Το μυστικό παρασκήνιο της «Συμφωνίας του Ισλαμαμπάντ»: Τι κλείδωσε μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν

Οι αμοιβαίες υποχωρήσεις για τα πυρηνικά και τα Στενά του Ορμούζ– Ποιοι περιφερειακοί παίκτες κίνησαν τα νήματα της ιστορικής αποκλιμάκωσης

Η αιφνιδιαστική ανακοίνωση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ότι ΗΠΑ και Ιράν ετοιμάζονται για μία ιστορική συμφωνία – με τις υπογραφές να πέφτουν ακόμα και μέσα στο Σαββατοκύριακο (13-14.05.2026) και που θα μπορούσε να τελειώσει τον πόλεμο μεταξύ των δύο χωρών, δημιούργησε περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις. Παρότι ο Αμερικανός πρόεδρος μίλησε για ένα «πολύ ισχυρό μνημόνιο κατανόησης» και για μια «μεγάλη διευθέτηση» που αναμένεται να οριστικοποιηθεί τις επόμενες μέρες, η Τεχεράνη εμφανίζεται πολύ πιο επιφυλακτική, ενώ ακόμη και το Ισραήλ φαίνεται να αιφνιδιάστηκε από τις εξελίξεις.

Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι αυτή μιας συμφωνίας με το Ιράν που βρίσκεται ακόμη υπό διαπραγμάτευση και όχι μιας ολοκληρωμένης διπλωματικής λύσης. Γι’ αυτό και αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι βρισκόμαστε περισσότερο στη μέση της διαδικασίας παρά στο τέλος της. Ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης Robert Pape, μιλώντας στο CNN, εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιφυλακτικός απέναντι στην αισιοδοξία του Ντόναλντ Τραμπ, υποστηρίζοντας ότι «δεν βρισκόμαστε στο τελικό στάδιο, αλλά στη μέση του παιχνιδιού».

Τι ανακοίνωσε ο Τραμπ

Ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ «τερμάτισαν τον πόλεμο» με το Ιράν και ότι έχει επιτευχθεί συμφωνία επί ενός μνημονίου κατανόησης (Memorandum of Understanding – MOU), το οποίο περιέγραψε ως ιδιαίτερα ισχυρό, αν και παραδέχθηκε ότι παραμένει σε έναν βαθμό «εννοιολογικό» και όχι πλήρως ολοκληρωμένο.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις και η πίεση που ασκήθηκε στην Τεχεράνη ήταν ο βασικός λόγος που η ιρανική ηγεσία επέστρεψε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Παράλληλα, τόνισε ότι ο αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών θα παραμείνει σε ισχύ έως ότου ολοκληρωθεί και επισήμως η συμφωνία.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Καιρός: Απότομη μεταβολή με βροχές, καταιγίδες και χαλάζι – Πως θα επηρεαστεί η Κρήτη

Ο Τραμπ ανέφερε ακόμη ότι έχει ήδη επικοινωνήσει με τον πρωθυπουργό του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, καθώς και με ηγέτες αραβικών χωρών της περιοχής, υποστηρίζοντας ότι το τελικό πλαίσιο έχει εγκριθεί από όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές.

Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα υποστηρίξει από τον Απρίλιο ότι η συμφωνία βρίσκεται προ των πυλών. Στις 20 Απριλίου δήλωνε ότι μια συμφωνία θα επιτευχθεί «σχετικά γρήγορα», στις 6 Μαΐου προέβλεπε ότι ο πόλεμος θα τελείωνε σύντομα και ότι οι δύο πλευρές βρίσκονταν κοντά σε μνημόνιο 14 σημείων και στις 23 Μαΐου υποστήριζε ότι η συμφωνία είχε «σε μεγάλο βαθμό διαπραγματευθεί».

Λίγες ημέρες αργότερα ο ίδιος εμφανιζόταν δυσαρεστημένος από τους όρους, ενώ ο αντιπρόεδρός του Τζέι Ντι Βανς έκανε λόγο για συμφωνία που ήταν «πολύ κοντά» αλλά όχι ακόμη έτοιμη. Καμία από αυτές τις εκτιμήσεις δεν κατέληξε σε επίσημη υπογραφή.

Αυτή τη φορά, όμως, ο αμερικανός πρόεδρος δεν μιλά απλώς για πρόοδο ή επικείμενη συμφωνία, αλλά για πρώτη φορά χρησιμοποιεί τη φράση ότι «ο πόλεμος τελείωσε». Η διατύπωση είναι πιο δεσμευτική πολιτικά από όλες τις προηγούμενες τοποθετήσεις του.

Το στοιχείο που συνεχίζει να προκαλεί ερωτήματα είναι αυτή η εντυπωσιακή μεταστροφή της αμερικανικής ρητορικής.

Μόλις λίγες ώρες πριν από τις δηλώσεις περί ειρήνης, ο Τραμπ προειδοποιούσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πλήξουν το Ιράν «πολύ σκληρά» και απειλούσε ακόμη και με κατάληψη της νήσου Χαργκ, του βασικού εξαγωγικού κόμβου του ιρανικού πετρελαίου, από τον οποίο διέρχεται περίπου το 90% των εξαγωγών αργού της χώρας.

Τι προβλέπει το μνημόνιο κατανόησης

Πίσω από τις γενικές διακηρύξεις φαίνεται να υπάρχει ένα συγκεκριμένο σχέδιο αποκλιμάκωσης.

Σύμφωνα με το Axios, το MOU προβλέπει το άμεσο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ χωρίς την επιβολή διοδίων ή περιορισμών στη ναυσιπλοΐα, επαναφέροντας τις προπολεμικές εμπορικές ροές μέσα σε διάστημα περίπου ενός μήνα.

Πρόκειται για μια εξέλιξη με τεράστια σημασία για τις διεθνείς αγορές ενέργειας, καθώς από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα διέρχεται σημαντικό ποσοστό του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.

Ταυτόχρονα, η Ουάσιγκτον φέρεται να εξετάζει την προσωρινή άρση μέρους των κυρώσεων σε βάρος της Τεχεράνης για περίοδο 60 ημερών, επιτρέποντας στο Ιράν να επανεκκινήσει μέρος των πετρελαϊκών εξαγωγών του. Η διάρκεια και η έκταση αυτής της χαλάρωσης θα εξαρτώνται από τον βαθμό συμμόρφωσης του Ιράν με τους όρους της συμφωνίας.

Στο επίκεντρο βρίσκεται και το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας. Το πλαίσιο προβλέπει ότι το Ιράν δεσμεύεται να μην αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα, ενώ ανοίγει συζήτηση για τη διαχείριση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου. Ωστόσο, οι πιο κρίσιμες λεπτομέρειες θα πρέπει να καθοριστούν σε μια δεύτερη, πολύ πιο αναλυτική συμφωνία, η οποία προς το παρόν δεν έχει διαμορφωθεί.

Αμερικανοί αξιωματούχοι εξετάζουν διάφορα σενάρια, μεταξύ των οποίων και τη μερική αραίωση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου υπό την εποπτεία διεθνών επιθεωρητών. Ωστόσο, η εφαρμογή οποιουδήποτε σχεδίου παραμένει αβέβαιη.

Η Τεχεράνη κρατά αποστάσεις

Παρά τις θριαμβευτικές δηλώσεις του Τραμπ, η αντίδραση της ιρανικής πλευράς υπήρξε σαφώς πιο συγκρατημένη.

Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαΐ, δήλωσε ότι οι αναφορές περί συμφωνίας αποτελούν απλώς εικασίες και ξεκαθάρισε ότι η Τεχεράνη δεν έχει λάβει ακόμη οριστική απόφαση. Παράλληλα, οι Φρουροί της Επανάστασης άφησε σαφείς αιχμές για την αξιοπιστία των δηλώσεων Τραμπ, τονίζοντας ότι δεν έχει υπάρξει επίσημη επιβεβαίωση από τις ιρανικές αρχές.

Ακόμη πιο σκληρή ήταν η στάση του βουλευτή Εμπραίμ Ρεζαΐ, ο οποίος προειδοποίησε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος ενδέχεται να επιχειρεί να παραπλανήσει το Ιράν μέσω πρόωρων ανακοινώσεων περί ειρήνης, προκειμένου να αποσπάσει πολιτικά και στρατηγικά οφέλη.

Ο παράγοντας Χαμενεΐ

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, το κείμενο της συμφωνίας έχει λάβει έγκριση από υψηλόβαθμα κλιμάκια του ιρανικού κράτους, χωρίς όμως να είναι βέβαιο ότι έχει εγκριθεί από τον ανώτατο ηγέτη, Μοτζταμπά Χαμενεΐ.

Αυτό αποτελεί ίσως το σημαντικότερο εμπόδιο για την ολοκλήρωση της διαδικασίας. Στο πολιτικό σύστημα του Ιράν, καμία στρατηγική συμφωνία αυτού του μεγέθους δεν μπορεί να θεωρηθεί οριστική χωρίς την τελική έγκριση της ανώτατης ηγεσίας.

Η έκπληξη στο Ισραήλ

Εξίσου αποκαλυπτική ήταν και η αντίδραση του Ισραήλ.

με πληροφορίες, ο Νετανιάχου βρισκόταν σε σύσκεψη ασφαλείας για το Ιράν όταν πληροφορήθηκε τις δηλώσεις του Τραμπ. Ισραηλινοί αξιωματούχοι φέρονται να δήλωσαν ότι δεν είχαν προηγούμενη ενημέρωση για επικείμενη συμφωνία, γεγονός που έρχεται σε αντίθεση με τον ισχυρισμό του Αμερικανού προέδρου ότι το πλαίσιο είχε ήδη εγκριθεί από όλες τις εμπλεκόμενες χώρες.

Μετά την ανακοίνωση, οι δύο ηγέτες επικοινώνησαν τηλεφωνικά, με τον Νετανιάχου να εκφράζει ικανοποίηση μόνο υπό την προϋπόθεση ότι η συμφωνία θα οδηγήσει στην απομάκρυνση του εμπλουτισμένου ουρανίου, στη διάλυση των πυρηνικών υποδομών του Ιράν, στον περιορισμό της πυραυλικής παραγωγής και στη διακοπή της στήριξης προς ένοπλες οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στην περιοχή.

Ο ρόλος των διαμεσολαβητών

Καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις φαίνεται πως διαδραμάτισαν το Κατάρ και το Πακιστάν.

Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι πολύωρες διαπραγματεύσεις πραγματοποιήθηκαν μεταξύ του Καταριανού μεσολαβητή Αλί Αλ-Ταγουαντί και του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί. Κατά τη διάρκεια των επαφών, υπήρχε συνεχής επικοινωνία με απεσταλμένους του Τραμπ, γεγονός που οδήγησε στη διαμόρφωση του προσχεδίου συμφωνίας.

Εφόσον ολοκληρωθεί, δεν αποκλείεται το τελικό κείμενο να λάβει την ονομασία «Συμφωνία του Ισλαμαμπάντ», ως αναγνώριση του ρόλου που διαδραμάτισε το Πακιστάν στη διαμεσολάβηση.

Γιατί οι αναλυτές παραμένουν επιφυλακτικοί

Παρά την αισιοδοξία που επιδιώκει να εκπέμψει ο Λευκός Οίκος, αρκετοί ειδικοί επισημαίνουν ότι τα πιο δύσκολα ζητήματα παραμένουν άλυτα.

Η τύχη των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου, η άρση των οικονομικών κυρώσεων, η πρόσβαση του Ιράν στα δισεκατομμύρια δολάρια που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό, αλλά και οι εγγυήσεις για το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος εξακολουθούν να αποτελούν «αγκάθι» και αντικείμενο σκληρής διαπραγμάτευσης.

Με λίγα λόγια, η ανακοίνωση Τραμπ μπορεί να σηματοδοτεί ένα σημαντικό βήμα προς την αποκλιμάκωση, αλλά απέχει ακόμη από το να θεωρηθεί οριστική ειρηνευτική συμφωνία. Και μέχρι να πέσουν οι υπογραφές, όλα είναι απλά εξαγγελίες και προβλέψεις.