Τεχνητή νοημοσύνη και πολιτική: Ποιος παίρνει τελικά τις αποφάσεις; Τα όρια των αλγορίθμων και η ανθρώπινη ευθύνη

Ο υποψήφιος διδάκτορας του Πανεπιστημίου Κρήτης μιλά για τα όρια των αλγορίθμων στη λήψη αποφάσεων, τη στάθμιση των κοινωνικών αναγκών και την ανάγκη για διαφάνεια, λογοδοσία και ανθρώπινη κρίση

Τον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης στη λήψη πολιτικών αποφάσεων και τους κινδύνους που μπορεί να δημιουργήσει για τη δημοκρατία ανέλυσε ο υποψήφιος διδάκτορας του Τμήματος Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κρήτης, Νίκος Μωραϊτάκης, μιλώντας στο ραδιόφωνο του Cretaone 102,3 και στον Γιάννη Ραψομανίκη.

Όπως ανέφερε o κ. Μωραϊτάκης, η τεχνητή νοημοσύνη και οι αλγόριθμοι μπορούν να συμβάλουν στην καλύτερη αποτύπωση δεδομένων, στις εισηγήσεις και στις προβλέψεις, όμως δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τον άνθρωπο που έχει την πολιτική ευθύνη. Η εκπροσώπηση, η λογοδοσία και ο έλεγχος, όπως τόνισε, αποτελούν θεμελιώδεις έννοιες της δημοκρατίας.

Η στάθμιση των κοινωνικών αναγκών

Ο κ. Μωραϊτάκης έθεσε ως βασικό όριο την προτεραιοποίηση και τη στάθμιση των κοινωνικών αναγκών. Όπως εξήγησε ο κ. Μωραϊτάκης, όταν ο αλγόριθμος αρχίζει να καθορίζει ποιες κοινωνικές ανάγκες προηγούνται, τότε αποκτά πολιτική χροιά.

Η επιλογή των προτεραιοτήτων, σύμφωνα με όσα είπε, είναι πολιτική διαδικασία και θα πρέπει να καθορίζεται από τους πολιτικούς, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη να λειτουργεί ως εργαλείο για την αποτελεσματικότερη εφαρμογή αυτών των επιλογών.

Ποιος λογοδοτεί για την απόφαση;

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Λύκος μπήκε στη Νικήτη Χαλκιδικής και πλησίασε άνδρα που καθόταν έξω από κατάστημα

Aκόμα ανέδειξε και το ζήτημα της λογοδοσίας. Όπως ανέφερε ο κ. Μωραϊτάκης, σε ένα σύνθετο τεχνολογικό σύστημα πρέπει να είναι ξεκάθαρο ποιος έχει την ευθύνη για κάθε στάδιο της διαδικασίας, ώστε να μην δημιουργείται μια «αλυσίδα αποποίησης ευθύνης».

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι δεν υπάρχουν απαραίτητα απολύτως αντικειμενικοί αλγόριθμοι, καθώς αποτελούν ανθρώπινα δημιουργήματα και παραμετροποιούνται με συγκεκριμένα δεδομένα και κριτήρια.

«Ποια είναι τα κριτήρια που του δόθηκαν;», διερωτήθηκε, επισημαίνοντας ότι πρέπει να εξετάζεται όχι μόνο το αποτέλεσμα, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο αυτό προέκυψε.

Δημοκρατία, συμμετοχή και κριτική σκέψη

Υποστήριξε επίσης, ότι η χρήση τεχνητής νοημοσύνης από δημόσιους φορείς πρέπει να συνοδεύεται από διαφάνεια, διαβούλευση, αιτιολόγηση των αποφάσεων και έλεγχο των αποτελεσμάτων, με συμμετοχή των εμπλεκόμενων φορέων και της μειοψηφίας.

Παράλληλα, ανέδειξε την ανάγκη ενίσχυσης της κριτικής ικανότητας πολιτικών και πολιτών. Επιπλέον σημείωσε, ότι η τεχνολογία προσφέρει περισσότερα δεδομένα και καλύτερη τεκμηρίωση, γεγονός που καθιστά ακόμη σημαντικότερη την ανθρώπινη κρίση.

Το παράδειγμα της διαχείρισης του νερού

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε ένας δήμος που χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη για τη διαχείριση του νερού. Ο αλγόριθμος μπορεί να αποτυπώσει τις διαθέσιμες επιλογές και τις πιέσεις στο περιβάλλον, όμως το αν θα δοθεί προτεραιότητα στους πολίτες, στον πρωτογενή τομέα, στον τουρισμό ή στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος αποτελεί πολιτική επιλογή.

«Η δουλειά του αλγόριθμου είναι να εξυπηρετήσει τη στάθμιση των προτεραιοτήτων της πολιτικής», ανέφερε.

Το ζητούμενο, όπως υπογράμμισε, είναι η τεχνολογία να λειτουργήσει ως σύμμαχος της δημοκρατίας και όχι ως υποκατάστατό της, με την κοινωνία να παραμένει υποκείμενο στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.