Στη χώρα μας ζουν 23 είδη φιδιών, όμως μόνο οι πέντε οχιές μπορούν να προκαλέσουν επικίνδυνο δάγκωμα στον άνθρωπο

Η εμφάνιση ενός φιδιού στην αυλή, στο χωράφι ή σε ένα μονοπάτι είναι αρκετή για να προκαλέσει πανικό. Στην πραγματικότητα, όμως, τα περισσότερα φίδια που ζουν στην Ελλάδα είναι ακίνδυνα για τον άνθρωπο και προσπαθούν να απομακρυνθούν μόλις αντιληφθούν την παρουσία του.

Στην ελληνική φύση έχουν καταγραφεί συνολικά 23 είδη φιδιών. Επτά από αυτά διαθέτουν δηλητήριο, αλλά μόνο τα πέντε είδη οχιάς θεωρούνται ότι έχουν δάγκωμα με ουσιαστικό κίνδυνο για τον άνθρωπο. Ο σαπίτης και το αγιόφιδο διαθέτουν ασθενές δηλητήριο και διαφορετική διάταξη δοντιών, γεγονός που τα καθιστά πρακτικά ακίνδυνα στις συνηθισμένες συναντήσεις.

Τα πέντε επικίνδυνα είδη οχιάς

Κερασφόρος οχιά

Η κοινή ή κερασφόρος οχιά είναι το γνωστότερο δηλητηριώδες φίδι της Ελλάδας. Αναγνωρίζεται συχνά από τη μικρή απόφυση στο άκρο του ρύγχους, που θυμίζει κερατάκι, αν και το χρώμα και τα σχέδιά της διαφέρουν σημαντικά από άτομο σε άτομο.

Εμφανίζεται σε μεγάλο μέρος της ηπειρωτικής Ελλάδας, στην Πελοπόννησο και σε αρκετά νησιά. Δεν απαντά, ωστόσο, στην Κρήτη.

Οθωμανική οχιά

Η οθωμανική οχιά είναι ένα σχετικά μεγαλόσωμο είδος που εντοπίζεται κυρίως στη βορειοανατολική Ελλάδα και σε ορισμένα νησιά του ανατολικού Αιγαίου.

Το σώμα της είναι συνήθως κοντόχοντρο και στη ράχη εμφανίζονται έντονα σκούρα σχέδια. Όπως συμβαίνει με όλες τις οχιές, το δάγκωμά της χρειάζεται άμεση ιατρική αντιμετώπιση.

Οχιά της Μήλου

Η οχιά της Μήλου είναι ένα σπάνιο είδος με πολύ περιορισμένη εξάπλωση στις δυτικές Κυκλάδες. Εκτός από τη Μήλο, απαντά σε λίγα ακόμη γειτονικά νησιά.

Ζει σε διαφορετικά περιβάλλοντα, από φρύγανα και ξερολιθιές μέχρι ρεματιές, καλλιέργειες και υγροτόπους. Πρόκειται για προστατευόμενο είδος και η εσκεμμένη θανάτωσή του αποτελεί σοβαρή απειλή για τους ήδη περιορισμένους πληθυσμούς του.

Αστρίτης

Ο αστρίτης είναι είδος οχιάς που συνδέεται περισσότερο με ψυχρότερα κλίματα και εμφανίζεται σε περιορισμένες ορεινές τοποθεσίες της βόρειας Ελλάδας.

Δεν είναι ένα φίδι που θα συναντήσει εύκολα ο μέσος περιπατητής, καθώς η κατανομή του στη χώρα είναι αρκετά περιορισμένη. Το δάγκωμά του, πάντως, χρειάζεται την ίδια σοβαρή αντιμετώπιση με εκείνο των υπόλοιπων οχιών.

Οχιά της Πίνδου

Η μικρόσωμη οχιά της Πίνδου ζει σε μεγάλα υψόμετρα, κυρίως σε ορεινές περιοχές της Πίνδου και της Στερεάς Ελλάδας. Το δηλητήριό της θεωρείται ηπιότερο από εκείνο των άλλων ελληνικών οχιών.

Παρά το γεγονός ότι δεν έχουν αναφερθεί σοβαρά περιστατικά από είδη της συγκεκριμένης ομάδας, κάθε δάγκωμα απαιτεί ιατρική εκτίμηση και δεν πρέπει να υποτιμάται.

Σαπίτης και αγιόφιδο: Δηλητηριώδη, αλλά όχι επικίνδυνα

Ο σαπίτης και το αγιόφιδο διαθέτουν δηλητήριο, όμως τα ειδικά δόντια βρίσκονται στο πίσω μέρος του στόματός τους. Για να διοχετεύσουν σημαντική ποσότητα θα έπρεπε να δαγκώσουν και να κρατήσουν το θύμα τους για αρκετό χρόνο — κάτι εξαιρετικά απίθανο σε μια τυχαία συνάντηση με άνθρωπο.

Το αγιόφιδο θεωρείται ακίνδυνο και σπάνια επιχειρεί να δαγκώσει. Ο σαπίτης μπορεί να αμυνθεί έντονα όταν πιαστεί ή στριμωχτεί, ενώ το δάγκωμα ενός μεγάλου ατόμου ενδέχεται να προκαλέσει πόνο και τοπικό πρήξιμο. Δεν έχουν, πάντως, καταγραφεί σοβαρά περιστατικά από τα δύο αυτά είδη.

Ποια φίδια είναι ακίνδυνα

Στα ακίνδυνα είδη της Ελλάδας περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ο έφιος, η δενδρογαλιά, ο λαφιάτης, το σπιτόφιδο, το νερόφιδο, το λιμνόφιδο και ο έρυξ.

Ορισμένα από αυτά μπορεί να φτάσουν σε μεγάλο μήκος ή να δαγκώσουν όταν κάποιος προσπαθήσει να τα πιάσει. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι είναι δηλητηριώδη. Ένα δάγκωμα μπορεί να προκαλέσει μικρό τραυματισμό ή μόλυνση, αλλά όχι δηλητηρίαση.

Ειδικά στην Κρήτη, το σπιτόφιδο συγχέεται αρκετές φορές με οχιά λόγω των σχεδίων του και αποκαλείται λανθασμένα «όχεντρα» ή «λιόχεντρα». Πρόκειται, ωστόσο, για μη δηλητηριώδες και ακίνδυνο φίδι.

Πώς ξεχωρίζει μια οχιά

Ο ασφαλέστερος τρόπος αναγνώρισης δεν είναι το χρώμα ούτε το γνωστό ζιγκ ζαγκ, καθώς τα σχέδια μπορεί να διαφέρουν ή ακόμη και να απουσιάζουν.

Οι ελληνικές οχιές συνήθως εμφανίζουν έναν συγκεκριμένο συνδυασμό χαρακτηριστικών: κοντόχοντρο σώμα, πολύ πλατύ κεφάλι και κοντή ουρά που στενεύει απότομα. Η κατακόρυφη κόρη του ματιού ή το τριγωνικό κεφάλι από μόνα τους δεν αποτελούν ασφαλή κριτήρια, καθώς συναντώνται και σε ακίνδυνα είδη.

Σε κάθε περίπτωση, δεν πλησιάζουμε ένα φίδι για να παρατηρήσουμε τα χαρακτηριστικά του. Διατηρούμε απόσταση και του αφήνουμε ελεύθερη διαδρομή για να απομακρυνθεί.

Τα φίδια δεν κυνηγούν τους ανθρώπους

Οι οχιές δεν επιτίθενται χωρίς λόγο και δεν καταδιώκουν ανθρώπους. Συνήθως παραμένουν ακίνητες, βασιζόμενες στο καμουφλάζ τους, ή προσπαθούν να διαφύγουν.

Το δάγκωμα αποτελεί την τελευταία τους άμυνα και συμβαίνει κυρίως όταν κάποιος πατήσει το φίδι, επιχειρήσει να το πιάσει ή το πλησιάσει υπερβολικά. Γι’ αυτό οι περισσότερες επικίνδυνες συναντήσεις μπορούν να αποφευχθούν με απλές κινήσεις και χωρίς πανικό.

Τι κάνουμε σε περίπτωση δαγκώματος

Μετά από δάγκωμα που ενδέχεται να προέρχεται από οχιά, χρειάζεται άμεση μεταφορά σε νοσοκομείο ή Κέντρο Υγείας. Κρατάμε τον άνθρωπο ήρεμο και όσο γίνεται ακίνητο, αφαιρούμε δαχτυλίδια, ρολόγια, παπούτσια ή οτιδήποτε μπορεί να πιέσει το σημείο σε περίπτωση πρηξίματος και καλούμε το 112.

Δεν κόβουμε το τραύμα, δεν προσπαθούμε να ρουφήξουμε το δηλητήριο και δεν βάζουμε σφιχτό τουρνικέ. Επίσης, δεν επιχειρούμε να πιάσουμε ή να σκοτώσουμε το φίδι, καθώς αυξάνεται ο κίνδυνος δεύτερου δαγκώματος.

Πολύτιμοι σύμμαχοι της φύσης

Τα φίδια διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στο οικοσύστημα, καθώς ελέγχουν τους πληθυσμούς τρωκτικών και άλλων μικρών ζώων. Η παρουσία τους κοντά σε καλλιέργειες και αγροτικές περιοχές μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμη.

Η πρώτη αντίδραση, επομένως, δεν πρέπει να είναι η εξόντωσή τους. Κρατάμε απόσταση, απομακρύνουμε παιδιά και κατοικίδια και, όταν το φίδι έχει εισέλθει σε κλειστό χώρο, απευθυνόμαστε στην Πυροσβεστική ή σε άνθρωπο με σχετική εμπειρία. Όλα τα ελληνικά ερπετά προστατεύονται και δεν πρέπει να αιχμαλωτίζονται ή να θανατώνονται.