Τα 6 σημεία του Πάσχα στην Ενετική Candia που συναντάμε και στο σήμερα

Κοντολάμπαδα και μπαλωθιές όπως αυτές αποτυπώνονται σε ιστορικές καταγραφές την περίοδο της Ενετοκρατίας

«Υπάρχει μια διαχρονική συνέχεια στα έθιμα του Πάσχα, που περνούν από γενιά σε γενιά, ακόμη κι αν αλλάζουν οι εποχές και οι κοινωνίες», τονίζει η ιστορική ερευνήτρια, συγγραφέας και ξεναγός Αθηνά Κυριακάκη Σφακάκη, μιλώντας στο Cretaone 102,3.

Με αφορμή τη Μεγάλη Εβδομάδα, η κα Σφακάκη μάς μεταφέρει αιώνες πίσω, στην ενετική Candia, το σημερινό Ηράκλειο, μέσα από τις αφηγήσεις του βενετοκρητικού Ιωάννη Παπαδόπουλου. Μέσα από τα απομνημονεύματά του αναδεικνύονται έξι βασικά πασχαλινά στοιχεία, τα οποία, εντυπωσιακά, διατηρούνται με διαφορετικές μορφές μέχρι και σήμερα.

Το «κοντολάμπαδο» – μια πράξη πίστης και προσφοράς

Στην ενετική Candia, οι ενορίτες προσέφεραν στις εκκλησίες μεγάλες λαμπάδες, τα λεγόμενα «κοντολάμπαδα», ως τάμα και ένδειξη συμμετοχής στη λατρεία. Το έθιμο αυτό επιβιώνει έως σήμερα, με τους πιστούς να προσκομίζουν λαμπάδες στους ναούς, διατηρώντας ζωντανή τη σύνδεση με το παρελθόν.

Η φωτιά της Ανάστασης – Aπό το τελετουργικό στον συμβολισμό

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Αρχάνες: Στον εισαγγελέα οι δύο 23χρονοι για τους πυροβολισμούς μετά από καυγά

Οι περιγραφές κάνουν λόγο για μεγάλες φωτιές έξω από τις εκκλησίες, γύρω από τις οποίες συγκεντρώνονταν οι πιστοί για την Ανάσταση. Αν και το στοιχείο αυτό διατηρείται σε αρκετές περιοχές, η κα Σφακάκη επισημαίνει ότι σήμερα συχνά ξεφεύγει από το αρχικό του νόημα, δημιουργώντας επικίνδυνες καταστάσεις.

Οι μπαλωθιές – από μήνυμα χαράς σε επικίνδυνη συνήθεια

Ήδη από τότε καταγράφονται πυροβολισμοί κατά την Ανάσταση, με στόχο τη διάδοση του χαρμόσυνου μηνύματος. Ωστόσο, όπως υπογραμμίζει, η σύγχρονη εκδοχή του εθίμου, ιδιαίτερα στην ύπαιθρο, έχει μετατραπεί σε μια επικίνδυνη πρακτική που δεν συνάδει με το πνεύμα των ημερών.

Ο «δίσκος του παπά» – κοινωνική και οικονομική στήριξη

Ένα ακόμη χαρακτηριστικό στοιχείο ήταν ο «δίσκος», όπου οι πιστοί πρόσφεραν χρήματα μετά την Ανάσταση. Η πράξη αυτή λειτουργούσε ως ενίσχυση προς τον ιερέα και την ενορία, μια πρακτική που, σε διαφορετική μορφή, συνεχίζεται μέχρι σήμερα.

Το πασχαλινό τραπέζι – οικογένεια και αφθονία μετά τη νηστεία

Μετά τη λειτουργία, οι οικογένειες συγκεντρώνονταν γύρω από ένα πλούσιο τραπέζι, με ψωμί, αυγά και κρέας, σηματοδοτώντας το τέλος της αυστηρής νηστείας. Η εικόνα αυτή παραμένει αναλλοίωτη στον χρόνο, με το οικογενειακό τραπέζι να αποτελεί τον πυρήνα του εορτασμού.

Η κοινωνική ζωή και οι ευχές – μια πόλη σε γιορτή

Η Candia ζούσε σε ρυθμούς γιορτής για ημέρες, με τους κατοίκους να ανταλλάσσουν ευχές και ασπασμούς. Το «Χριστός Ανέστη» γινόταν τρόπος επικοινωνίας και κοινωνικής συνοχής – μια παράδοση που συνεχίζεται έως και σήμερα.

Παρά τη διαχρονική συνέχεια των εθίμων, η κα Σφακάκη τονίζει την ανάγκη διατήρησης της ουσίας τους, χωρίς υπερβολές που αλλοιώνουν το νόημά τους. Όπως επισημαίνει, πρακτικές όπως οι ανεξέλεγκτες φωτιές και οι επικίνδυνοι πυροβολισμοί δεν έχουν θέση στη σύγχρονη κοινωνία και απομακρύνουν το Πάσχα από τον βαθύτερο συμβολισμό του.

Η ίδια αναδεικνύει, παράλληλα, τη σημασία της μεταλαμπάδευσης των αυθεντικών παραδόσεων στις νεότερες γενιές, σε μια εποχή όπου η τεχνολογία αλλάζει τον τρόπο ζωής και επικοινωνίας. «Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να διατηρήσουμε τα έθιμα, αλλά να επιλέξουμε τι αξίζει να μεταφέρουμε στο μέλλον», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Έτσι, το Πάσχα στην Κρήτη –όπως και άλλοτε στην ενετική Candia – παραμένει μια ζωντανή γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, με τις παραδόσεις να εξελίσσονται, αλλά να συνεχίζουν να ενώνουν ανθρώπους και εποχές.