Successful Psychopathy Scale) εστίασε ρητά σε ένα κατασκεύασμα προσωπικότητας και όχι σε κλινική διάγνωση. Οι συγγραφείς ζήτησαν επίσης περαιτέρω επικύρωση και σημείωσαν τους περιορισμούς της μεθόδου συγκέντρωσης στοιχείων μέσω αυτοαναφερόμενων απαντήσεων. Το να «βλέπετε τον εαυτό σας» σε επιλεγμένες δηλώσεις ερωτηματολογίου δεν μπορεί να αποδείξει ότι έχετε κάποια διαταραχή.

Πότε ένα επιβλαβές μοτίβο θα πρέπει να οδηγήσει σε επαγγελματική αξιολόγηση;

Η αξιολόγηση κρίνεται σκόπιμη όταν η συμπεριφορά προκαλεί επανειλημμένα βλάβη, φθείρει τις σχέσεις ή παρεμποδίζει την εργασία και τις καθημερινές υποχρεώσεις. Μερικοί λόγοι για να συζητήσετε τις ανησυχίες σας με ψυχολόγο ή/και ψυχίατρο είναι:

• Επανειλημμένη εξαπάτηση ή εκμετάλλευση άλλων, με ελάχιστη έγνοια για τις συνέπειες που υφίστανται εκείνοι.
• Συνεχιζόμενη απερίσκεπτη ή ανεύθυνη συμπεριφορά, παρά τις σοβαρές επιπτώσεις στις σχέσεις, τα οικονομικά και την ασφάλεια.
• Επίμονες δυσκολίες στην ενσυναίσθηση, την μεταμέλεια και τον έλεγχο των παρορμήσεων, οι οποίες συνοδεύονται από επαναλαμβανόμενες συγκρούσεις ή πρόκληση βλάβης.

Τα παραδείγματα αυτά αποτελούν λόγους για αναζήτηση βοήθειας και όχι κριτήρια για να θέσετε διάγνωση στον εαυτό σας ή σε κάποιον άλλον.

Μόνο ένας επαγγελματίας ψυχικής υγείας μπορεί να διερευνήσει πότε ξεκίνησε το συγκεκριμένο μοτίβο συμπεριφοράς, πώς εκδηλώνεται σε διάφορες καταστάσεις και αν συμβάλλει σε αυτό η χρήση ουσιών ή κάποια άλλη διαταραχή ψυχικής υγείας. Η αντικοινωνική διαταραχή προσωπικότητας είναι μια αναγνωρισμένη διάγνωση που ενδέχεται να εξεταστεί, ωστόσο παρουσιάζει κοινά στοιχεία με την ψυχοπάθεια χωρίς να ταυτίζεται με αυτήν.

Εάν η συμπεριφορά κάποιου άλλου σάς ανησυχεί, περιγράψτε συγκεκριμένα περιστατικά αντί να του αποδώσετε μια… ταμπέλα «ψυχοπαθούς». Μπορείτε να αναζητήσετε υποστήριξη για τον εαυτό σας ακόμη και αν το άλλο άτομο αρνηθεί να υποβληθεί σε αξιολόγηση. Οι απειλές, ο εξαναγκασμός και η κακοποίηση απαιτούν προσοχή ανεξάρτητα από τη διάγνωση, ενώ ο άμεσος κίνδυνος απαιτεί επείγουσα βοήθεια.

Συχνές Ερωτήσεις

Η ψυχοπάθεια είναι συνώνυμο της ψύχωσης;

Όχι. Η ψύχωση συνεπάγεται απώλεια της επαφής με την πραγματικότητα. Τα ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά αφορούν την προσωπικότητα και τη συμπεριφορά και δεν συνεπάγονται εξ ορισμού αυτήν την απώλεια. Πρόκειται για δύο όρους που αν και ηχητικά ακούγονται παρόμοιες, περιγράφουν διαφορετικές έννοιες.

Οδηγούν αναπόφευκτα τα ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά στη βία;

Όχι. Η ψυχοπάθεια συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο επιθετικότητας, αλλά δεν ταυτίζεται με τη βία. Η βαθμολογία σε κάποιο χαρακτηριστικό δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα ότι ένα άτομο θα γίνει βίαιο. Κατά την αξιολόγηση του κινδύνου, σημασία έχουν η πραγματική συμπεριφορά και οι συνθήκες.

Συμπέρασμα

Τα ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά απαιτούν εξέταση από επαγγελματία ψυχικής υγείας και στο κατάλληλο πλαίσιο και όχι μια βιαστική ταμπέλα. Τυχόν μεμονωμένα χαρακτηριστικά δεν καθορίζουν την προσωπικότητα ενός ατόμου. Ένα επίμονο μοτίβο εκμετάλλευσης, απερισκεψίας ή πρόκλησης βλάβης αποτελεί λόγο για αναζήτηση επαγγελματικής αξιολόγησης και πρακτικής υποστήριξης.

Πηγή: newsbomb.gr