Ποιους δεν μνημονεύουμε σύμφωνα με την παράδοση

Αύριο το πρώτο Ψυχοσάββατο του 2026 τιμά η Ορθόδοξη Εκκλησία τη μνήμη των κεκοιμημένων χριστιανών με ιδιαίτερες ακολουθίες και μνημόσυνα. Η ημερομηνία αυτή προηγείται της Κυριακής των Απόκρεων και αποτελεί μία από τις δύο σημαντικότερες ημέρες μνήμης των νεκρών στο εκκλησιαστικό ημερολόγιο.

Σύμφωνα με την παράδοση, υπάρχουν συγκεκριμένες περιπτώσεις κεκοιμημένων που δεν μνημονεύουμε κατά τη διάρκεια των ιερών ακολουθιών.

Τι είναι τα Ψυχοσάββατα και πότε τελούνται

Τα Ψυχοσάββατα αποτελούν ιδιαίτερες ημέρες μνήμης των αποβιωσάντων πιστών στην Ορθόδοξη παράδοση. Η Εκκλησία έχει καθιερώσει δύο μεγάλα Ψυχοσάββατα κατά τη διάρκεια του εκκλησιαστικού έτους, τα οποία συνδέονται άμεσα με την ημερομηνία του Πάσχα.

Επειδή το Άγιο Πάσχα είναι κινητή εορτή, οι ημερομηνίες των Ψυχοσάββατων μεταβάλλονται κάθε χρόνο. Το πρώτο Ψυχοσάββατο τελείται το Σάββατο πριν την Κυριακή της Απόκρεω, δηλαδή 57 ημέρες πριν το Πάσχα. Το δεύτερο Ψυχοσάββατο πραγματοποιείται το Σάββατο πριν την Κυριακή της Πεντηκοστής, 48 ημέρες μετά την Ανάσταση. Αν και κάθε Σάββατο του έτους είναι αφιερωμένο στη μνήμη των κεκοιμημένων χριστιανών, αυτές οι δύο ημέρες διακρίνονται για την ιδιαίτερη σημασία τους.

Ποιους δεν μνημονεύουμε σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση

H εκκλησιαστική παράδοση ορίζει συγκεκριμένες περιπτώσεις κεκοιμημένων που δεν μπορούν να μνημονευθούν κατά τη διάρκεια των ιερών ακολουθιών. Η πρώτη κατηγορία αφορά τους αβάπτιστους, καθώς το βάπτισμα αποτελεί ένα από τα επτά μυστήρια της Ορθόδοξης Εκκλησίας και προϋπόθεση για την ένταξη στο σώμα της. Η δεύτερη περίπτωση αναφέρεται σε όσους έχουν υποστεί αποτέφρωση μετά τον θάνατό τους. Όταν η καύση του νεκρού σώματος έχει γίνει κατ’ επιθυμία του ίδιου του προσώπου όσο ζούσε, η Εκκλησία δεν προβαίνει σε μνημόσυνο. Αυτός ο κανόνας απορρέει από τη θεολογική αντίληψη περί σώματος και ψυχής στην Ορθόδοξη διδασκαλία.

Πώς τιμούν οι πιστοί τα Ψυχοσάββατα

Κατά τα δύο μεγάλα Ψυχοσάββατα, οι πιστοί τιμούν τη μνήμη των προσφιλών τους προσώπων με συγκεκριμένες πρακτικές. Τελούνται μνημόσυνα στις εκκλησίες, όπου οι ιερείς αναφέρουν τα ονόματα των κεκοιμημένων και προσεύχονται για την ανάπαυση των ψυχών τους. Στους τάφους ψάλλονται τρισάγια, ενώ οι οικογένειες μοιράζουν κόλλυβα στους παρευρισκόμενους. Το έθιμο περιλαμβάνει επίσης τη διανομή ελεημοσύνης στους φτωχούς, γνωστή ως «ψυχικό», η οποία θεωρείται πράξη αγάπης προς τους κεκοιμημένους. Σύμφωνα με την παράδοση, κατά το πρώτο Ψυχοσάββατο απαγορεύεται η εργασία, ώστε οι πιστοί να αφιερώσουν τον χρόνο τους στη μνήμη των νεκρών και στην προσευχή.

Η θεολογική σημασία του πρώτου Ψυχοσάββατου

Το πρώτο Ψυχοσάββατο που προηγείται της Κυριακής της Απόκρεω φέρει ιδιαίτερο θεολογικό νόημα. Η επόμενη ημέρα είναι αφιερωμένη στη Δευτέρα Παρουσία του Χριστού, εκείνη την αποφασιστική στιγμή κατά την οποία όλοι οι άνθρωποι θα σταθούν ενώπιον του θείου Κριτή. Μέσω του μνημοσύνου των κεκοιμημένων, οι πιστοί ζητούν από τον Κύριο να επιδείξει έλεος και μακροθυμία όχι μόνο προς τους ζώντες αλλά και προς τους προαπελθόντες αδελφούς. Η προσευχή αποσκοπεί στο να κατατάξει ο Θεός όλους μαζί μεταξύ των τέκνων της Επουράνιας Βασιλείας Του.

Ποιους μνημονεύει η Εκκλησία στα Ψυχοσάββατα

Η Εκκλησία καλεί σε παγκόσμια ανάμνηση «πάντων των απ’ αιώνος κοιμηθέντων ευσεβώς επ’ ελπίδι αναστάσεως ζωής αιωνίου». Ιδιαίτερη μνεία γίνεται για συγκεκριμένες κατηγορίες κεκοιμημένων που χρήζουν ιδιαίτερης προσευχής: Όσοι υπέστησαν άωρο θάνατο σε ξένη γη ή θάλασσα, εκείνοι που έχασαν τη ζωή τους από λοιμικές ασθένειες ή σε πολέμους, θύματα φυσικών καταστροφών όπως σεισμοί και θεομηνίες, άνθρωποι που κάηκαν ή χάθηκαν, και φτωχοί που δεν είχαν κανέναν να τους τιμήσει με τις ανάλογες ακολουθίες.

Αυτή η καθολική μνήμη υπογραμμίζει τη φιλανθρωπία και την αγάπη της Εκκλησίας προς όλους τους κεκοιμημένους, ανεξαρτήτως των συνθηκών του θανάτου τους. Το πρώτο Ψυχοσάββατο του 2026 αποτελεί ευκαιρία για κάθε πιστό να προσευχηθεί για την ανάπαυση των ψυχών των προσφιλών του προσώπων και να συμμετάσχει στις ιερές ακολουθίες με κατάνυξη και ευλάβεια.