Εκτεταμένους ελέγχους κατά της απάτης ξεκινά η Ισπανία

Σε εκτεταμένους ελέγχους κατά της απάτης στο ελαιόλαδο αλλά και στο πυρηνέλαιο, προχωρά σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού η Ισπανία, με τα περισσότερα μέτρα να τίθενται σε ισχύ εντός του 2026.

Ειδικότερα, το υπουργείο Γεωργίας, Τροφίμων και Αλιείας (MAPA) ανακοίνωσε τα μέτρα μετά από σχετική πρόταση που υπέβαλε στην ισπανική κυβέρνηση ο τομέας του ελαιολάδου τους τελευταίους μήνες, με αφορμή κρούσματα απάτης που καταγράφηκαν στην αγορά.

Στο πλαίσιο αυτό το ισπανικό υπουργείο προγραμματίζει επιθεωρήσεις που εκτείνονται σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού και εστιάζουν στον εντοπισμό κρίσιμων σημείων κινδύνου για την καταπολέμηση της ψευδούς δήλωσης και της απάτης.

Η πρωτοβουλία αυτό στοχεύει να καθησυχάσει τους εγχώριους αλλά και διεθνείς καταναλωτές, να περιορίσει όσο είναι δυνατόν τη δράση επιτήδειων και να διαφυλάξει τη φήμη του αγροτικού προϊόντος.

Οι επιθεωρήσεις για το ελαιόλαδο

Η ανακοίνωση των νέων μέτρων ήρθε, όπως αναφέρει σε σχετικό δημοσίευμα το oliveoiltimes, μετά από μια έντονη συζήτηση που διεξήχθη σε εθνικό επίπεδο, σχετικά με τις φερόμενες σκιώδεις δραστηριότητες στην αγορά ελαιολάδου.

Η συζήτηση αυτή πυροδοτήθηκε από κατηγορίες που διατύπωσε τον Δεκέμβριο του 2024 ο Dcoop, ένας συνεταιρισμός που εκπροσωπεί χιλιάδες καλλιεργητές. Αυτή η συζήτηση εντάθηκε περαιτέρω από τις επίμονες ανησυχίες για την ιχνηλασιμότητα σε ολόκληρο τον τομέα.

Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, τουλάχιστον το 20% των επιχειρήσεων ελαιολάδου θα υπόκεινται σε επίσημους ελέγχους ποιότητας κάθε χρόνο, επιβεβαιώνοντας και ενισχύοντας τα υπάρχοντα όρια επιθεώρησης.

Ενώ οι ειδικοί έλεγχοι θα επικεντρωθούν στους παραγωγούς ελαιολάδου, οι επιθεωρήσεις θα επεκταθούν σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού, συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών μάρκετινγκ, των λιανοπωλητών και των συνοριακών ελέγχων.

Ένας από τους βασικούς στόχους του σχεδίου είναι ο εντοπισμός κρίσιμων σημείων κινδύνου στην παραγωγή και την εμπορία όπου είναι πιο πιθανό να συμβούν ψευδείς δηλώσεις, μη συμμόρφωση ή απάτη.

Η πρωτοβουλία ευθυγραμμίζεται με το Εθνικό Σχέδιο Ελέγχου της Ισπανίας για την «τροφική αλυσίδα», το οποίο ισχύει επίσημα από το 2026 έως το 2030 και λειτουργεί εντός του ευρύτερου πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τους ελέγχους τροφίμων.

Το σχέδιο βασίζεται επίσης σε μια ενημερωμένη έκδοση του Ειδικού Οδηγού για την Καταπολέμηση της Απάτης, που αναπτύχθηκε το 2023 από το MAPA και το Συμβούλιο Συντονισμού Ποιότητας Τροφίμων. Ο οδηγός υποστηρίζει τις δημόσιες αρχές στον συντονισμό των επιθεωρήσεων, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στην ανάλυση κινδύνου παρά στους τακτικούς ελέγχους.

Ψηφιακή ιχνηλασιμότητα

Οι έλεγχοι που βασίζονται σε δεδομένα θα υποστηρίζονται από τα εργαλεία ψηφιακής ιχνηλασιμότητας του υπουργείου, SIMO και REMOA.

Το SIMO, το σύστημα πληροφοριών για την αγορά ελαιολάδου της Ισπανίας, συλλέγει δεδομένα παραγωγής, αποθεμάτων και παραγωγής από τους φορείς εκμετάλλευσης για την παρακολούθηση της ισορροπίας της αγοράς και την επισήμανση ανωμαλιών.

Το REMOA, το υποχρεωτικό μητρώο χύδην διακίνησης, παρακολουθεί τις μεταφορές ελαιολάδου και πυρηνελαίου για να διασφαλίζει τη φυσική ιχνηλασιμότητα και να υποστηρίζει στοχευμένους ελέγχους κατά της απάτης σε εθνικό επίπεδο.

Για την περαιτέρω ενίσχυση της επιβολής του νόμου, το σχέδιο προβλέπει επίσης τεχνικά εργαστήρια για τις περιφερειακές υπηρεσίες επιθεώρησης.

Αυτές οι συνεδρίες θα συντονίζονται από τον Οργανισμό Πληροφόρησης και Ελέγχου Αγροδιατροφικών Προϊόντων (AICA) για να διασφαλιστεί η συνεπής και εναρμονισμένη εφαρμογή του νέου πλαισίου ελέγχου σε ολόκληρη την Ισπανία.

Μια αξιοσημείωτη πρόταση του κλάδου που δεν συμπεριλήφθηκε στο σχέδιο MAPA αφορά ένα εθελοντικό πλαίσιο αυτοελέγχου που προωθείται από την Interprofesional del Aceite de Oliva Español.

Η εν λόγω πρόταση προέβλεπε ένα σύστημα προληπτικών ελέγχων ποιότητας και διαφάνειας, με επικεφαλής τον κλάδο, με τους φορείς εκμετάλλευσης να κοινοποιούν οικειοθελώς λεπτομερή επιχειρησιακά δεδομένα για να συμπληρώσουν τις επίσημες επιθεωρήσεις. Το ισπανικό υπουργείο επέλεξε αντ’ αυτού να βασίζεται αποκλειστικά σε δημόσιους ελέγχους και σε υπάρχουσες κρατικές βάσεις δεδομένων, επικαλούμενη ανησυχίες σχετικά με την εφαρμογή της νομοθεσίας, τη διακυβέρνηση δεδομένων και την άνιση συμμετοχή.

Οι προκλήσεις

Σε πρόσφατη ειδική έκθεση σχετικά με τα συστήματα ελέγχου του ελαιολάδου στην Ευρώπη, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο διαπίστωσε ότι η Ισπανία συγκαταλέγεται μεταξύ των πιο προηγμένων κρατών μελών, ενώ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προκλήσεις στην πλήρη εφαρμογή των κανονισμών της ΕΕ.

Οι ελεγκτές σημείωσαν ότι, παρά τη χρήση ψηφιακών εργαλείων και τομεακών μητρώων από την Ισπανία, τα ελάχιστα πρότυπα για τους ελέγχους συμμόρφωσης δεν πληρούνται πάντα και η επαλήθευση καταγωγής παραμένει άνιση μεταξύ των περιφερειών.

Η έκθεση τόνισε την ανάγκη για επιθεωρήσεις βάσει κινδύνου, βελτιωμένη χρήση δεδομένων και σαφέστερες μεθοδολογίες — τομείς που το νέο σχέδιο του υπουργείου Γεωργίας έχει σχεδιαστεί ρητά για να αντιμετωπίσει.

Σύμφωνα με το ισπανικό υπουργείο, τα μέτρα έχουν ήδη εγκριθεί από όλες τις αυτόνομες κοινότητες, ενισχύοντας την αξιοπιστία της εφαρμογής τους. Τα πρώτα αποτελέσματα αναμένεται να καταγραφούν κατά την τρέχουσα καλλιεργητική σεζόν.