Τα φτερωτά λιοντάρια στα μνημεία της Κρήτης – Τι συμβολίζουν πραγματικά

Το πανίσχυρο έμβλημα της Βενετίας που παραμένει χαραγμένο πάνω στα κρητικά μνημεία

Στον Κούλε, στη Λότζια και σε άλλα μνημεία της Ενετοκρατίας στην Κρήτη εμφανίζεται ξανά και ξανά η ίδια μορφή: ένα λιοντάρι με φτερά, συχνά με φωτοστέφανο και ένα βιβλίο ανάμεσα στα μπροστινά του πόδια.

Για τους σημερινούς επισκέπτες αποτελεί ένα εντυπωσιακό διακοσμητικό στοιχείο. Για τους ανθρώπους της εποχής, όμως, ήταν ένα απολύτως αναγνωρίσιμο σύμβολο πολιτικής και θρησκευτικής εξουσίας.

Το φτερωτό λιοντάρι συνδέεται με τον Ευαγγελιστή Μάρκο. Στη χριστιανική εικονογραφία οι τέσσερις Ευαγγελιστές συμβολίζονται από διαφορετικές μορφές: ο Ματθαίος από άνθρωπο ή άγγελο, ο Μάρκος από λιοντάρι, ο Λουκάς από ταύρο και ο Ιωάννης από αετό.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Ποιος είναι ο 38χρονος Σέρβος που συνελήφθη στο «Νίκος Καζαντζάκης» – Από τα πλαστά έγγραφα στα… εντάλματα και τα ρολόγια των 90.000 ευρώ!

Η Βενετία επέλεξε τον Άγιο Μάρκο ως προστάτη της και υιοθέτησε το φτερωτό λιοντάρι ως επίσημο έμβλημα της πόλης και της Δημοκρατίας.

Η σύνδεση του συμβόλου με τον Ευαγγελιστή παρουσιάζεται και από το Metropolitan Museum of Art, σε αντικείμενα όπου ο λέων του Αγίου Μάρκου λειτουργεί ως αναγνωρίσιμη βενετική σφραγίδα.

Η «υπογραφή» της Γαληνοτάτης στην Κρήτη

Στις περιοχές που διοικούσε η Βενετία, το λιοντάρι τοποθετούνταν σε φρούρια, πύλες, δημόσια κτίρια, κρήνες και διοικητικά έγγραφα.

Η παρουσία του δήλωνε ποια αρχή είχε κατασκευάσει, χρηματοδοτήσει ή έλεγχε ένα έργο. Δεν ήταν, επομένως, ένα τυχαίο στολίδι.

Ήταν κάτι ανάμεσα σε κρατικό οικόσημο και δημόσια επιγραφή, σχεδιασμένο ώστε να γίνεται αμέσως αντιληπτό και να υπενθυμίζει τη βενετική κυριαρχία.

Κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας, η Κρήτη αποτελούσε μία από τις σημαντικότερες κτήσεις της Βενετίας στην ανατολική Μεσόγειο. Το λιοντάρι του Αγίου Μάρκου λειτουργούσε ως ορατή δήλωση ότι οι πόλεις, τα λιμάνια και οι οχυρώσεις βρίσκονταν υπό την εξουσία της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας.

Τα λιοντάρια του Κούλε

Στις εξωτερικές πλευρές του Κούλε τοποθετήθηκαν μεγάλα μαρμάρινα ανάγλυφα με τον φτερωτό λέοντα.

Η θέση τους πάνω στο θαλάσσιο φρούριο είχε ιδιαίτερη σημασία. Το σύμβολο υποδεχόταν όποιον πλησίαζε με πλοίο στο λιμάνι του Χάνδακα, δηλώνοντας από μακριά την παρουσία και την ισχύ της Βενετίας.

Τα ανάγλυφα έχουν υποστεί σημαντικές φθορές από τον χρόνο, τους πολέμους και το θαλάσσιο περιβάλλον, παραμένουν όμως αναγνωρίσιμα.

Η περιγραφή του μνημείου στον τουριστικό οδηγό Land of Experiences καταγράφει τους μαρμάρινους φτερωτούς λέοντες στις κύριες πλευρές του φρουρίου ως σύμβολα της Βενετίας.

Ο λέοντας στη Λότζια του Ηρακλείου

Το ίδιο σύμβολο εμφανιζόταν και στο διοικητικό κέντρο της πόλης.

Η Λότζια ήταν ο χώρος όπου συγκεντρώνονταν οι ευγενείς του Χάνδακα και συζητούσαν πολιτικές, οικονομικές και εμπορικές υποθέσεις. Η αρχιτεκτονική και η διακόσμησή της εξέφραζαν το κύρος της βενετικής διοίκησης.

Στις μετόπες του κτιρίου υπήρχαν ανάγλυφες παραστάσεις με τρόπαια, πανοπλίες και τον λέοντα του Αγίου Μάρκου, όπως αναφέρει ο Δήμος Ηρακλείου.

Το φτερωτό λιοντάρι δεν βρισκόταν εκεί μόνο για αισθητικούς λόγους. Υπενθύμιζε στους πολίτες και στους επισκέπτες ποιος ασκούσε τη διοίκηση της πόλης.

Το βιβλίο που κρατά το λιοντάρι

Σε πολλές παραστάσεις το λιοντάρι κρατά ανοιχτό βιβλίο με τη λατινική φράση «Pax tibi Marce, evangelista meus», η οποία αποδίδεται ως «Ειρήνη σε σένα, Μάρκο, Ευαγγελιστή μου».

Το βιβλίο παραπέμπει στο Ευαγγέλιο και ενισχύει τη σύνδεση του συμβόλου με τον Άγιο Μάρκο.

Η ακριβής απεικόνιση δεν είναι ίδια σε όλα τα μνημεία. Το λιοντάρι μπορεί να εμφανίζεται ολόσωμο ή μόνο ως προτομή, στραμμένο προς διαφορετική κατεύθυνση και με το βιβλίο περισσότερο ή λιγότερο εμφανές.

Δεν πρέπει, πάντως, κάθε λιοντάρι που βρίσκεται σε ένα ενετικό μνημείο να ταυτίζεται αυτόματα με τον λέοντα του Αγίου Μάρκου. Το επίσημο έμβλημα αναγνωρίζεται κυρίως από τα φτερά και συχνά από το φωτοστέφανο και το βιβλίο.

Τα σημάδια μιας ολόκληρης εποχής

Μετά το τέλος της βενετικής κυριαρχίας, αρκετές παραστάσεις καταστράφηκαν, αφαιρέθηκαν ή υπέστησαν φθορές. Όσες διατηρήθηκαν αποτελούν σήμερα πολύτιμα στοιχεία για την ιστορία των μνημείων.

Τα φτερωτά λιοντάρια δεν δηλώνουν πλέον εξουσία. Παραμένουν, όμως, πάνω στην πέτρα ως ορατές υπογραφές μιας περιόδου που επηρέασε βαθιά την αρχιτεκτονική και την εικόνα πολλών πόλεων της Κρήτης.

Όποιος τα παρατηρήσει στον Κούλε, στη Λότζια ή σε κάποια παλιά πύλη δεν βλέπει απλώς ένα ζώο με φτερά. Βλέπει το επίσημο σύμβολο μιας θαλάσσιας δύναμης που άφησε το αποτύπωμά της στο νησί για περισσότερους από τέσσερις αιώνες.