Τα ξεχασμένα κρητικά παιχνίδια των παιδιών

Τότε που μια αυλή και λίγη φαντασία αρκούσαν για ατελείωτες ώρες παιχνιδιού

Υπήρχε μια εποχή στην Κρήτη που το παιχνίδι δεν χρειαζόταν οθόνη, μπαταρίες ή σύνδεση στο διαδίκτυο.

Χρειαζόταν μια αυλή, ένα σοκάκι, μια αλάνα και κυρίως παρέα.

Τα παιδιά έβγαιναν από το σπίτι και με ό,τι μπορούσαν να βρουν γύρω τους έφτιαχναν τα δικά τους παιχνίδια. Πέτρες, ξύλα, βόλοι, παλιά στεφάνια και κομμάτια υφάσματος μπορούσαν να μετατραπούν σε ολόκληρο παιδικό «κόσμο».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Κωνσταντίνος Αργυρός – Άγριο κράξιμο στα social media: «Το Παρίσι φλέγεται κι ο Αργυρός χτενίζεται» (φώτο)

Πολλά από αυτά τα παιχνίδια έχουν σήμερα σχεδόν εξαφανιστεί από τις γειτονιές. Άλλα επιβιώνουν μέσα από αφηγήσεις μεγαλύτερων ανθρώπων και δράσεις που επιχειρούν να γνωρίσουν στα παιδιά τα παλιά παιχνίδια της κρητικής αυλής.

Οι βόλοι ή «γυαλένια»

Για πολλές γενιές παιδιών, λίγοι πολύχρωμοι βόλοι μέσα στην τσέπη ήταν αρκετοί για να στηθεί ένα ολόκληρο παιχνίδι.

Στην Κρήτη συναντούμε τους βόλους και ως «γυαλένια», με διαφορετικές παραλλαγές παιχνιδιών.

Τα παιδιά μπορούσαν να χαράξουν έναν κύκλο στο χώμα και να προσπαθούν να βγάλουν από μέσα τους βόλους των αντιπάλων ή να δημιουργήσουν μια μικρή λακκούβα και να δοκιμάσουν την ακρίβειά τους.

Υπήρχαν μάλιστα διαφορετικά παιχνίδια με βόλους, όπως το «στενάκι», το «κυκλάκι», οι «τράκες» και το «λακουβάκι».

Τα ξυλίκια

Δύο κομμάτια ξύλο και αρκετός ελεύθερος χώρος ήταν αρκετά.

Στα «ξυλίκια» χρησιμοποιούνταν ένα μικρότερο και ένα μεγαλύτερο ξύλο. Ο στόχος, ανάλογα με την παραλλαγή, ήταν να σταλεί το μικρό ξύλο όσο το δυνατόν πιο μακριά και στη συνέχεια να μετρηθεί η απόσταση.

Παραλλαγές του παιχνιδιού υπήρχαν σε ολόκληρη την Ελλάδα, όμως στην Κρήτη συναντούμε ονομασίες όπως «ξιλίκι», «βέργα», «ντελιμάς» και «Τηλέμαχος».

Περισσότερες πληροφορίες για τις διαφορετικές ονομασίες και παραλλαγές του παιχνιδιού υπάρχουν στο αρχείο παραδοσιακών παιχνιδιών Paignidia.gr.

Τα τσέρκια

Ένα στεφάνι μπορούσε να γίνει ένα από τα πιο διασκεδαστικά παιχνίδια.

Τα παιδιά έτρεχαν προσπαθώντας να κρατήσουν το τσέρκι όρθιο και να το καθοδηγήσουν, χρησιμοποιώντας ένα ξύλο ή άλλο αυτοσχέδιο μέσο.

Δεν υπήρχε ηλεκτρονικός πίνακας, βαθμολογία ή χειριστήριο. Υπήρχε μόνο η προσπάθεια να φτάσει κανείς όσο πιο μακριά μπορούσε χωρίς να πέσει το στεφάνι.

Οι σφεντόνες

Ένα διχαλωτό κλαδί και ένα κομμάτι λάστιχο μπορούσαν να μετατραπούν σε σφεντόνα.

Ήταν ένα από τα αντικείμενα που συνδέθηκαν με την παιδική ηλικία στην ύπαιθρο, αν και σήμερα προφανώς δεν θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί με την ίδια ανεμελιά λόγω του κινδύνου τραυματισμού.

Η κατασκευή όμως αυτοσχέδιων αντικειμένων ήταν χαρακτηριστικό μιας εποχής κατά την οποία τα παιδιά δημιουργούσαν μόνα τους μεγάλο μέρος των παιχνιδιών τους.

Το κλωτσοντενεκεδάκι

Ένα παλιό τενεκεδάκι ήταν αρκετό για να ξεκινήσει το παιχνίδι.

Το κλωτσοντενεκεδάκι αποτελούσε ουσιαστικά μια διαφορετική εκδοχή του κρυφτού, με τα παιδιά να τρέχουν στις γειτονιές και στις αυλές προσπαθώντας να φτάσουν πρώτα στο τενεκεδάκι.

Σε καταγραφές παραδοσιακών παιχνιδιών το «κρυφτό τενεκεδάτο» συνδέεται, μεταξύ άλλων περιοχών, και με τα Χανιά της Κρήτης.

Οι κουρελόμπαλες

Όταν δεν υπήρχαν χρήματα για κανονική μπάλα, η λύση ήταν απλή: την έφτιαχναν τα ίδια τα παιδιά.

Παλιά κομμάτια υφάσματος συγκεντρώνονταν, τυλίγονταν σφιχτά και μπορούσαν να δημιουργήσουν μια αυτοσχέδια μπάλα.

Με αυτήν μπορούσαν να στηθούν παιχνίδια σε μια αυλή ή σε έναν δρόμο, χωρίς να χρειάζεται σχεδόν τίποτα άλλο.

Κουτσό, κρυφτό και σκλαβάκια

Δεν ήταν αποκλειστικά κρητικά, αλλά αποτέλεσαν κομμάτι της παιδικής ζωής και στις γειτονιές της Κρήτης.

Το κουτσό απαιτούσε μερικές γραμμές στο χώμα. Το κρυφτό χρειαζόταν μόνο μια καλή κρυψώνα, ενώ στα «σκλαβάκια» τα παιδιά χωρίζονταν σε ομάδες.

Πρόκειται για παιχνίδια που συναντώνται σε πολλές περιοχές της Ελλάδας και περιλαμβάνονται ακόμη σε συλλογές παραδοσιακών παιδικών παιχνιδιών.

Παιχνίδια φτιαγμένα από τα ίδια τα παιδιά

Ίσως αυτό είναι και το μεγαλύτερο χαρακτηριστικό εκείνης της εποχής.

Το παιχνίδι δεν ήταν απαραίτητα κάτι που αγόραζες.

Τα παιδιά μπορούσαν να κατασκευάσουν σφυρίχτρες, ανεμόμυλους και κάθε είδους αυτοσχέδια αντικείμενα χρησιμοποιώντας υλικά που υπήρχαν γύρω τους.

Ακόμη και στην παραδοσιακή κρητική κεραμική συναντώνται αντικείμενα που προορίζονταν για παιχνίδι. Το Μουσείο Κρητικής Εθνολογίας καταγράφει, μεταξύ άλλων, κεραμικές σφυρίχτρες και ιδιαίτερα αγγεία-παιχνίδια.

Όταν η γειτονιά ήταν η παιδική χαρά

Το σημαντικότερο ίσως δεν ήταν καν το ίδιο το παιχνίδι.

Ήταν η παρέα.

Οι αυλές, οι πλατείες, τα σοκάκια και οι αλάνες μετατρέπονταν σε χώρους όπου τα παιδιά συναντιούνταν, έφτιαχναν τους δικούς τους κανόνες, μάλωναν, τα ξανάβρισκαν και συνέχιζαν μέχρι να νυχτώσει.

Σήμερα πολλά από τα ονόματα αυτών των παιχνιδιών ακούγονται παράξενα στις νεότερες γενιές.

Για τους μεγαλύτερους όμως αρκεί ίσως μία λέξη – «βόλοι», «ξυλίκια» ή «τσέρκι» – για να επιστρέψει για λίγο μια ολόκληρη εποχή.

Μια εποχή που το καλύτερο παιχνίδι δεν βρισκόταν μέσα σε ένα κουτί.

Βρισκόταν έξω από την πόρτα του σπιτιού.